IV SA/Wa 420/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (spr.), Protokolant ref. staż. Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2011 r. sprawy ze skarg E. R., M. R., A. R. oraz T. M. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżących E. R., M. R., A. R. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącego T. M. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Minister Gospodarki po rozpoznaniu wniosku złożonego przez E. R., M. R. i A. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] marca 2009 r. umarzającą postępowanie w sprawie z wniosku J. D. oraz E. R., M. R. i A. R. o stwierdzenie nieważności lub orzeczenie o niezgodności z prawem: 1/orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu na własność państwa przedsiębiorstw w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "I." [...] 2/ orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego powyższego przedsiębiorstwa - w częściach, które stały się podstawą przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w K. przy ul. [...] (za wyjątkiem dwupiętrowego budynku mieszkalnego, który zwrócony został właścicielom), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] marca 2009 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy. Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. Minister Gospodarki umarzając postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności powyżej opisanych orzeczeń wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że właścicielem znacjonalizowanego mienia była spółka jawna. Zatem dla potwierdzenia istnienia po stronie wnioskodawców interesu prawnego do występowania z żądaniem stwierdzenia nieważności powyższych decyzji nacjonalizacyjnych konieczne jest przedłożenie do akt sprawy umowy spółki oraz wszystkich umów zmiany umowy spółki. Minister wskazał, że żądane dokumenty są niezbędne ze względu na fakt, że "zgodnie z przedłożonym przez wnioskodawców odpisem rejestru handlowego (RHA [...]), datowanym na dzień 7 listopada 2006 r. w/w spółka nie została wykreślona z rejestru handlowego, zatem nadal istnieje i posiada przymiot strony w postępowaniu nieważnościowym", przy czym wskazani w w/w odpisie rejestru handlowego wspólnicy, uprawnieni do reprezentowania przedmiotowej spółki nie żyją. Organ wskazał, że z wnioskiem nieważnościowym wystąpili ich spadkobiercy, zaś zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami w przypadku śmierci wspólnika, spółka ulegała rozwiązaniu (o ile tej kwestii nie uregulowano w sposób odmienny w umowie spółki). Dla oceny czy wnioskodawcy, jako spadkobiercy zmarłych wspólników przedmiotowej spółki, mają interes prawny do występowania w niniejszym postępowaniu w imieniu spółki, konieczne jest ustalenie, czy zgodnie z treścią umowy wstępowali do spółki w miejsce nieżyjących wspólników. Organ wskazał, że strony postępowania, mimo wezwania nie nadesłały żądanych dokumentów, jak również podkreślił, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowo administracyjnym, obowiązek wykazania przymiotu strony spoczywa na wnoszącym podanie. Na skutek rozpatrzenia wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy stron postępowania zakończonego powyższą decyzją – E. R., M. R. i A. R., decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Minister Gospodarki nie znalazł podstaw do zmiany decyzji własnej z dnia [...] marca 2009 r. Następnie pismem z dnia 3 czerwca 2009 r. E. R., M. R. i A. R., reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosły skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie w/w decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżące podtrzymały argumentację i twierdzenia zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuciły, że decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 kpa, art. 28 kpa, art. 77 kpa oraz art. 80 kpa. Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2009 r., sygn akt IV SA/Wa 1044/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję z powodów formalnych, uznając za przedwczesne odnoszenie się do merytorycznych zarzutów podniesionych w skardze. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ naruszył art. 145 § 1 pkt 4 kpa stanowiący podstawę do wznowienia postępowania, z uwagi na fakt, że w trakcie postępowania administracyjnego zmarli J. D. i W. D., a organ nie ustalił kręgu ich spadkobierców. Związany wyrokiem Sądu, Minister Gospodarki ponownie rozpatrując sprawę zakończoną decyzją własną Ministra Gospodarki z dnia [...] marca 2009 r. przywołał do udziału w postępowaniu następców prawnych J. D. i W. D. i w dniu [...] grudnia 2010 r. wydał decyzją, którą utrzymał w mocy decyzje własną z dnia [...] marca 2009 r. W uzasadnieniu decyzji Minister Gospodarki stwierdził, że wnioskodawcy nie przedłożyli odpisu z rejestru handlowego, bądź z Krajowego Rejestru Sądowego z aktualnymi wpisami dotyczącymi wspólników spółki i wskazanym sposobem reprezentacji, bądź potwierdzającego ewentualne rozwiązanie spółki i jej wykreślenie z tego rejestru. Skarżący muszą wykazać w sposób jednoznaczny, że są wspólnikami spółki lub, że spółka utraciła, jak podnoszą, byt prawny, w związku z czym mogą wywodzić swój interes prawny z samego faktu bycia spadkobiercami wspólników. Skargi na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2010 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: 1/ E. R., M. R. i A. R., reprezentowane przez pełnomocnika oraz 2/ T. M. również reprezentowany przez pełnomocnika. E. R., M. R. i A. R. zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie przepisów postępowania tj. art. 28 kpa, 7 kpa, 77 kpa, 80 kpa mające istotny wpływ na wynik sprawy. Wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżących opisał postępowanie przed organem oraz stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, szczegółowo rozwijając wskazany zarzut. Podkreślił, że interes prawny skarżących może wynikać chociażby z chęci zabezpieczenia majątku spółki, który w przypadku