IV SA/Wa 424/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B. J. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2011 r. l.dz. [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, iż jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. l.dz. [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] stycznia 2011 r., odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia. B. J. zaskarżyła postanowienie Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarządzeniem z dnia 27 marca 2012 r. Przewodniczący Wydziału IV wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi. Odpis zarządzenia doręczono stronie w dniu 10 kwietnia 2012 r. W dniu 17 kwietnia 2012 r. B. J. zwróciła się o przyznanie prawa w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 27 kwietnia 2012 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z niepełnosprawnym synem, który wymaga stałej rehabilitacji i leczenia. Jako źródła utrzymania dwuosobowej rodziny wskazała własne świadczenie emerytalne w wysokości 896,68 zł netto miesięcznie (wedle załączonego do wniosku zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2012 r.) oraz świadczenia otrzymywane przez syna, mianowicie: zasiłek pielęgnacyjny, stypendium socjalne z uczelni i pomoc z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, których wysokości nie określiła. W oświadczeniu dotyczącym posiadanych nieruchomości skarżąca wskazała, że należące do niej zabytkowy dom w S. oraz zabytkowe parki z ziemią w K. i K. nieodpłatnie przekazała na rzecz fundacji. Oświadczyła też, że nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani wartościowymi przedmiotami. W uzasadnieniu wniosku B. J. stwierdziła, że trudna sytuacja życiowa, zdrowotna i materialna, w jakiej się znalazła, spowodowana jest samowolą budowlaną, która spowodowała zniszczenie zabytkowego domu, stanowiącego źródło dochodu jej rodziny i zmusiła ją do opuszczenia tego domu. Z kolei samowola budowlana - przemysłowa doprowadziła do utraty przez skarżącą zdrowia i zniszczenia należącej do niej nieruchomości rolnej. Ponieważ oświadczenie strony z dnia 27 kwietnia 2012 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, pismem z dnia 8 maja 2012 r. wezwano ją do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jej stan majątkowy i dochody, to jest: 1. do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez nią rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 2. do nadesłania dokumentów potwierdzających fakt otrzymywania oraz wysokość świadczeń przyznanych synowi, tj. zasiłku pielęgnacyjnego, stypendium socjalnego z uczelni oraz pomocy z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, 3. do nadesłania zaświadczenia o jej sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy, 4. do nadesłania dokumentów potwierdzających przekazanie wskazanych we wniosku nieruchomości - ewentualnie innych jeszcze składników majątkowych - na rzecz fundacji oraz wskazujących, czy działalność fundacji finansowana jest ze środków przekazywanych przez skarżącą, 5. do nadesłania oświadczenia, w którym wskaże powierzchnię domu oraz nieruchomości gruntowych wymienionych w rubryce nr 7.1 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, 6. do nadesłania dokumentów wskazujących wysokość stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym prowadzonym przez skarżącą wspólnie z synem za miesiące: styczeń, luty marzec i kwiecień 2012 r., ewentualnie - w razie braku możliwości udokumentowania wysokości wszystkich stałych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym - do złożenia oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych, stałych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym w okresie ostatnich czterech miesięcy. Pismem z dnia 18 maja 2012 r. skarżąca zwróciła się o przedłużenie terminu wyznaczonego w wezwaniu z dnia 8 maja 2012 r., ze względu na nagłe komplikacje zdrowotne i skierowanie do szpitala. Zarządzeniem z dnia 28 maja 2012 r. przesłużono skarżącej termin do przedłożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń do dnia 11 czerwca 2012 r. W dniu 5 czerwca 2012 r. B. J. złożyła do Sądu pismo oznaczone jako "sprzeciw", w którym zakwestionowała zasadność wezwań wystosowanych do niej w pięciu sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, których przedmiotem było wezwanie do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, uzupełniających złożone przez skarżącą wnioski o przyznanie prawa pomocy. W piśmie tym strona zawarła wniosek o zawieszenie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 lipca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 424/12 odmówił zawieszenia postępowania. Razem z opisanym powyżej "sprzeciwem" skarżąca złożyła do Sądu oświadczenie mające stanowić uzupełnianie oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonych przez nią w wymienionych w piśmie sprawach, w tym w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 424/12. W oświadczeniu tym B. J. podała m.in., że: 1. nie posiada żadnych lokat ani oszczędności, ani w złotówkach, ani w dewizach, 2. nie przedstawia stanów bankowych, bo nie ma lokat, 3. dane o wpływach z emerytury na konto bankowe przekazała Sądowi, 4. dane o zasiłku pielęgnacyjnym syna i rencie socjalnej wypłacanej w związku z kontynuowaniem nauki zostały skierowane do urzędu skarbowego i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i skarżąca nie jest w posiadaniu tych dokumentów ale wg jej wiedzy świadczenia te wynoszą około 500 zł, 5. odnośnie do pomocy finansowej dla syna, wyjaśnia, iż w bieżącym semestrze PERON nie wypłacił jeszcze żadnemu z niepełnosprawnych studentów zasiłku, 6. stypendium socjalne z uczeni dla niepełnosprawnych studentów wynosi wg jej wiedzy 250 zł, jeśli uczelnia ma środki na ten cel, 7. wszystkie nieruchomości przekazała nieodpłatnie fundacji na cele statutowe - ochronę