IV SA/Wa 444/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Protokolant Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2009 r. sprawy ze skargi L. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat J. L. z Kancelarii Adwokackiej z siedzibą w W. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 22 % podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania L. W., na podstawie art.138 §1 pkt1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2008 r., którą odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w S. z dnia [...] października 1975r. w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa za spłaty pieniężne działki gruntu nr ewid. [...] o pow.1,0755 ha, położonej we wsi S. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że badana w trybie nadzoru decyzja wydana została w oparciu o przepisy art. 28 ust.1 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz . U. Nr 21, poz.118 ), zgodnie z którym nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż L. W. był właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. około 3 ha, co potwierdzają akty własności ziemi i nie spełniał warunków do uzyskania renty bądź emerytury. Należało zatem uznać - zdaniem organu - że spełniał ustawowe kryteria do przekazania części swojej nieruchomości rolnej Państwu za spłaty pieniężne. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreślił, iż postępowanie w przedmiocie przekazania Państwu spornej części nieruchomości rolnej za spłaty pieniężne zostało wszczęte na skutek wniosku skarżącego z dnia [...] października 1975 r. Zdaniem Ministra, okoliczność, iż akt własności ziemi dotyczący działki nr [...] z dnia [...] października 1975r. stwierdzający, że L. W. stał się właścicielem tej działki, nie był ostateczny w dniu [...] października 1975 r. tj. w dniu wydania kwestionowanej przez skarżącego decyzji Naczelnika Gminy S., nie miała wpływu na wynik sprawy. Organ zwrócił uwagę, iż uwłaszczenie dokonywane było na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz.250), której art. 1 ust. 1 stanowił, że nieruchomości znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy (4 listopada 1971 r.) w samoistnym posiadaniu rolników stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny itp., a wydane w tej kwestii decyzje miały jedynie znaczenie deklaratoryjne. Ponadto organ nadzorczy podniósł, iż skarżący od wydanej decyzji Naczelnika Gminy S. nie wniósł odwołania oraz pobrał w całości kwotę pieniężną stanowiącą należność za przejętą przez Państwo działkę gruntu. Zdaniem organu nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że przez dwadzieścia lat nie wnosił żadnych zarzutów i roszczeń odnośnie kwestionowanej obecnie nieruchomości. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji Wojewody [...], Minister stwierdził, iż nie zasługują one na uwzględnienie, bowiem nie wskazują one na rażące naruszenie prawa przy wydawaniu kontrolowanej decyzji z [...] października 1975 r. Przeprowadzone przez Wojewodę [...] postępowanie jak również postępowanie prokuratorskie nie wykazały ażeby wystąpiły przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności kontrolowanej decyzji o przejęciu spornej nieruchomości na własność państwa. Skargę na powyższą decyzję wniósł L. W. podnosząc, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie zapoznał się z treścią odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. oraz nie zastosował się do wiążących w sprawie wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Ponadto skarżący podniósł, iż działka nr [...] nie stanowiła jego własności, bowiem była to własność jego ojca H. W., co potwierdza zapis w pozycji rejestrowej i w hipotece w [...]. Podkreślił, iż działka ta nigdy nie stanowiła jego własności i jako taka nie była ujawniona ani w ewidencji gruntów, ani w księdze wieczystej. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowiska i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżenie rozstrzygnięcie narusza prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. Ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] naruszają prawo materialne jak również przepisy postępowania administracyjnego. Przede wszystkim należy podkreślić, iż sprawa niniejsza była wcześniej rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Zgodnie z art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. W pojęciu ocena prawna mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu komentowanego przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem -lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Jan Paweł Tarno, LexisNexis, Warszawa 2008 r). