IV SA/Wa 403/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Wójcik, sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2016 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w J. z dnia [...] października 2015r. nr [...]. I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej także "Szef Urzędu") po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez obywatela [...], pana M.S. (dalej "skarżącego" albo "cudzoziemca"), ur. [...].01.1982 r. od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] (dalej także "Komendanta") Nr [...] z dnia [...] października 2015 r., orzekającej o zobowiązaniu skarżącego do powrotu bez orzekania o terminie dobrowolnego powrotu oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 3 lat od dnia wydania decyzji, utrzymał decyzję Komendanta w mocy. II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez Szefa Urzędu zaskarżonej obecnie decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r. przedstawia się w następujący sposób: 1. W dniu [...] sierpnia 2015 r. skarżący, wraz z grupą innych obywateli [...], został poddany kontroli legalności pobytu, która wykazała, że legitymuje się on jedynie dokumentem podróży nr [...] wydanym przez władze kraju pochodzenia, nie posiadając jednakże wizy ani innego dokumentu uprawniającego do wjazdu i pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z powyższym cudzoziemiec został zatrzymany, zaś Komendant Placówki Straży Granicznej w [...] wszczął w dniu 12 sierpnia 2015 r. postępowanie administracyjne w sprawie zobowiązania ww. do powrotu. Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] cudzoziemiec został umieszczony w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w [...] do dnia [...] października 2015 r. Postanowieniem ww. Sądu z dnia [...] października 2015 r. pobyt cudzoziemca w ww. ośrodku został przedłużony do dnia [...] stycznia 2016 r. 2. W dniu [...] sierpnia 2015 r. skarżący został przesłuchany do protokołu przy udziale tłumacza języka [...]. Cudzoziemiec zeznał, że ponad dwa tygodnie temu opuścił [...] i udał się z pomocą przemytników przez [...] do [...] po czym wyruszył dalej przez [...] i [...] na [...]. W [...] spotkał przemytników, którzy mieli umożliwić mu dostanie się do celu podróży, tj. [...], gdzie skarżący zamierza wystąpić z wnioskiem o udzielenie mu ochrony międzynarodowej. 3. W dniu [...] września 2015 r. strona została ponownie przesłuchana do protokołu. Zeznała, że uciekła z [...] z powodu toczących się tam działań wojennych, że zamieszkiwała w [...] w dzielnicy zajętej przez siły opozycji, która znajdowała się pod ciągłym obstrzałem. Cudzoziemiec zeznał również, że krajem docelowym podróży była dla niego [...]. 4. Pismem z dnia 11 września 2015 r. Komendant wystąpił do Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Komendanta Wojewódzkiego Policji z konsultacjami, o których mowa w art. 359 ustawy o cudzoziemcach, celem ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki negatywne skutkujące niemożnością udzielenia stronie zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Pismem z dnia 17 września 2015 r. Komendant Wojewódzki Policji we [...] udzielił odpowiedzi, zgodnie z którą brak jest informacji, by pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mógł stanowić zagrożenie dla ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Do dnia wydania decyzji w przedmiotowej sprawie Agencja Bezpieczeństwa Publicznego nie udzieliła odpowiedzi, co - na podstawie art. 359 ust. 5 ww. ustawy - równoznaczne jest ze stwierdzeniem, że nie posiada informacji, by cudzoziemiec stwarzała takie zagrożenie. 5. W dniu 9 października 2015 r. Komendant Placówki Straży Granicznej w [...] orzekł o zobowiązaniu skarżącego, na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 10, art. 315 ust. 2 pkt 1, art. 318 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 319 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz. U. z 2013r. poz. 1650 oraz z 2014r., poz. 463 z późn. zm.), do powrotu bez orzekania o terminie dobrowolnego wykonania decyzji oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 3 lat. