IV SA/Wa 452/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV z dnia 7 lutego 2018 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Odpis zarządzenia doręczono stronie w dniu 19 lutego 2018 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 50 akt sprawy). W dniu 21 lutego 2018 r. (karta nr 39 akt sprawy) M. M. uiścił wpis od skargi w wysokości 200 zł. Z kolei w dniu 26 lutego 2018 r. (data stempla pocztowego – karta nr 48 akt sprawy) skarżący złożył – na urzędowym formularzu PPF – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną (Z. M.). Wskazał, że jest osobą w podeszłym wieku i cierpi na schorzenie układu krążenia. Nadmienił, że został poddany zabiegowi kardiologicznemu. Jako dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego wykazał emerytury: M. M. w wysokości 2.300 zł miesięcznie oraz Z. M. w wysokości 850 zł miesięcznie. Jak posiadany majątek wskazał dom o powierzchni 70 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,34 ha. Oświadczył, że nie ma oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Wymienił następujące wydatki gospodarstwa domowego: koszty mieszkania, w tym podatek do urzędu gminy, opał, woda, energia elektryczna, telefon, ubezpieczenie domu, wywóz nieczystości (1.100 zł miesięcznie), koszty leczenia i rehabilitacji małżonków (900 zł miesięcznie), koszty utrzymania, w tym żywności (1.100 zł miesięcznie). Skarżący dołączył do wniosku kserokopie dokumentacji lekarskiej, potwierdzającej stan zdrowia jego i jego żony. Przystępując do rozpoznania przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Przywołana regulacja wskazuje także, że jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Stąd też takie okoliczności, jak np. wiek, czy stan zdrowia, mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale tylko w takim zakresie, w jakim wpływają na możliwości płatnicze wnioskodawcy. Należy także zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazana przez M. M. sytuacja finansowa uprawniałaby do twierdzenia, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i żony nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymaga określenia relacji kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie do wykazanych przez skarżącego możliwości płatniczych. Wpis od skargi w wysokości 200 zł, który skarżący zapłacił 21 lutego 2018 r., był najwyższą opłatą sądową w sprawie wszczętej skargą na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2017 r. znak: [...]. Wysokość ewentualnie należnych, innych opłat sądowych, jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192; § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Co zaś istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie się wiązać z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Porównanie ustalonej powyżej wielkości kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie z przedstawionymi przez skarżącego informacjami o dochodach dwuosobowego gospodarstwa domowego i ponoszonych w nim wydatkach, nie pozwala na stwierdzenie, że M. M. - bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i żony - nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zarówno skarżący, jak i Z. M. osiągają regularne dochody z emerytur. Łączna kwota świadczeń wynosi 3.150 zł miesięcznie. Wykazane przez wnioskodawcę obciążenia budżetu domowego wynoszą natomiast 3.100 zł miesięcznie. Osiągany przez Państwa M. dochód przekracza zatem ponoszone wydatki o 50 zł miesięcznie. Co istotne, wskazana kwota wydatków obejmuje nie tylko typowe koszty utrzymania (mieszkanie, żywność), ale także koszty leczenia i rehabilitacji małżonków (900 zł miesięcznie). Należy także zaznaczyć, że nie wszystkie z wymienionych przez M. M. obciążeń finansowych, jak na przykład podatek od nieruchomości, czy ubezpieczenie domu, to wydatki o stałym charakterze, które regularnie, comiesięcznie obciążają budżet domowy. Ponadto, jak wskazano, przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy. Jakkolwiek zatem wnioskodawca nie wskazał, że osiąga dochód z nieruchomości rolnej, to już sam fakt jej posiadania wpływa na ocenę jego zdolności finansowych, chociażby ze względu na możliwość ograniczenia wydatków ponoszonych na wyżywienie. Na obecnym etapie postępowania – po uiszczeniu wpisu od skargi w wysokości 200 zł – skarżący nie jest zobowiązany do uiszczenia jakiejkolwiek opłaty sądowej. Osiągany przez Państwa M. dochód, jakkolwiek nie jest wysoki, pozwala natomiast na pokrycie niezbędnych wydatków, a także na zaoszczędzenie niewielkich kwot z przeznaczeniem na inne cele niż konieczne utrzymanie. W świetle powyższego nie ma podstaw, aby uznać, że M. M. nie jest w stanie tak zaplanować wydatków gospodarstwa domowego, aby bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i żony wygospodarować - w przyszłości - środki na inne niż wpis od skargi opłaty sądowe, których wysokość jednorazowo nie przekroczy 100 zł. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.