IV SA/Wa 397/17

Dnia 19 maja 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 marca 2017r. sygn. akt IV SA/Wa 397/17 o ustanowieniu dla T. G. adwokata w ramach przyznania prawa pomocy i odmowie zwolnienia T. G. od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. G. na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia [...] listopada 2016 roku, numer [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego postanawia: 1. zmienić pkt 1 zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że umorzyć postępowanie w zakresie wniosku skarżącego o ustanowenie adwokata; 2. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 17 marca 2017 roku, sygn. akt IV SA/Wa 397/17 (k. 26 – 30) referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku T. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata ustanowił T. G. adwokata w ramach przyznania prawa pomocy oraz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że skarżący we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wskazał, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jego dochód stanowi wynagrodzenie ze stosunku pracy w średniej wysokości 1.969,34 zł netto miesięcznie. Majątek nieruchomy skarżącego stanowi dom z 1949 roku o powierzchni 120 m2, w połowie zamieszkiwany przez jego rodziców, nieruchomość rolna o powierzchni 1,9192 ha, przeznaczona m.in. pod uprawę zbóż oraz trzy budynki gospodarcze z lat pięćdziesiątych, a także samochód. Referendarz sądowy wskazał, że T. G. nie ma oszczędności, papierów wartościowych, ani innych zasobów pieniężnych. Płaci alimenty na rzecz dwóch córek w łącznej wysokości 860 zł miesięcznie (+ 13,90 zł za przekaz pocztowy). Ponosi także wydatki na: węgiel (średnio 230 zł miesięcznie), woda i kanalizacja (90,39 zł miesięcznie), gaz (48,30 zł miesięcznie), energia elektryczna (96,65 zł miesięcznie), leki (200 zł miesięcznie), podatek od nieruchomości (średnio 47,17 zł miesięcznie), obowiązkowe ubezpieczenie OC rolników (487 zł rocznie), wywóz odpadów (474,34 zł), ubezpieczenie OC i przegląd samochodu (w sumie 849 zł rocznie). Średnią wysokość wymienionych wydatków skarżący określił na kwotę 1.706,76 zł miesięcznie. Wskazał, że ponadto ponosi koszty wyżywienia, ubrania, paliwa, napraw samochodu i korespondencji z organami administracji i sądami. Oceniając sytuację materialną i możliwości płatnicze skarżącego referendarz sądowy wskazał, że skarżący uzyskuje regularny dochód ze stosunku pracy, a wysokość osiąganych przez niego dochodów wynosi średnio prawie 2.000 zł miesięcznie. Referendarz sądowy zaznaczył, że w stosunku do dochodu deklarowanego przez wnioskodawcę w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 3698/15 w październiku 2015r. średni dochód wzrósł o nieco ponad 100 zł. Przy czym z zaświadczenia pracodawcy z dnia [...] listopada 2016r. wynika, że wynagrodzenie skarżącego rosło w kolejnych miesiącach (sierpień 1.590,97 zł, wrzesień: 1.858,51 zł, październik: 2.458,55 zł). Referendarz sądowy zaznaczył, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,9192 ha, która przynajmniej w części przeznaczona jest pod uprawę zbóż. Wedle informacji zawartych w wykazie beneficjentów wspólnej polityki rolnej, prowadzonym przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl) T. G. (gmina T.) w roku budżetowym 2015 przyznano płatności w wysokości 1.493,83 zł. W ocenie referendarza sądowego nie można stwierdzić, że skarżący – osiągając regularny dochód ze stosunku pracy oraz dysponując majątkiem w postaci nieruchomości rolnej, przynajmniej częściowo przeznaczonej pod uprawę zbóż - jest osobą zdolną do zaspokojenia jedynie podstawowych potrzeb życiowych, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Referendarz sądowy wskazał, że skarżący oszacował średnie miesięczne wydatki własnego gospodarstwa domowego (łącznie z alimentami płaconymi na rzecz córek) na kwotę 1.706,76 zł. Referendarz sądowy zauważył, że zestawienie nie obejmuje całości ponoszonych przez skarżącego wydatków, jak choćby kosztów wyżywienia, ubrania, czy paliwa, jednakże referendarz sądowy wskazał, że posiadane gospodarstwo rolne, z jednej strony pozwala wnioskodawcy na osiągnięcie dodatkowego dochodu, a z drugiej umożliwia ograniczenie wydatków na wyżywienie. Ponadto nie wszystkie wykazywane przez T. G. wydatki, jak chociażby koszty ubezpieczenia, czy należności podatkowe, mają charakter stałych, comiesięcznych obciążeń budżetu domowego. W ocenie referendarza sądowego skarżący jest w stanie tak zaplanować wydatki, aby wygospodarować 100 – 200 zł z przeznaczeniem na inne cele niż konieczne utrzymanie. Referendarz sądowy uznał, że dochody i majątek skarżącego nie dają podstaw do przyjęcia, że nie jest on w stanie poczynić oszczędności niezbędnych do uiszczenia wpisu od skargi. Niemniej jednak, przy wysokości obciążeń gospodarstwa domowego kształtującej się na