IV SA/Wa 399/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka ( spr.) Sędzia WSA Małgorzata Miron asesor WSA Tomasz Wykowski Protokolant Andrzej Malinowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2004r. sprawy ze skargi M. R. i M. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2004r . Nr [...] w przedmiocie nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości ziemskiej na rzecz Skarbu Państwa I. uchyla zaskarżoną decyzję II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. R. 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA/Wa 399/04 UZASADNIENIE Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2004 r. po rozpatrzeniu wniosku M. i M. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy, na podstawie art. 127 § 3 pkt 1 w zw. z art. 156 § 1 kpa decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2001 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] marca 1958 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej P., stanowiącej własność Z. R.. Organ naczelny stwierdził, że przejęcie tej nieruchomości rolnej nastąpiło na podstawie dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 57, poz. 321) oraz na podstawie ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (Dz. U. Nr 5, poz. 16). Wojewoda [...] po rozpatrzeniu wniosku M. i M. R. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] marca 1958 r. wobec wydania go z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 i 5 kpa, decyzją z dnia [...] marca 2002 r. umorzył postępowanie w sprawie, podnosząc, że instytucja prawna przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich niepodpadających pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej została usunięta z polskiego systemu prawnego, dlatego też postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. uchylił decyzję Wojewody [...], uznając że podstawą prawną badania zasadności zaskarżonej decyzji są obowiązujące przepisy art. 156 – 158 kpa i za punkt odniesienia dla oceny legalności decyzji w tym trybie należy brać stan rzeczy w chwili wydania tej decyzji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ stopnia wojewódzkiego. Wojewoda [...] powołując się na art. 157 § 1 kpa stwierdził, że organem właściwym do rozpatrzenia sprawy jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi z uwagi na to, iż Prezydium Rady Narodowej w mieście K. działało jako organ stopnia wojewódzkiego. Rozpatrując sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż nieruchomość ziemska P. nie podpada pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, ponieważ w chwili jej przejęcia na cele reformy rolnej ogólny obszar nieruchomości wynosił 46,56 ha. W związku z tym nie spełniała ona warunku wielkości z art. 2 ust. 1 pkt e, co zostało potwierdzone w sporządzonym 22 lutego 1945 r. protokole przejęcia w/w nieruchomości. Faktyczna parcelacja części majątku P. nastąpiła w toku przeprowadzanej reformy rolnej 5 marca 1945 r. Grunty o powierzchni 27,90 ha zostały rozparcelowane pomiędzy właścicieli gospodarstw karłowatych, pozostałą część o powierzchni 8 ha przydzielono chłopom małorolnym. Pozostałość – resztówka o powierzchni 11,59 ha została przekazana decyzją z dnia [...] lipca 1945 r. kierownictwu Gminnej Szkoły Rolniczej Męskiej i Żeńskiej w P. na jeden z celów reformy rolnej, tj. zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół. Przekazanie ośrodka P. na rzecz przemysłu hutniczego nastąpiło dopiero na podstawie pisma Departamentu Funduszu Ziemi skierowanego do Wojewódzkiego Działu Rolnictwa i Reform Rolnych w K. z dnia [...] października 1949 r. Na tej podstawie Starostwo Powiatowe w K. protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 1 października 1949 r. przekazało wszystkie zabudowania znajdujące się na w/w resztówce powstającej N.. Zaskarżone orzeczenie zostało więc wydane zgodnie z art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję M. i M. R. ponowili zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dotyczące rażącego naruszenia art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa, podnosząc, iż przepis ten został błędnie zastosowany. Nieruchomość została tylko częściowo rozparcelowana przed 1 sierpnia 1945 r. ( ok. 36 ha ), natomiast tzw. resztówka, czyli grunty o łącznej powierzchni ok. 11,5 ha wraz z zabudowaniami gospodarczymi i mieszkalnymi nie zostały nigdy rozparcelowane, oddano je w całości szkole rolniczej, a następnie przejęto pod budowę