jej likwidacji przekształci się we współwłasność w częściach ułamkowych. W przekonaniu skarżących ujawniony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności kopie wypisów z rejestru handlowego dają wszelką podstawę by sądzić, że umowa spółki przewidywała, względnie wspólnicy umówili się - iż w razie śmierci któregokolwiek z nich, spółka będzie trwać nadal z jego spadkobiercami. T. M., działając przez pełnomocnika, zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania i prawa handlowego, a w konsekwencji naruszenie art. 28 kpa poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje status strony w niniejszym postępowaniu. Wskazując na tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżącego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie skarżącemu statusu strony postępowania oraz zasądzenie kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego opisała postępowanie przed organem oraz stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, szczegółowo rozwijając wskazane zarzuty. W odpowiedzi na skargi Minister Gospodarki wniósł o ich oddalenie oraz podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów niż w niej podniesione. Zgodnie bowiem z art. 134 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu, Minister Gospodarki rozpoznając wniosek E. R., M. R. i A. R. o ponowne rozpoznanie sprawy, naruszył przepis art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 kpa. Naruszenie to polegało na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji pierwszej instancji. Wskazać należy, iż przywołany art. 24 kpa razem z art. 25 kpa regulują kwestie wyłączenia pracownika organu administracji publicznej oraz wyłączenie organu od załatwienia sprawy, stwarzając przy tym warunki do bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu administracji. Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 kpa jedną z przesłanek obligatoryjnego wyłączenia pracownika organu od udziału w postępowaniu jest fakt, że brał on udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Uregulowanie to ma na celu uniknięcie sytuacji, w której dana osoba, działając z upoważnienia piastuna funkcji organu, dwukrotnie bierze udział w wydaniu rozstrzygnięcia. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy, co z kolei może budzić uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. W doktrynie przyjmuje się, że art. 24 § 1 pkt 5 kpa ma zastosowanie także do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, o którym mowa w przepisie art. 127 § 3 kpa, (por. A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, wyd. II, s. 221). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1507/08 stwierdził, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 127 § 3 kpa ma zastosowanie instytucja przewidziana w art. 24 § 1 pkt 5 kpa, a zatem pracownik, rozpatrując z upoważnienia organu ponownie sprawę podlega wyłączeniu wówczas, gdy brał udział w pierwszej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Wskazać również należy, iż powyższe stanowisko potwierdza uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09, w której NSA stwierdził, że art. 24 § 1 pkt 5 kpa nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję Głównego Geodety Kraju jako ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 kpa w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 kpa. Jak wskazano w uzasadnieniu tej uchwały, przepisy prawa procesowego zawierają cały system gwarancji procesowych bezstronnego, sprawiedliwego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Do gwarancji tych należy zaliczyć instytucje procesowe ustanowione w zasadach ogólnych, w tym zasadę ogólną prawdy obiektywnej. Do instytucji procesowych zapewniających bezstronne i sprawiedliwe rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy należy zaliczyć instytucję wyłączenia pracownika, instytucję wyłączenia organu administracji publicznej oraz instytucję wyłączenia członka organu kolegialnego. Dalej NSA wskazał, że zawsze tam, gdzie dochodzi do ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ (art. 127 § 3 kpa) trzeba ocenić, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika lub członka organu kolegialnego przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 kpa. NSA uznał, że kompetencje przyznane organom administracji publicznej nie przechodzą na aparat pomocniczy, który jedynie powołany jest do realizacji tej kompetencji w imieniu i na rachunek organu. Pracownicy aparatu pomocniczego powiązani zależnością organizacyjną nie gwarantują bezstronnego działania. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy, zarówno decyzję wydaną w pierwszej instancji, jak również decyzję wydaną w drugiej instancji podpisała, działająca z upoważnienia Ministra Gospodarki, M. S. Dyrektor Biura Oceny Legalności Decyzji Nacjonalizacyjnych. Biorąc pod uwagę uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r. należy stwierdzić, że pracownik organu upoważniony do działania w imieniu organu, nie może być uznany za osobę piastującą funkcję organu, która nie podlegałaby wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 kpa przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie art. 127 § 3 kpa. Wobec tego, wydanie zaskarżonej decyzji z upoważnienia Ministra Gospodarki przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu wcześniejszej decyzji tego samego organu, stanowi istotne naruszenie przepisu art. 24 § 1 pkt 5 kpa. Naruszenie powyższego przepisu stanowi przesłankę wznowieniową, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 3 kpa. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Jednocześnie mając na względzie podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji Sąd uznał za przedwczesne odnoszenie się do zarzutów podniesionych w skardze. Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, przy powtórnym rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, należy zastosować się do oceny prawnej w nim wyrażonej.