ustalonym wyżej poziomie, referendarz sądowy uznał, że dochód skarżącego - nawet przy założeniu, że gospodarstwo rolne umożliwia mu z jednej strony uzyskanie dodatkowych środków, a z drugiej ograniczenie części wydatków - nie pozwala na wygospodarowanie środków niezbędnych do poniesienia kosztów ustanowienia adwokata. Biorąc pod uwagę, że T. G. nie ma oszczędności, ani innych zasobów pieniężnych, referendarz sądowy stwierdził, że - bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu - nie jest on w stanie ponieść kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 39) znajdującego się w aktach sprawy wynika, że odpis postanowienia z dnia 17 marca 2017r. został doręczony skarżącemu w dniu 31 marca 2017r. W ustawowym terminie, w dniu 3 kwietnia 2017r., skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 marca 2017r. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Skarżący oświadczył, że rezygnuje z pomocy adwokata i wnosi o zwolnienie od wpisu sądowego w całości. Skarżący wskazał, że od 16 lutego 2017r. nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego, a jego średnie zarobki za okres ostatnich trzech miesięcy wynoszą 1.781,71 zł (sprzeciw k. 34). Skarżący przedłożył zaświadczenie o zarobkach z dnia [...] marca 2017r. (k. 35), z którego wynika, że w okresie do grudnia 2016r. do lutego 2017r. wysokość zarobków osiąganych przez skarżącego wahała się od 1.621,35 zł do 1.994,65 zł netto miesięcznie oraz zaświadczenie z dnia [...] marca 2017r. (k. 35v) potwierdzające, że skarżący jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 0,2917 ha oraz nie jest właścicielem użytków rolnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718 ze zm.) – dalej p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Artykuł 249a p.p.s.a. nakazuje umorzenie postępowania w sprawie prawa pomocy w przypadku, gdy strona cofnie wniosek. W niniejszej sprawie umorzenie postępowania w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomowcy w zakresie ustanowienia adwokata było uzasadnione, albowiem w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 marca 2017r. skarżący cofnął wniosek o ustanowienie adwokata. Wobec powyższego Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji postanowienia na mocy art. 249a p.p.s.a. W pozostałym zakresie sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni podziela rozstrzygnięcie referendarza sądowego i argumenty powołane na jego uzasadnienie. Sprzeciw nie zawiera zarzutów, z których wynikałoby, iż zaskarżone rozstrzygnięcie obarczone jest błędem. W myśl art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego; częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi, że w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Referendarz sądowy słusznie zauważył, że przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. Sąd stoi na stanowisku, iż referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi bez uszczerbku dla koniecznego własnego utrzymania. Referendarz sądowy słusznie zaznaczył, że dla rozpatrzenia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych istotne były zawarte w nim informacje, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i osiąga stałe comiesięczne dochody z tytułu wykonywanej pracy zarobkowej w wysokości obecnie 1.781,71 zł netto średniomiesięcznie. Uwzględniając okoliczność, że obecnie skarżący nie jest już właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,9192 ha, należy podkreślić, że skarżący w dalszym ciągu jest właścicielem budynku mieszkalnego o powierzchni 120 m2 o wartości około 185.200 zł. W świetle powyższego - w ocenie Sądu – referendarz sądowy zasadnie uznał, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, że skarżący dysponuje majątkiem (nieruchomością gruntową o powierzchni 0,2917 ha oraz budynkiem mieszkalnym o powierzchni 120 m2). Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza - zdaniem Sądu - możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2011r., I OZ 724/11, LEX nr 965945, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2010r., II FZ 430/10, LEX nr 742485). W tym miejscu należy podkreślić, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2013r., II FZ 565/13, z dnia 29 maja 2013r., II OZ 406/13). Skarżący nie wykazał, aby uiszczenie wpisu od skargi wiązało się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego skarżącego. Z uwagi na posiadanie przez skarżącego majątku w postaci majątku nieruchomego nieobciążonego prawami osób trzecich oraz stałym źródłem dochodu należy stwierdzić, iż skarżący dysponuje środkami pozwalającymi mu ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Konkludując, zaskarżone orzeczenie w zakresie odmowy zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych odpowiada prawu, a sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w punkcie 2 sentencji postanowienia.