N.. Oprócz gruntu przejęto zabudowania, czego przepis art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa nie przewidywał. Faktyczne rozparcelowanie nie nastąpiło "w toku przeprowadzania reformy rolnej". Przejęcie nie nastąpiło na cele reformy rolnej ani osadnictwa. Ponadto skarżący zarzucili, że orzeczenie nie zostało wydane przez właściwy organ, którym był na mocy art. 3 dekretu Minister Rolnictwa i Reform Rolnych, a brak jest "upoważnienia" tegoż Ministra dla Prezydium Rady Narodowej. Zarzucili także niewykonalność orzeczenia w części dotyczącej przysługującej nieruchomości ekwiwalentnej oraz złamanie zasad systemowych. Skarżący podnieśli, że zarzuty te były składane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie odniósł się do żadnego z nich. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przepis dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. z dnia 17 grudnia 1945 r. – Nr 57, poz. 321) w art. 1 stanowił, że na cele reformy rolnej oraz osadnictwa mogą być przejęte następujące nieruchomości ziemskie niepodpadające pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R. P. z 1945 r. Nr 3, poz. 13): 1. pozostałe po osobach przesiedlających się do Związku Socjalistycznych Republik Rad; 2. które w związku z wojną lub okupacją zostały przeznaczone na specjalne cele ze zmianą rodzaju użytkowania (poligony, lotniska, zalesienie, drogi itp.), jeżeli utrzymanie tego rodzaju użytkowania nie leży w interesie Państwa; 3. wszelkie nieruchomości ziemskie za zgodą właściciela; 4. wszelkie nieruchomości ziemskie, które w toku przeprowadzania reformy rolnej zostały w terminie do dnia 1 sierpnia 1945 r. faktycznie rozparcelowane. Przepis art. 3 wskazywał, że przejęcie nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 1, nastąpi na podstawie zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, zaś zarządzenie to co do nieruchomości, wymienionych w art. 1 pkt 1 i 2, wydane będzie w porozumieniu z zainteresowanymi Ministrami. Organ nadzoru nie przeprowadził żadnej analizy, czy Prezydium Rady Narodowej w K. posiadało kompetencje do orzekania w formie decyzji administracyjnej w kwestii przejęcia nieruchomości Z. R. na podstawie dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa. Wprawdzie Prezydium Rady Narodowej wywodziło swoją właściwość z upoważnienia Ministra Rolnictwa, lecz organ nadzoru nie wyjaśnił istnienia tego "upoważnienia" oraz tego, czy miało ono ewentualnie oparcie w delegacji ustawowej (czy dekretu) i jaka była w ogóle treść tego zarządzenia. Biorąc pod uwagę tę okoliczność rodzi się wątpliwość w zakresie braku obciążenia orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w K. wadą kwalifikowaną w postaci rozstrzygnięcia bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Ponadto zgodzić się należy z zarzutem skarżących, iż rozstrzygający w sprawie Minister uchylił się od rozpatrzenia zastrzeżeń skarżących, podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a podtrzymanych w skardze. Organ nadzoru pominął dokonanie oceny zastrzeżeń skarżących, stanowiących sedno ich wystąpienia o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] marca 1058 r. Nie można uznać za ustosunkowanie się do zarzutów skarżących ogólnikowego stwierdzenia, że ustalenia organu wynikają "z przeprowadzonego postępowania dowodowego". Nie przesądzając o słuszności zastrzeżeń skarżących podnieść należy, że uniknięcie przez organ nadzoru rozpatrzenia kwestii zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i konsekwentnie podtrzymywanych przez strony w toku postępowania nadzorczego, oznacza złamanie ogólnych zasad postępowania administracyjnego, ujętych w art. 7, 8 i 11 kpa mające istotny wpływ na wynik postępowania. Ponadto podnieść należy, że zgodnie z art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, a organ stosownie do art. 61 § 4 kpa obowiązany jest zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności decyzji. Zauważyć należy, że z akt sprawy nie wynika, aby o prowadzonym postępowaniu nadzorczym powiadomiono również obecnego właściciela lub użytkownika wieczystego przedmiotowej nieruchomości, chociaż wynik postępowania dotyczy jego interesu prawnego. Stanowi to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 4 kpa), które zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) stanowi o uchyleniu decyzji. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c i b oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.