zabytków - umowami notarialnymi z 2009 r. i 2011 r., 8. posiada dwa samochody: [...] z 2000 r., nieużytkowany w stanie awarii i [...] z 1996 r., 9. cały własny dorobek twórczy, filmowy i majątek osobisty - do produkcji filmów przekazała w 2004 r. na cele publiczne, edukację, 10. jej działalność na rzecz Fundacji oraz działalność pozostałych członków zarządu odbywa się społecznie, bez wynagrodzenia. Odnosząc się do powyższego, przypomnieć należy, że skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, iż zobligowana jest do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy bowiem podkreślić, że z treści art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku. Jeżeli strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Skarżąca w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku wskazuje na trudną sytuację materialną i życiową. Podnosi, że jej syn jest osobą niepełnosprawną, wymagająca ciągłej opieki i leczenia. Nadmienia, iż sama jest przewlekle chora. Jednocześnie, jako jedyne źródło dochodu dwuosobowej rodziny, podaje świadczenie emerytalne w wysokości 896,68 zł netto miesięcznie, co daje niespełna 450 zł na jedną osobę. Następnie, wzywana do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość świadczeń otrzymywanych przez syna, nie dopełnia tego obowiązku, wskazując jedynie prawdopodobną i szacunkową ich wysokość oraz wyjaśniając, że syn nie otrzymał jeszcze pomocy z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Pomimo jasno sformułowanego wezwania, nie nadsyła również wyciągów z rachunków bankowych, uzasadniając to brakiem lokat bankowych i wykazaniem wpływów z emerytury na konto bankowe stosownym zaświadczeniem. Tymczasem, uwzględniając aktualny poziom cen dób i usług niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak mieszkanie, wyżywienie, czy ubranie oraz biorąc pod uwagę, że stan zdrowia wnioskodawczyni i jej syna, wymaga z pewnością ponoszenia dodatkowych wydatków, a także zauważając, iż wnioskodawczyni ponosi koszty utrzymania przynajmniej jednego samochodu, nie można uznać za wiarygodne jej oświadczenia o źródłach utrzymania. Żądanie nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, a także udokumentowania wysokości świadczeń otrzymywanych przez syna służyło właśnie weryfikacji oświadczenia skarżącej w powyższym zakresie i ustaleniu rzeczywistej wielkości wpływów w jej budżecie domowym. Wątpliwości co do wysokości źródeł utrzymania wnioskodawczyni okazują się tym bardziej zasadne, gdy weźmie się pod uwagę okoliczności znane referendarzowi z urzędu. Po pierwsze należy zauważyć, że B. J. uiszczała już opłaty sądowe w sprawach wszczętych jej skargami. Dla przykładu można wymienić opłaty uiszczone w sprawach: IV SA/Wa 477/11 (200 zł + 104 zł), V SA/Wa 1989/11 (200 zł + 100 zł + 6 zł) i VII SAB/Wa 19/12 (100 zł). Opłaty te uiszczono w 2011 i w pierwszym kwartale bieżącego roku, tymczasem z uzasadnienia przedmiotowego wniosku nie wynika, aby w międzyczasie możliwości płatnicze skarżącej uległy pogorszeniu. Po drugie, jak wynika z uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 115/12, w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy Fundacji [...] w S. ustalono, że wnioskodawczyni jest założycielem i prezesem tej Fundacji. Majątek Fundacji stanowi fundusz założycielski w kwocie 10.000 zł, zaś składniki majątkowe, to dokumentalne archiwum autorskich zbiorów filmowych na nośnikach telewizyjnych, obejmujące 820 pozycji o przybliżonej wartości 1.200.000 zł oraz sprzęt telewizyjny o wartości 10.000 zł. Bieżąca działalność Fundacji jest natomiast realizowana ze środków prywatnych (darowizn) jej prezesa, który z tego samego źródła finansuje wszelkie koszty działania Fundacji. Uwzględniając powyższe okoliczności należy stwierdzić, że złożenie przez skarżącą do akt sprawy żądanych w wezwaniu z dnia 8 maja 2012 r. wyciągów z rachunków bankowych oraz dokumentów potwierdzających wysokość świadczeń socjalnych otrzymywanych przez syna, a ponadto zaświadczenia o sytuacji rodzinnej, było nieodzowne dla ustalenia, jakimi środkami finansowymi faktycznie dysponuje skarżąca. Nie wykonując natomiast wezwania z dnia 8 maja 2012 r. w zakresie udokumentowania wysokości stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, bądź złożenia oświadczenia w tym przedmiocie, skarżąca uniemożliwiła także określenie relacji deklarowanego przez nią dochodu do wielkości koniecznych wydatków budżetu domowego. Analiza wyciągów z rachunków bankowych i porównanie wielkości obciążeń tych rachunków do wysokości koniecznych wydatków wnioskodawczyni i jej syna, umożliwiłaby ocenę, czy i ewentualnie, jakie środki jest ona w stanie zaoszczędzić bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Ocenie rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni służyło także wezwanie do udokumentowania przekazania wskazanych w przedmiotowym wniosku składników majątkowych na rzecz Fundacji oraz wykazania, czy działalność Fundacji finansowana jest ze środków przekazywanych przez skarżącą. Ustalenie tych okoliczności było niezbędne ze względu przywołane wyżej okoliczności, dotyczące finansowania Fundacji [...] w S. Także w tym zakresie skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu z dnia 8 maja 2012 r. Mając powyższe na uwadze przypomnieć należy, że z treści art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, iż to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego zadania. Tymczasem, B. J. najpierw przedstawia niepełne i budzące wątpliwości dane o stanie majątkowym, dochodach oraz wysokości miesięcznych obciążeń budżetu domowego, a następnie kwestionuje zasadność skierowanego do niej wezwania do nadesłania dokumentów i dodatkowych oświadczeń, które umożliwiłyby dokonanie oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Tym samym skarżąca uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.