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziłoby do niespójności działania systemu władzy publicznej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie i na Sądzie .Obowiązek ten może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2408/98, LEX 44392). W niniejszej sprawie organy administracji publicznej prowadząc postępowanie w toku, którego wydano zaskarżoną decyzję związane były oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku z dnia 7 września 2004 r. sygn. akt IV SA 3344/03 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i wyroku z dnia 6 września 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 393/06. Należy stwierdzić, iż organy dokonały błędnych ustaleń i w konsekwencji wadliwie i niezgodnie z wytycznymi zawartymi w w./w wyrokach przyjęły, iż zostały spełnione przesłanki ustawowe do przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej oznaczonej nr Ew. [...] o powierzchni 1,0755 ha położonej we wsi S. za spłaty pieniężne. Podstawą materialnoprawną kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji Naczelnika Gminy w S. z dnia [...] października 1975 r. był art. 28 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, iż w myśl art.1 tej ustawy właściciel gospodarstwa rolnego zwany dalej w ustawie rolnikiem, może przekazać na własność państwa nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa w zamian za rentę lub spłaty pieniężne. Z takiego brzmienia w/w normy prawnej wynika, iż wyłącznie właściciel gospodarstwa rolnego był uprawniony do złożenia wniosku ,o którym mowa w art. 28 ust. 1 ustawy. Oznacza to, iż organ prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie winien był w pierwszej kolejności dokonać oceny, czy L. W. spełniał przesłankę wynikającą z art. 1 w/w ustawy, tj. czy w chwili składania wniosku w trybie art. 28 tej ustawy przysługiwało mu prawo własności przedmiotowej działki. W wyroku z 7 września 2004 r. Sąd zauważył, iż kwestionowaną decyzję wydano przed doręczeniem stronie aktu nadania własności ziemi i przed upływem terminu do wniesienia odwołania od tego aktu. Sąd stwierdził wówczas, że poza sporem jest, iż w dacie złożenia wniosku przez skarżącego w dniu [...] września 1975 r. decyzja stwierdzająca nabycie nieruchomości na własność nie była ostateczna i wskazał, iż wymaga wszechstronnego rozważenia i zajęcia stanowiska czy w zaistniałych okolicznościach wniosek skarżącego był skuteczny w świetle art. 28 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie organy nie dopełniły obowiązku wynikającego z powyższego wyroku dokonania oceny skuteczności wniosku skarżącego z dnia [...] września 1975 r. Należy podkreślić, iż z treści tegoż wniosku wynika, że L. W. w piśmie tym wyraził zgodę na sprzedaż gruntów oznaczonych jako działka [...] dla spółdzielni produkcyjnej, co w ocenie Sądu nie jest jednoznaczne z wnioskiem, którego przedmiotem ma być przejęcie na własność Państwa nieruchomości za spłaty pieniężne. Wobec powyższych okoliczności należy przyjąć, iż brak wniosku rolnika, któremu przysługuje prawo własności oznacza, że wydanie decyzji o przejęciu nieruchomości na własność Państwa za spłaty pieniężne nastąpiło z rażącym naruszeniem art.1 i art. 28 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. W tych warunkach wydanie decyzji na podstawie art. 28 powołanej ustawy nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, co oznacza, że zaistniała przesłanka jej nieważności, o której mowa w art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. Ponadto należy stwierdzić, iż organy, naruszyły art.80 kpa dokonując w sposób wybiórczy oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Organy nie odniosły się do istotnego dokumentu znajdującego się w aktach sprawy, jakim jest pismo Naczelnika Gminy S. z dnia [...] września 1975r.,nr Ldz. [...] skierowane do H. W. (ojca skarżącego), którego treść wskazuje, że Naczelnik Gminy za właściciela nieruchomości rolnej, której dotyczyła kontrolowana decyzja, uważał H. W. Wadliwie przeprowadzone postępowanie skutkowało dokonaniem przez organy błędnych ustaleń i w konsekwencji przyjęciem, że kontrolowana decyzja nie naruszała prawa w sposób rażący. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 §1 pkt1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącemu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art.250 p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę, po uprawomocnieniu się wyroku, organy uwzględnią ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku.