IV SA/Wa 448/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2012 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] stycznia 2012 r. - zaskarżoną skargą przez E. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 1995r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w P. z [...] sierpnia 1976r., którą orzeczono o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego we wsi B., stanowiącego własność K. i F. K. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W niniejszej sprawie doszło do wydania decyzji w trybie nieważnościowym, tymczasem w materiale dowodowym brak wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w P.W aktach znajduje się jedynie wniosek w sprawie zwrotu przejętego na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego. Zatem decyzja Wojewody [...] z [...] czerwca 1995r. wydana została bez wniosku strony. Postępowanie nie było też prowadzone z urzędu. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest naruszenie art. 157 § 2 K.p.a. Organ pierwszej instancji powinien zatem zażądać od wnioskodawcy sprecyzowania wniosku, a następnie rozpatrzyć sprawę, zwracając szczególną uwagę na swoją właściwość. E. K. w skardze wskazał, iż zaskarża decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 1995r. i wniósł o jej unieważnienie. Zdaniem skarżącego brak było podstaw do przejęcia na rzecz Państwa opisanego wyżej gospodarstwa rolnego, gdyż wyliczenie zbiorów rolnych było obniżone, a nadto byli następcy, którzy gospodarstwo to mogli przejąć. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - w odpowiedzi na skargę - wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Skarżący na rozprawie, która obyła się 22 maja 2012r., po okazaniu przez Sąd wniosku z 11 lutego 1995r., stwierdził iż jego intencją było domaganie się stwierdzenia nieważności decyzji z [...] sierpnia 1976r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z poz. 270) — dalej w skrócie: P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uwzględnił skargę, W konsekwencji uznał, iż decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] stycznia 2012 r. narusza prawo w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż skargę skarżącego, w której wskazał, iż zaskarża decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 1995r. i wniósł o stwierdzenie jej nieważności, potraktował jako skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] stycznia 2012r. Po pierwsze uczyniono tak dlatego, że skarga ta została skierowana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem Ministra i Rozwoju Wsi; po drugie, na dzień wniesienia skargi, doszło do rozpoznania sprawy w administracyjnym toku instancji (decyzja organu pierwszej instancji, odwołanie skarżącego, decyzja organu drugiej instancji); po trzecie skargę wniesiono po doręczeniu skarżącemu decyzji Ministra (co nastąpiło w dniu 25 stycznia 2012r.) i w terminie ustawowym trzydziestu dni wyznaczonym do wniesienia skargi, tj. w dniu 21 lutego 2012r. Przechodząc do oceny kontrolowanej decyzji należy najpierw zauważyć, że Sąd zgodził się z organem, iż zgodnie z art. 157 § 2 K.p.a., postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie m. in. strony. Niemniej z kolei nie podzielił twierdzenia organu, iż kontrolowane postępowanie nieważnościowe toczyło się bez wniosku strony, czyli skarżącego. To znaczy konkretnie wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji opisanej w stanie sprawy. Minister bowiem rozpoznając odwołanie skarżącego od decyzji organu pierwszej instancji z [...] czerwca 1995r. - po 17 latach od momentu jego wniesienia - zauważył, iż w aktach sprawy znajduje się wniosek skarżącego, ale - w jego ocenie - jest to wniosek o zwrot przejętego na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego. W konsekwencji Minister uznał, iż postępowanie nieważnościowe toczyło się bez wymaganego art. 157 § 2 K.p.a. wniosku strony. Tymczasem Sąd - wbrew twierdzeniu organu - stanął na stanowisku, iż znajdujący się w aktach sprawy wniosek skarżącego z 11 lutego 1995r. jest wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego. Z treści wniosku wynika bowiem, iż skarżący kwestionuje najpierw wydanie decyzji Naczelnika z [...] sierpnia 1976r., a następnie wskazując na odwołanie się od tej decyzji K. K., wydanie decyzji Wojewody [...] z [...] września 1976r.; nawiązuje do ustawy, na podstawie której decyzje te wydano, powołując się na niespełnienie wymaganych nią przesłanek do przejęcia gospodarstwa rolnego stanowiącego ówcześnie współwłasność K. i F.K.; wskazuje, iż w Sądzie Rejonowym w C. powiedziano mu, że jest to sprawa administracyjna; załącza do wniosku kserokopię decyzji. Następnie ówczesny Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w piśmie z 10 maja 1995r., przekazującym wniosek skarżącego do Urzędu Wojewódzkiego w G., wskazuje iż z treści złożonego wniosku oraz załączonych dokumentów wynika, iż przedmiotowe gospodarstwo zostało