IV SA/Wa 434/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Barbara Gorczycka-Muszyńska, sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant Małgorzata Sokólska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2004 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia majątku ziemskiego na rzecz Skarbu Państwa uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].04.2004 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].11.2000 r., nr [...], który stwierdził, że nieruchomość odpowiadająca obecnie działkom ewidencyjnym nr [...] o łącznej pow. 12,0650 ha wraz z zespołem zamkowo-pałacowym w K. oraz pozostały majątek ziemski K. z K., Ś., N., B., K., W., T. o łącznej pow. 3006,4661 ha stanowiący własność L. S. podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust. l lit. e dekretu PKWN z dn. 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, póz. 13 ze zm.). Z uzasadnienia decyzji wynika, że Wojewoda nie znalazł podstaw do uznania, iż przejęcie tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło z naruszeniem przepisów powołanego dekretu, o co wnosił wnioskujący spadkobierca b. właściciela tego majątku ziemskiego, którego część składową stanowił ów zespół zamkowo-parkowy. Spadkobierca kwestionował przejęcie go na cele reformy rolnej, ponieważ jego zdaniem nie stanowił nieruchomości rolnej i nie nadawał się na żaden z celów wymienionych w art. l powołanego dekretu. Wojewoda w uzasadnieniu swej decyzji wskazał na brzmienie art. 6 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowiący, iż przejęte nieruchomości wraz z budynkami, całym inwentarzem żywym i martwym przechodziły niezwłocznie w zarząd państwowy, wykonywany przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Zaznaczył także, iż po zmianie dekretu z dnia 17.01.1945 r. zrezygnowano z przejmowania tylko nieruchomości o charakterze rolnym, które to rozszerzenie pozwoliło na przejmowanie szeroko pojętych nieruchomości ziemskich, a więc i takich które nie posiadały charakteru rolnego. Wskazał również na zapis § 8 rozporządzenia wykonawczego do tego dekretu w brzmieniu "majątki przejmuje się ze wszystkimi aktywami" oraz zapis § 44 tego rozporządzenia, z czego wywiódł, że przejęciu podlegały również budynki i budowle. W przekonaniu Wojewody kwestii tego zespołu zamkowo-parkowego nie można rozpatrywać w oderwaniu od przekroczenia przez cały wówczas przejęty majątek należący do L. S. norm obszarowych wyszczególnionych w art. 2 ust l lit. e dekretu PKWN z dn. 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W odwołaniu pełnomocnik spadkobiercy b. właściciela zarzucił, że orzeczenie zapadło w zakresie nie będącym przedmiotem wniosku strony, bowiem nie dotyczył on stwierdzenia "podpadania" pod przepisy dekretu przeprowadzeniu reformy rolnej całego przejętego majątku, a jedynie ok. 12 ha z zespołem zamkowo-parkowym. Pełnomocnik spadkobiercy b. właściciela zarzucił, iż w sprawie tej nie zostało wszczęte i przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, nie wyjaśniono także przyczyn dla których podjęto rozstrzygnięcie tej treści. Podkreślił ponadto brak związku funkcjonalnego owego zespołu z resztą przejętego majątku. Minister Rolnictwa w uzasadnieniu swej decyzji podkreślił, że bezspornie przejęty majątek przekraczał normy obszarowe wynikające z art. 2 ust. l lit. e dekretu PKWN z dn. 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, natomiast przedmiotowy zespół zamkowo-parkowy stanowił część składową większej posiadłości K., wchodzącej w skład przejętego majątku. Zespół ów, jak wynika z posiadanych dokumentów, nie był wydzielony ani prawnie ani fizycznie z posiadłości K. W dodatku ze zgromadzonych dokumentów wynika, że 12,5680 ha zajmowały ogrody, a nie park, grunty budowlane zajmują zaś jedynie 1,5284 ha. Działka, na której usytuowany był zamek z otaczającymi go ogrodami stanowiła część majątku ziemskiego o charakterze rolniczym i obiekt ten był funkcjonalnie i gospodarczo związany z całym majątkiem ziemskim o łącznej pow. ponad 3000 ha. Wojewoda wyraził pogląd, iż mając na względzie brzmienie art. l dekretu o reformie rolnej, należy przyjąć, że na własność Państwa, poza gruntami określanymi jako użytki rolne, przejmowane były także zabudowania, w tym domy mieszkalne (w tym i zamki), które można było przeznaczyć na cele reformy rolnej wymienione w tym przepisie. Z tych powodów oraz podzielając interpretację innych postanowień dekretu przeprowadzoną przez organ I instancji, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W skardze do Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącego zarzucił zaskarżonej decyzji nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz błędną wykładnię art. 1 i 6 dekretu przez przyjęcie, że przejęciu na cele reformy rolnej podlegały budynki i parki oczywiście nie związane z reformą rolną. W skardze ponownie podniósł, że jego mocodawca nie domagał się orzeczenia odnośnie wszystkich przejętych nieruchomości, a jedynie zespołu zamkowo-parkowego (nieruchomości o pow. ok. 12 ha). Pełnomocnik spadkobiercy podkreślił, że zamek pełnił funkcje reprezentacyjne i obronne. Wraz z otaczającym go parkiem był domem mieszkalnym i ze swej istoty nie nadawał się na realizację żadnego z celów wymienionych w dekrecie o reformie rolnej i w związku z tym od samego początku przejęcie go na własność Państwa było pozbawione podstawy prawnej. