IV SA/Wa 3854/15

Dnia 21 stycznia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski, po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi S. I. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] października 2015 roku nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej postanawia: odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący – S. I., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] października 2015r. o numerze [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej. W skardze zawarty został wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Uzasadniając wniosek pełnomocnik skarżącego podniósł, że w niniejszej sprawie zasadnym jest wstrzymanie decyzji o wydaleniu skarżącego z Polski, gdyż w przeciwnym razie skarżący realnie zostanie pozbawiony możliwości obrony swoich praw, zaś postępowanie stałoby się bezprzedmiotowe (wniosek k. 10v). Rada do Spraw Uchodźców kwestię rozstrzygnięcia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji pozostawiła Sądowi (odpowiedź na skargę k. 17). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 61 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej również "p.p.s.a." wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przez wyrządzenie znacznej szkody należy rozumieć szkodę zarówno majątkową, jak i niemajątkową, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowania ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Natomiast trudne do odwrócenia prawne i faktyczne skutki to takie skutki, które powodują istotną i trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Z konstrukcji przepisu 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że na skarżącym, a ściśle na jego profesjonalnym pełnomocniku, spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w powołanym przepisie, zaś sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli jest spełniona ustawowa przesłanka określona jako potencjalna możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdy akt lub czynność zostanie wykonana. Jest to wyjątek od zasady, w myśl której wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Wstrzymaniu wykonania podlegają decyzje, które nadają się do wykonania i mogą być wykonywane, zwłaszcza w trybie egzekucji. Chodzić może o takie decyzje, które nakładają na stronę pewne obowiązki lub przyznają prawa. Tymczasem zaskarżona decyzja nie ma takiego charakteru. Przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja Rady do Spraw Uchodźców utrzymująca w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2015 roku numer [...] o odmowie nadania statusu uchodźcy i odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej. Wbrew stanowisku prezentowanemu przez pełnomocnika skarżącego decyzją tą nie orzeczono o wydaleniu skarżącego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pełnomocnik skarżącego podnosi, że na skutek wydalenia z kraju skarżący zostałby realnie pozbawiony możliwości obrony swoich praw, a postępowanie w przedmiotowej sprawie stałoby się bezprzedmiotowe. Natomiast nie przytoczył żadnych okoliczności, które uzasadniałyby wniosek, że wykonanie zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji może spowodować znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 roku o cudzoziemcach (Dz. U. z 2013 r., poz. 1650 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o cudzoziemcach" cudzoziemiec jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o odmowie nadania mu statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej lub decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie nadania mu statusu uchodźcy, lub decyzja o pozbawieniu go statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej stała się ostateczna, a w przypadku wydania decyzji przez organ wyższego stopnia, od dnia, w którym decyzja ostateczna została cudzoziemcowi doręczona. Niewykonanie obowiązku opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej we wskazanym terminie nie stanowi bezpośredniej przesłanki do przymusowego wydalenia, lecz jest podstawą do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu (jak wynika z art. 302 ust. 1 pkt 16 ustawy o cudzoziemcach), która podlega przymusowemu wykonaniu (art. 329 tej samej ustawy). Dopiero ta decyzja nakłada na stronę obowiązek i podlega egzekucji, a więc może być wstrzymane jej wykonanie. Udzielenie ochrony tymczasowej nie jest natomiast możliwe w stosunku do decyzji odmawiającej nadania statusu uchodźcy. Nie można przy tym antycypować ochrony, wstrzymując wykonanie decyzji już w tym postępowaniu. W związku z takim stanem rzeczy nie dochodzi do ziszczenia się przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej, gdyż wystąpienie ewentualnych konsekwencji, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. nie jest bezpośrednio związane z wykonaniem zaskarżonej obecnie decyzji, lecz decyzji, która może zostać wydana w przyszłości. Skoro wykonanie zaskarżonej decyzji nie skutkuje w sposób bezpośredni wydaleniem cudzoziemca, a jedynie nakłada obowiązek opuszczenia kraju w terminie 30 dni od