przejęte na rzecz Państwa decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w P. z [...] sierpnia 1976r. i do zbadania tej sprawy - w trybie nadzoru - właściwy jest wojewoda. Wojewoda [...] pismem z 29 maja 1995r. zawiadamia skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww decyzji Naczelnika. Ponadto skarżący na rozprawie, która odbyła się 22 maja 2012r., oświadczył iż intencją wniosku z 11 lutego 1995r. było doprowadzenie do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa. W ocenie Sądu, opisany wniosek skarżącego, jak i dalsze czynności organów, będące następstwem jego wniesienia, istnienie w obrocie prawnym decyzji wydanych w postępowaniu zwyczajnym, których jedyną możliwością wzruszenia było przeprowadzenia postępowania nadzwyczajnego, a nadto i oświadczenie skarżącego złożone do protokołu rozprawy, jednoznacznie dowodzą, iż wniosek z 11 lutego 1995r. był wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w P. z [...] sierpnia 1976r. i na skutek jego wniesienia doszło do zainicjowania postępowania nieważnościowego. W postępowaniu tym obowiązkiem organu winno być przeprowadzenie kontroli kwestionowanej decyzji w pełnym zakresie pod względem występowania przesłanek określonych w art. 156 § 1 K.p.a. (wyrok NSA w Warszawie z 11.04.2001 r., sygn. akt IV SA 645/99, publ. Lex nr 53459; wyrok z 21.05.2010r., sygn. akt I OSK 1053/09, publ. Lex nr 594859). Powyższe prowadzi więc do wniosku, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 157 § 2 K.p.a., jak to wywiódł Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej decyzji, tym samym oznacza, iż brak było podstaw do uchylenia z tej przyczyny decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 1995r. i przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Należało zatem uznać, iż zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem art. 138 § 2 K.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro, w świetle powyższych wywodów, wniosek skarżącego z 11 lutego 1995r. był wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] sierpnia 1976r., zaś decyzja ta nie była decyzją ostateczną w administracyjnym toku instancji, albowiem od decyzji tej wniesiono odwołanie i ostatecznie sprawa przejęcia gospodarstwa małżeństwa K. za rentę zakończyła się decyzją Wojewody [...] z [...] września 1976r. (utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika z [...] sierpnia 1976r.), to postępowaniem nieważnościowym należało objąć obie decyzje wydane w postępowaniu zwyczajnym. Ponieważ ostatnia z wymienionych decyzji była decyzją ostateczną i wydaną przez Wojewodę [...], to właściwym działaniem Ministra winno być uchylenie decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 1995r. i umorzenie postępowania pierwszej instancji, czyli wydanie rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Stanowisko to jest uzasadnione tym, iż zgodnie z art. 157 § 1 K.p.a. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Organem wyższego stopnia w stosunku do wojewodów - zgodnie z art. 17 pkt 2 K.p.a. - są właściwi w sprawie ministrowie. Wydanie zatem w postępowaniu zwyczajnym ostatecznej decyzji z [...] września 1976r. przez Wojewodę [...] uzasadnia właściwość Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do rozpoznania wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji w trybie art. 156 § 1 K.p.a. Jeżeli bowiem naruszenie przepisów o właściwości zostanie ujawnione dopiero w toku postępowania odwoławczego, wszczętego wskutek wniesienia odwołania od merytorycznej decyzji organu pierwszej instancji, to organ odwoławczy ma obowiązek na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylić zaskarżoną decyzję w całości i umorzyć postępowanie pierwszej instancji z powodu jego bezprzedmiotowości (np. wyrok WSA w Warszawie z 3.02.2006r., sygn. akt IV SA/Wa 1311/05, publ. Lex nr 203867). Jednocześnie winien przekazać wniosek będący podstawą wszczęcia postępowania administracyjnego - zgodnie z art. 65 § 1 K.p.a. - organowi właściwemu, zawiadamiając o tym wnoszącego podanie. Tymczasem z racji tego, że przedmiotowa sprawa jest już w gestii Ministra, to organ ten - po uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji i umorzeniu postępowania pierwszej instancji - powinien przejąć wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności do rozpoznania i rozstrzygnięcia, zawiadamiając o tym skarżącego. Rozpoznanie sprawy w trybie nieważnościowym przez Ministra winno nastąpić w terminach określonych w art. 35 K.p.a., w przeciwnym razie skarżący może skorzystać z wezwania do usunięcia naruszenia prawa, o którym stanowi art. 37 § 1 K.p.a., a w dalszej perspektywie skargi na bezczynność organu do sądu administracyjnego. Wobec uznania przez Sąd, iż zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] stycznia 2012 r. jest niezgodna z prawem - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 c i 152 P.p.s.a. – orzeczono jak w sentencji wyroku.