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia stwierdzono, że skarżący przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego dokumentu uprawniającego go do wjazdu i pobytu na tym terytorium, jak również, że wjechał na to terytorium nielegalnie przekraczając granicę. W dniu 9 października 2015 r. Zarząd do Spraw Cudzoziemców Komendy Głównej Straży Granicznej przekazał informację, że do tego dnia strona [...] nie udzieliła odpowiedzi w sprawie zgody na przekazanie skarżącego w ramach readmisji, oraz że zgodnie z treścią umów dwustronnych między Rzeczpospolitą Polską a Byłą Jugosłowiańska Republiką Macedonii w przypadku upływu terminu na udzielenie odpowiedzi w ww. sprawie, zgodę na przekazanie cudzoziemca uważa się za udzieloną, gdyż, jak stanowi art. 10 ust. 2 ww. umowy, odpowiedź na wniosek o readmisję jest udzielana na piśmie w ciągu 2 dni roboczych, w przypadku gdy wniosek złożono w ramach procedury przyspieszonej (art. 6 ust. 3), lub w ciągu 14 dni kalendarzowych w pozostałych przypadkach. Terminy te rozpoczynają swój bieg w dniu otrzymania wniosku o readmisję. W przypadku braku odpowiedzi w tych terminach, zgodę na przekazanie danej osoby uznaje się za udzieloną. 6. W dniu 22 października 2015 r. do administracji Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w [...] wpłynęło odwołanie strony od powyższego rozstrzygnięcia, skierowane do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. W treści odwołania strona wskazała, że nie chce być wydalona do [...] i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i udzielenie jej zgody na pobyt tolerowany. Strona wskazała również, że nie chce ubiegać się o udzielenie jej ochrony międzynarodowej w Polsce. III. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Szef Urzędu rozpatrzył odwołanie skarżącego od decyzji Komendanta, utrzymując tę decyzję w mocy. Uzasadniając orzeczenie odwoławcze, organ wskazał w szczególności, co następuje: 1. W przedmiotowej sprawie spełnione zostały przesłanki do zobowiązania skarżącego do powrotu. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że wjechał on na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przekraczając granicę nielegalnie i zamierzał udać się do [...] a później do [...], również nie posiadając wymaganych do tego dokumentów. W związku z powyższym należy stwierdzić, że cudzoziemiec wjechał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i przebywał na tym terytorium nielegalnie, wyczerpując tym samym przesłanki z art. 302 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 10 ustawy o cudzoziemcach. Pismem z dnia 18 grudnia 2015 r. nr [...] Komenda Główna Straży Granicznej poinformowała tut. organ, iż w związku z upływem terminu dot. udzielenia odpowiedzi przez stronę [...], zgodnie z art. 10 ust. 2 ww. umowy, zgodę na przekazanie cudzoziemca na terytorium [...] w ramach readmisji, uznaje się za udzieloną. 2. W ocenie organu odwoławczego, z uwagi na fakt, że cudzoziemiec przybywa z terytorium [...], na terenie której toczą się działania wojenne, okoliczności sprawy nakazywałyby zbadanie, czy nie zachodzą przesłanki do udzielenia stronie zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub pobyt tolerowany. Jednakże z uwagi na fakt, że - jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego - możliwe jest przekazanie skarżącego do [...], która jest krajem bezpiecznym, należy stwierdzić, że wykonanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu na terytorium kraju bezpiecznego nie będzie wiązać się z zagrożeniem dla jego życia lub bezpieczeństwa osobistego. Należy również stwierdzić, że z okoliczności sprawy nie wynika, aby skarżący prowadził na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej życie rodzinne lub życie prywatne podlegające ochronie. Przede wszystkim należy podkreślić, że z zeznań strony wynika, że nie chce ona pozostać w Polsce, gdyż krajem docelowym, do którego zmierzała, jest [...] i tam w dalszym ciągu strona chce dotrzeć. Ponadto strona zeznała, że w [...] pozostała jego żona i dzieci, które chce sprowadzić do Europy po uzyskaniu ochrony międzynarodowej. Odnosząc się do treści odwołania należy zauważyć, że brak jest podstaw do udzielenia stronie zgody na pobyt ze względów humanitarnych, gdyż możliwe jest przekazanie jej do bezpiecznego kraju w ramach readmisji. IV. Pismem z dnia 8 stycznia 2016 