IV SA/Wa 42/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Wanda Zielińska - Baran, Sędziowie sędzia NSA Tadeusz Cysek, sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.), Protokolant Julia Dobrzańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi J. P., W. P., C. P., P. P. i J. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2002 r. Nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. P., W. P., C. P. i J. L. po 10 zł (dziesięć zł) a na rzecz P. P. kwotę 300 zł (trzysta zł) tytułem zwrotu kosztów postepowania sądowego. Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 2001r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w P. z dnia [...] października 1980r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz Państwa, od małżonków M. P. i M. P. gospodarstwa rolnego o pow. 6,23 ha położnego w D. W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda [...] podniósł co następuje: Naczelnik Gminy w P. decyzją z [...] października 1980r. wydaną na podstawie art. 45 ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. nr 32 poz. 140) na wniosek M. i M. P., przejął na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne, będące ich własnością o pow. 6,23 ha w D., w zamian za świadczenie emerytalne. Od niniejszej decyzji nikt nie wniósł odwołania i na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] grudnia 1980r. Nr [...] M. i M. P. pobierali emerytury. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w P. wystąpili w dniu 7 kwietnia 1997r. dzieci M. i M. P.: C. P., J. L., J. P., W. P. i P. P.. Domagając się zwrotu przejętych na mocy niniejszej decyzji nieruchomości. Po rozpoznaniu niniejszego wniosku decyzją z dnia [...] lutego 2001r. Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w P. z dnia [...] października 1980r. W uzasadnieniu decyzji, podniósł on, iż w świetle obowiązujących wówczas przepisów podstawowym warunkiem uzyskania przez rolnika świadczeń emerytalnych było dobrowolne przekazanie gospodarstwa na rzecz jednego następcy lub Państwa. W chwili przekazywania niniejszego gospodarstwa za wyjątkiem P. P., który nie mógł być brany pod uwagę jako następca z uwagi na to, iż nie posiadał wówczas stosownych kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa, nikt z pozostałych następców prawnych, posiadających kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa, nie wyrażał zainteresowania jego przejęciem. Wiedząc zaś o działaniach rodziców zmierzających do jego przekazania na rzecz Państwa akceptowali je. Ponadto organ podniósł, iż w dacie przekazywania gospodarstwa małżonkowie P. nie spełniali warunków wymienionych w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym rolników oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 2 cytowanej ustawy warunki te nie były wymagane, jeżeli rolnik przekazał na rzecz Państwa gospodarstwo rolne, które prowadził nieprzerwalnie przez co najmniej 5 lat przed jego przekazaniem, co miało miejsce w przypadku M. i M. P. Odwołanie od decyzji Wojewody [...] do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli: C. P., J. L., J. P., W. P. i P. P.- wnosząc o jej uchylenie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2002r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] i podtrzymał stanowisko w niej zajęte. Skargę do sądu administracyjnego na ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnieśli J. P., W. P., C. P., P. P. i J. L., żądając uchylenia tej decyzji. W uzasadnieniu skarżący podnieśli, iż rodzice skarżących M. i M. P., zostali zmuszeni do podpisania wniosku o zrzeczenie się gospodarstwa na rzecz Państwa. Planowali oni bowiem przekazać je córce J. P., która pracowała wówczas " na [...]". W ustalonym zaś z urzędnikami terminie, w którym to miało nastąpić przekazanie gospodarstwa na rzecz J. P., urzędnicy ci nie przybyli na umówione spotkanie. Ponadto podnieśli, iż w przypadku dziedziczenia gospodarstw rolnych winno mieć zastosowanie jedynie prawo spadkowe. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zamieszczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i niezależnie od podniesionych w niej zarzutów dokonuje kontroli legalności zaskarżonych aktów. Sąd zatem poddał ocenie legalność zaskarżonej decyzji nie tylko w aspekcie zarzutów podniesionych przez skarżących, lecz przede wszystkim zbadał kompetencję Wojewody, a następnie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do oceniania w postępowaniu nieważnościowym decyzji Naczelnika Gminy w P.. Zgodnie z art. 157 § 1 kpa wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej rozpoznaje organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Właściwość rzeczową organu ustala się według przepisów prawa materialnego, które to przepisy stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustalić należy najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa określić organ wyższego stopnia (Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 1996 r., str. 732). Podstawę materialnoprawną kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Naczelnika Gminy w P. stanowił art. 45 ustawy z dnia 27października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Stosownie do treści art. 52 § 2 tej ustawy przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało w drodze decyzji naczelnika gminy. Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz U Nr 40 poz. 268 ze zm) . W myśl art. 59 ust. 3 tej ustawy przekazywanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Należy jednak wskazać, iż z dniem wejścia z życie ustawy z dnia z dnia 10 maja 1990 r.- Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 32 poz. 291) przestały istnieć dotychczasowe terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej i szczególnej, a ich kompetencje przejęły organy nowoutworzonych gmin oraz organy administracji rządowej. Zgodnie z art. 5 pkt 19 lit. b ustawy z dnia 17 maja 1990 r o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz.U. nr 34 poz. 198) w brzmieniu obowiązującym w dacie wejścia w życie tej ustawy, sprawy z zakresu art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14.12.1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin przeszły do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej a zatem kierowników urzędów rejonowych. Następnie stosownie do treści art. 94 ustawy z dnia 13.10.1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm.), do właściwości starosty przeszły jako zadania z zakresu administracji rządowej określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej oraz zadania i kompetencje kierowników tych urzędów. Dlatego też -zakładając racjonalność ustawodawcy - Sąd przyjął, że gdyby omawiana instytucja była uregulowana w obowiązujących przepisach - właściwym do orzekania w I instancji byłby starosta, a odwołania od decyzji starosty byłyby rozpatrywane przez samorządowe kolegia odwoławcze. Przepis art. 163 Konstytucji RP wyraźnie stanowi, że samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucje lub ustawy dla organów innych władz publicznych. W myśl zaś art. 17 ust. 1 kpa organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że samorządowe kolegium odwoławcze jest organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wydanego przez naczelnika gminy o przymusowym przejęciu gospodarstwa rolnego, brak jest bowiem przepisu, który stanowiłby w tej materii o właściwości wojewody lub Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W oparciu o powyższe sąd stwierdził, iż wydane w niniejszej sprawie decyzje organów nadzoru dotknięte są wadą nieważności wskutek rozpoznania sprawy przez Wojewodę [...] oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, pomimo niewłaściwości rzeczowej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku za art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) Sąd orzekł jak na wstępie. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ww. ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.