IV SA/Wa 396/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.),, asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Protokolant Julia Dobrzańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2007r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2005 r. nr (...) w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskiej na własność Państwa, na podstawie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody (...) z dnia (...) maja 2001r ; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej A. L. kwotę 440 ( czterysta czterdzieści ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia 14 maja 2001 r. A. L. (następczyni prawna byłego właściciela) zwróciła się do Wojewody (...) o wydanie decyzji, stwierdzającej, że zespół dworsko-parkowy o pow. (...) ha stanowiący część majątku (...) nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzją z dnia (...) maja 2001 r. Wojewoda (...) odmówił stwierdzenia, że nieruchomość ziemska p.n. (...) nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu decyzji organ wojewódzki wskazał, że ogólny obszar nieruchomości ziemskiej (...) w dniu wejścia w życie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej wynosił (...) ha i w związku z tym nieruchomość ta spełniała warunki do przejęcia jej na podstawie ww. dekretu. Od decyzji tej A. L. wniosła odwołanie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia (...) lipca 2005r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchylił ww. decyzję Wojewody (...) z dnia (...) maja 2001 r. i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że wniosek strony postępowania dotyczył tylko części majątku ziemskiego (...) tj. zespołu dworsko-parkowego, zaś Wojewoda (...) orzekł odnośnie całości tego majątku, w wyniku czego organ ten orzekł niezgodnie z wnioskiem strony, a do rozszerzenia granic wniosku organ I instancji nie był uprawniony. Jednocześnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził w uzasadnieniu swojej decyzji, że w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., w sprawie wykonywania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. przewidziano drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygania o prawach rzeczowych /własności/ do nieruchomość ziemskich w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust 1 lit.e) dekretu z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego. Brak natomiast było podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania o innych sporach dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania, że dana nieruchomość lub jej część z uwagi na swój charakter i sposób wykorzystywania przez byłego właściciela nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej. Organ naczelny wskazał, że tego typu roszczenia mają charakter cywilny i można ich dochodzić w postępowaniu przed sądem powszechnym. W tej sytuacji, zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, organ wojewódzki po przeanalizowaniu wniosku A. L., który dotyczył tylko części nieruchomości powinien umorzyć postępowanie w sprawie. Nie mógł natomiast dokonać rozszerzenia wniosku i orzekać o całej nieruchomości. Powyższa decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2005r. została zaskarżona przez A. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 5 grudnia 2005r. sygn. akt IV SA/Wa 1686/05 oddalił skargę. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła A. L. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 lutego 2007r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006r. sygn. OPS 2/06 stwierdził, że przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że norma prawna zawarta w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu powinna być odczytana w taki sposób, że na własność Skarbu Państwa w całości przechodzą bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w "art. 1, część druga" dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości powierzchni użytków rolnych. Takie rozumienie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu określa jednocześnie zakres przedmiotowy, w jakim powinny orzekać na podstawie" § 5 ust. 1 rozporządzenia wojewódzkie urzędy ziemskie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu. Wydając decyzję administracyjną w trybie tego przepisu, organ acministracji publicznej (a nie sąd powszechny) powinien zbadać (wziąć pod uwagę) wszystkie okoliczności wyprowadzone w drodze wykładni z pełnego brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że stanowisko zaprezentowane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2005r. sygn. akt IV SA/Wa 1686/05 było błędne, albowiem przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy także część nieruchomości wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę ponownie, po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego i kierując się wskazaniami tego Sądu - zważył, co następuje; Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. Ul Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowi, że Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W rozpoznawanej sprawie zapadł już wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym stwierdzono, że § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.). W świetle powyższego za błędne należy uznać stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że sprawa dotycząca stwierdzenia, że zespół dworsko-parkowy o pow. (...) ha stanowiący część majątku (...) nie podpadał pod działanie 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, winna być rozpoznawana przez sąd powszechny, nie zaś przez organ administracji. Za wadliwe uznać również należało rozstrzygnięcie Wojewody (...) z dnia (...) maja 2001 r. Wynika to z faktu, że wniosek strony postępowania dotyczył tylko części majątku ziemskiego (...) tj. zespołu dworsko-parkowego, zaś Wojewoda (...) orzekł odnośnie całości tego majątku, w wyniku czego organ ten orzekł niezgodnie z wnioskiem strony, a do rozszerzenia granic wniosku nie był uprawniony. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu wojewódzkiego. W tym stanie rzeczy - na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 tej ustawy.