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. W ocenie Sądu nie został zgromadzony wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy, a podjęte rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o bezpodstawnie przyjęte ustalenia. Organy orzekające w sprawie nie poczyniły bowiem dokładnych ustaleń mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, nie zapoznały także pełnomocnika skarżącego z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Należy mieć na względzie, iż we wniosku z dnia 10.10.2000 r. spadkobierca byłego właściciela przedmiotowego majątku ziemskiego zaznaczył, że nieruchomość ta została przejęta na własność Państwa i w oparciu o orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...].09.1954 r. oraz zaświadczenie tego Prezydium z dnia [...].12.1969 r. założono księgi wieczyste i jako właściciela wpisano Skarb Państwa. Okoliczność tę podniesioną przez wnioskodawcę organy orzekające całkowicie pominęły. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego złożył do akt sprawy wskazane przez swego mocodawcę, powołane oba dokumenty. Z przedmiotowego orzeczenia wynika, że przejęcia dokonano w oparciu o art. 1 i 2 dekretu z dnia 5.09.1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. nr 53, póz. 401), rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15.06.1948 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie trybu orzekania o przejęciu na własność Państwa mienia pozostawionego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. nr57, póz. 277) oraz dekret z dnia 27.07. 1947 r. o przejęciu nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach woj. [...] (Dz. U. nr 46, póz. 239), a także w wyniku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w gromadzie K. przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. W dokumencie tym jest dalej mowa m. in. o nieruchomościach, które nie znajdują się w faktycznym władaniu właścicieli przesiedlonych w ramach akcji "W" na Ziemie Zachodnie lub o nieznanym miejscu pobytu. Z kolei wskazane przez wnioskodawcę zaświadczenie powołuje się na przytoczone orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej P. i wymienia cały szereg nieruchomości położonych w gminie K. przejętych na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o przytoczone orzeczenie. Pełnomocnik skarżącego oświadczył na rozprawie, a wcześniej napisał o tym w odwołaniu, iż nie jest do końca jasne na jakiej podstawie przejęto ten majątek ziemski, a w szczególności zespół zamkowo-parkowy, mogło to bowiem nastąpić także w ramach akcji "W.". W tym stanie rzeczy nie można przyjąć, że okoliczność ta została dostatecznie wyjaśniona i przesądzona przez organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie. Niewątpliwie wyjaśnienie tej kluczowej dla rozstrzygnięcia wniosku kwestii było ich powinnością. Z tego względu, wobec wskazanych wątpliwości i przedłożonych przez pełnomocnika skarżącego dokumentów, przyjęte przez Wojewodę [...] założenie, że nieruchomość ta przeszła na rzecz Skarbu Państwa w ramach reformy rolnej należy uznać za gołosłowne. W aktach sprawy brak jest innego stosownego zaświadczenia, które świadczyłoby o przejęciu tego majątku na cele reformy rolnej, o jego istnieniu nie wspominaj ą także organy orzekające. Nie zostało również wyjaśnione kiedy i na jakiej podstawie doszło do wpisania w księdze wieczystej Państwa jako właściciela tego majątku. Bez wyjaśnienia sprawy w tym zakresie za bezpodstawne należy uznać twierdzenie, że przejęcia tego majątku ziemskiego, a co za tym idzie wchodzącego w jego skład zespołu zamkowo-parkowego, dokonano w oparciu o art. 2 ust. l lit. e dekretu PKWN z dn. 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Na marginesie należy nadto zaznaczyć, że kwestionowane rozstrzygnięcia wykroczyły poza żądanie wniosku, dotyczą bowiem całego przejętego majątku ziemskiego, podczas gdy skarżący oczekiwał orzeczenia odnoszącego się wyłącznie do przejętego zespołu zamkowo-parkowego. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, póz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.