r., uzupełnionym następnie pismem procesowym z dnia 16 maja 2016 r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł do Sądu skargę na decyzję Szefa Urzędu z dnia [...] grudnia 2015 r., zarzucając orzeczeniu odwoławczemu naruszenie: - art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego w niniejszej sprawie tj. błędne ustalenie stanu faktycznego i stwierdzenie, że skarżący zostanie wydalony do kraju bezpiecznego tj. do [...], pomimo iż powrót do tego kraju spowoduje zagrożenie dalszego przekazania skarżącego do [...], tj. do kraju, gdzie będzie narażony na nieludzkie łub poniżające traktowanie albo karanie, - art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 348 pkt 1 lit. b ustawy o cudzoziemcach poprzez narażenie skarżącego na przekazanie go do [...] gdzie można zostać poddany nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu poprzez skrajne ubóstwo oraz poprzez nie udzielenie skarżącemu zgody na pobyt humanitarny, pomimo iż wykonanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu narazi skarżącego na nieludzkie lub poniżające traktowanie. V. W odpowiedzi na skargę, udzielonej pismem z dnia 15 lutego 2016 r., Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. VI. Pismem z dnia 16 maja 2016 r. pełnomocnik skarżącego uzupełnił zarzuty skargi o zarzut naruszenia przez organ art. 351 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach oraz przedstawił dodatkowe uzasadnienie zarzutów dotąd podniesionych. Do pisma załączono potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię postanowienia Komendanta Nadodrzańskiego Oddziału Straży Granicznej w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] o zwolnieniu skarżącego ze Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w [...]. W uzasadnieniu przedłożonego orzeczenia wskazano w szczególności, że w dniu 11 stycznia 2016 r. Naczelnik Wydziału II Identyfikacji i Powrotów Zarządu do Spraw Cudzoziemców Komendy Głównej Straży Granicznej pismem nr FAX [...] poinformował, że strona [...] odmówiła przyjęcia cudzoziemca na podstawie umowy o readmisji (na wezwanie Sądu z dnia 23 maja 2016 r. Zarząd do Spraw Cudzoziemców Komendy Głównej Straży Granicznej przekazał Sądowi kopię tego pisma drogą faksową – k.51 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: VII. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2015 r. z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. – zwanej dalej "p.p.s.a."). W myśl art.134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei w myśl art.135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżona decyzja odwoławcza Szefa Urzędu oraz utrzymana nią w mocy decyzja Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] z dnia [...] października 2015 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tej racji obie wskazane wyżej decyzje należało wyeliminować z obrotu prawnego. VIII. Kontrola legalności zaskarżonej do Sądu decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2015 r. prowadzi do następujących wniosków: 1. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w którym w drugiej instancji orzekł Szef Urzędu, było rozstrzygnięcie, czy w odniesieniu do skarżącego spełnione zostały ustawowe przesłanki, przewidziane przez ustawodawcę w art.302 i nast. ustawy o cudzoziemcach, do zobowiązania go do powrotu. W konkluzji oceny materiału dowodowego sprawy organy obu instancji uznały, że: 1) w związku z wystąpieniem w niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w art.302 ust.1 pkt 1 i 10 ustawy, spełnione zostały przesłanki do nałożenia na skarżącego wskazanego wyżej zobowiązania do powrotu, 2) na przeszkodzie do nałożenia przedmiotowego zobowiązania nie stoją na przeszkodzie okoliczności wymienione w art.303 ust.1 ustawy, 3) w szczególności, w związku z potwierdzoną możliwością niezwłocznego przekazania skarżącego, na podstawie umowy międzynarodowej o przekazywaniu i przyjmowaniu osób, do bezpiecznego państwa trzeciego (tj. do [...]), nie ma podstaw do uznania skarżącego za osobę spełniającą przesłanki do uzyskania zgody na pobyt ze względów humanitarnych albo pobyt tolerowany. W świetle materiału dowodowego sprawy, w tym szczególności materiału ujawnionego w toku postępowania sądowego, ocenę taką należy uznać za przedwczesną. 