doręczenia cudzoziemce decyzji organu drugiej instancji (art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach), to należy uznać, że tak określony obowiązek ma charakter dobrowolny. Istotnie w decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy nie stwierdza się, że obowiązek opuszczenia kraju w terminie 30 dni podlega przymusowemu wykonaniu. Należy podkreślić, że skutek przymusowego opuszczenia kraju wywołuje dopiero decyzja o zobowiązaniu do powrotu, która podlega przymusowemu wykonaniu. Okoliczności, że podstawą do jej wydania jest niewykonanie wynikającego z decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy obowiązku nieopuszczenia w terminie 30 dni od jej doręczenia cudzoziemcowi terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie można kwalifikować jako bezpośredniego skutku tej decyzji. W istocie decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy nie skutkuje wydaleniem cudzoziemca, stanowi jedynie materiolnoprawną podstawę do wydania w odrębnym postępowaniu innej decyzji, tj. decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Można stwierdzić, że decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy skutkuje nałożeniem obowiązku opuszczenia kraju przez cudzoziemca w terminie 30 dni, ale nie wymaga jego wykonania. W tym tkwi cecha dobrowolności przypisywana temu obowiązkowi. Z kolei decyzja o zobowiązaniu do powrotu ma inny charakter. Ta decyzja stwierdza konieczność powrotu cudzoziemca do kraju jego pochodzenia i jednocześnie stanowi podstawę do podjęcia określonych prawem środków, by ten cel został osiągnięty. Osiągnięcie celu gwarantuje nadanie tej decyzji waloru przymusowego wykonania. Należy jednak podkreślić, że zgodnie z art. 331 ust.1 ustawy o cudzoziemcach, w przypadku gdy cudzoziemiec złożył skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego na decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wraz z wnioskiem o wstrzymanie jej wykonania, termin dobrowolnego powrotu lub termin przymusowego wykonania tej decyzji z mocy prawa przedłuża się do dnia wydania przez wojewódzki sąd administracyjny postanowienia w sprawie tego wniosku. Z regulacji tej wynika, że cudzoziemiec, wobec którego zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu, gdyż w terminie 30 dni od doręczenia decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy nie opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, by ustrzec się skutków wykonania decyzji o zobowiązaniu do powrotu, musi złożyć wraz ze skargą na tę decyzję wniosek o wstrzymanie jej wykonania. W takiej sytuacji podlega wydłużeniu termin przymusowego wykonania tej decyzji. Zatem mocą tego uregulowania automatycznie cudzoziemiec będzie objęty ochroną tymczasową do momentu rozpatrzenia wniosku o wstrzymanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu bez konieczności wykazywania jakichkolwiek ku temu argumentów. Cudzoziemiec musi jednak pamiętać by na etapie postępowania przed organami administracji dopełnić wszelkich warunków (wykorzystanie w terminie przysługujących środków zaskarżenia), które uczynią skutecznym wniesienie skargi do sądu administracyjnego. W powyższym tonie już wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny między innymi w postanowieniach: z dnia 9 stycznia 2015r., sygn. akt II OZ 1384/14; z dnia 28 stycznia 2015r., sygn. akt II OZ 41/15; z dnia 21 kwietnia 2015r., II OZ 310/15, orzeczenia.nsa.gov.pl. W postanowieniu z dnia 25 czerwca 2015r., sygn. akt II OZ 587/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "wstrzymanie wykonania decyzji odmawiającej udzielenia statusu uchodźcy z uwagi na niewykonanie obowiązku określonego w art. 299 ust 6 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach i powiązane z nim wszczęcie odrębnego postępowania, którego wynikiem może być wydalenie cudzoziemca, nie mieści się w przesłankach wstrzymania wykonania decyzji określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Uzależnienie wydania jednej decyzji od niewykonania obowiązku określonego w innej decyzji nie ma wpływu na określenie, jakie skutki prawne są tym decyzjom przypisane. Skutkiem wykonania decyzji o odmowie nadania uchodźcy będzie obowiązek opuszczenia terytorium Polski we wskazanym terminie. Natomiast skutkiem decyzji o zobowiązaniu do powrotu będzie wymuszenie poprzez aparat państwowy przy użyciu przepisanych prawem środków, by adresat tej decyzji opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dopiero z tej ostatniej wynikać mogą okoliczności związane z pobytem cudzoziemca za granicą Polski. Tylko wówczas można poddać je ocenie pod kątem przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Rozpatrywanie wystąpienia tych prawdopodobnych zdarzeń wcześniej, jako przesłanek wstrzymania byłoby niecelowe, bowiem nie wynikają one z wykonania zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji." Wyrażone w powołanych wyżej orzeczeniach argumenty Sąd rozpoznający wniosek w niniejszej sprawie w pełni aprobuje. Biorąc to wszystko pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.