2. Bezspornie trafnie wykazały organy, że w odniesieniu do skarżącego wystąpiły okoliczności, o których mowa w art.302 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 10 ustawy o cudzoziemcach, obligujące Komendanta do wszczęcia postępowania o zobowiązanie skarżącego do powrotu. Nie może bowiem ulegać wątpliwości, że skarżący przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego dokumentu uprawniającego go do wjazdu i pobytu na tym terytorium, jak również wjechał na to terytorium nielegalnie przekraczając granicę. W świetle przepisów ustawy o cudzoziemcach powyższe ustalenia nie stanowiły jednakże automatycznej podstawy do zobowiązania skarżącego do powrotu, albowiem koniecznym było wyjaśnienie, czy nie zachodzą przeszkody do nałożenia na skarżącego takiego zobowiązania, skatalogowane w art.303 ust.1 ustawy. Jak już wskazano powyżej, w ocenie obu organów przeszkody tego rodzaju nie wystąpiły, przy czym de facto odstąpiono w tym zakresie od badania sytuacji skarżącego pod kątem tego, czy w sprawie występuje sytuacja przewidziana w art.303 ust.1 pkt 2 ustawy (tj., czy zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany), a to w związku z ustaleniem, że potwierdzona możliwość przekazania skarżącego do bezpiecznego państwa trzeciego ([...]) czyni bezprzedmiotowym dokonywanie oceny (z punktu widzenia istnienia przesłanek do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany) możliwości powrotu skarżącego do kraju jego pochodzenia, tj. do [...]. Nie negując co do zasady prawidłowości rozumowania organów, że wystąpienie możliwości readmisji cudzoziemca do bezpiecznego państwa trzeciego czyni bezprzedmiotowym dokonywanie oceny, czy nie zachodzą przeszkody (wynikające z przesłanek do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany) do powrotu tego cudzoziemca do kraju jego pochodzenia, stwierdzić należy – w świetle przedłożonego Sądowi pisma Naczelnika Wydziału II Identyfikacji i Powrotów Zarządu do Spraw Cudzoziemców Komendy Głównej Straży Granicznej z dnia 11 stycznia 2016 r. nr FAX [...] - że wywiedziona przez organy możliwość readmisji skarżącego do [...] w rzeczywistości nie wystąpiła. Powyższa okoliczność automatycznie aktualizuje konieczność zbadania sytuacji skarżącego pod kątem wystąpienia przesłanek do udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany. 3. Jednocześnie stwierdzić należy, że w świetle art.303 ust.1 pkt 9 ustawy możliwość readmisji (tj. sytuacja, w której cudzoziemiec może zostać niezwłocznie przekazany do państwa trzeciego na podstawie umowy międzynarodowej o przekazywaniu i przyjmowaniu osób po uprzednim zatrzymaniu go w związku z przekroczeniem granicy wbrew przepisom prawa) stanowi jedną z samoistnych przeszkód do wydania orzeczenia o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Tym samym co do zasady stwierdzenie przez organ możliwości readmisji cudzoziemca (tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie – abstrahując tu od ostatecznej wadliwości tego ustalenia przez organy) winno konsekwentnie prowadzić do umorzenia postępowania o zobowiązanie cudzoziemca do powrotu, nie zaś (jak miało to miejsce w sprawie) do wydania merytorycznego orzeczenia. 4. Wskazane wyżej okoliczności upoważniają do stwierdzenia, że obie wydane w sprawie decyzje są obciążone wskazanymi na wstępie naruszeniami przepisów postępowania administracyjnego, prowadzącymi do wadliwego ustalenia, że w odniesieniu do skarżącego wystąpiła możliwość readmisji do bezpiecznego państwa trzeciego, a w konsekwencji do zaniechania wyjaśnienia, czy skarżący spełnia przesłanki do uzyskania zgody na pobyt ze względów humanitarnych, ewentualnie na pobyt tolerowany. Stwierdzenie uchybień tego rodzaju obligowało Sąd do uchylenia decyzji organów obu instancji. 5. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Komendant ponownie rozpatrzy sprawę zobowiązania skarżącego do powrotu, wyjaśniając w toku postępowania, czy w odniesieniu do skarżącego wystąpiła przeszkoda do orzeczenia o takim zobowiązaniu w postaci spełniania przez zainteresowanego przesłanek do uzyskania zgody na pobyt ze względów humanitarnych, ewentualnie na pobyt tolerowany. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c i art.135 p.p.s.a.