IV SA/Wa 461/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec /spr./ Sędziowie WSA Łukasz Krzycki asesor WSA Wanda Zielińska-Baran Protokolant Joanna Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie wykupu na własność Państwa części gospodarstwa rolnego skargę oddala- Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].04.2004 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].07.2003 r., w której odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...].11.1977 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...].09.1977 r. w sprawie wykupu na własność Państwa części gospodarstwa rolnego, położonego w B., a należącego uprzednio do H. i J. S. Podstawę przejęcia stanowił art. 4 pkt. 1 ustawy z dnia 24.01.1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 3, poz. 14), przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26.03.1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. nr 11, poz. 58) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26.03.1968 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzenia licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 11, poz. 57). Z uwagi na brak licytantów przedmiotową nieruchomość wchodzącą w skład gospodarstw rolnego, o łącznej powierzchni 3,48 ha wykupiono na rzecz Państwa po cenie wywoławczej. W uzasadnieniu zarówno swej decyzji z dnia [...],07.2003 r., jak i decyzji utrzymującej ją w mocy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreślił, że owo przejęcie nastąpiło zgodnie z obowiązującym wówczas prawem. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał na protokół z wizji lokalnej tego gospodarstwa, przeprowadzonej w dniu 31.07.1975 r. oraz z jego lustracji dokonanej dnia 26.07.1976 r. Z dokumentów tych wynika, iż gospodarstwo to wykazywało niski poziom produkcji rolnej wskutek zaniedbania. Minister przywołał także ustalenia protokołów z 1974 r. Skargę na ostateczne rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosła w imieniu własnym H. C. Zarówno w skardze, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionym przez skarżącą oraz jej siostrę J. S. podkreślono, iż w protokole pominięto fakt, że w gospodarstwie było kilka krów. Zatem miało ono obsadę bydła i z tego względu część gruntów stanowiły łąki pod wypas bydła i przeznaczone do zbioru siana. Zaznaczono także, iż obie siostry utrzymują się z pracy w rolnictwie i nadal korzystają z tych gruntów, gospodarują na większości z nich, mimo że stanowią obecnie własność innych podmiotów. Z tego względu żądają ich zwrotu. W skardze H. C. podkreśliła dodatkowo, że nigdy nie zrealizowano celu przymusowego wykupu tych gruntów wskazanego w decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...].09.1977 r., nie zostały bowiem włączone do Z. Decyzja ta nie wskazała konkretnej ceny wykupu, zaznaczono jedynie, iż przejmuje się tę nieruchomość po cenie wywoławczej. Nadto zarówno skarżąca, jak i jej siostra nie odebrały pieniędzy przyznanych im za przejęcie tej nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Zdaniem skarżącej pozostawienie w obrocie prawnym decyzji, których stwierdzenia nieważności domagała się od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi narusza zarówno postanowienia poprzednio obowiązującej Konstytucji PRL w zakresie ochrony własności, jak i art. 21 obecnie obowiązującej Konstytucji RP. Skarżąca zaznaczyła także, iż została pozbawiona czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. W odpowiedzi na skargę Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymują argumentację zawartą w zaskarżonej oraz w poprzedzającej ją decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie może zostać uwzględniona. Stwierdzenie nieważności decyzji jest nadzwyczajnym środkiem kontroli, stosowanym w razie wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. W sprawie niniejszej rozstrzygnięcia wymaga, czy Naczelnik Gminy w W. wydając decyzję z dnia [...].09.1977 r. dopuścił się naruszenia prawa, które można zakwalifikować jako "rażące naruszenie prawa", o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, czy jako "naruszenie prawa". Sprawa toczy się bowiem już nie w trybie zwykłym, a w trybie nadzoru (w trybie nadzwyczajnym, niemal 30 lat po wydaniu w trybie zwykłym decyzji ostatecznej), kiedy zupełnie wyjątkowo, wbrew zasadom trwałości decyzji ostatecznych z enumeratywnie wyliczonych ustawowo przyczyn, można uznać decyzję ostateczną za dotkniętą tak ciężką wadą, iż zachodzi konieczność uznania jej za nieważną. Ta nadzwyczajność uznania decyzji za nieważną powoduje, iż w stosunku do przyczyn uchylenia decyzji w trybie zwykłym, "wymogi" są tu wielokrotnie wyższe. Ustawa z dnia 24.011968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych przewidziała możliwość przymusowego wykupu nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, jeżeli wykazują niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, a w szczególności nieskorzystania ze środków wpływających na wzrost produkcji rolniczej. Z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26.03.1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. nr 11, poz. 58) wynika, że gospodarstwo rolne uznaje się za wykazujące niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, a w szczególności wskutek nieskorzystania ze środków wpływających na wzrost produkcji rolniczej, jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat: 1) nie wszystkie grunty rolne są rolniczo wykorzystane lub 2) plony czterech zbóż i ziemniaków są niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym 3) obsada bydła (...) wynosi łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że przedmiotowe gospodarstwo można było uznać za wykazujące niski poziom produkcji wskutek zaniedbania. Już w decyzji Wojewody [...] z dnia [...].06.1977 r., utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Gminy w W. z dnia [...].02.1977 r. w sprawie wszczęcia postępowania przymusowego wykupu części gospodarstwa należącego do H. i J. S. zaznaczono, w oparciu o protokoły, że grunty wchodzące w skład gospodarstwa nie są właściwie wykorzystywane, a obsada inwentarza żywego jest niska. W gospodarstwie tym stosowano minimalne dawki nawożenia mineralnego oraz niewłaściwą agrotechnikę, przez co uzyskiwano plony roślin uprawnych znacznie niższe od przeciętnych plonów osiąganych w tej wsi na podobnych glebach. Zaznaczono wówczas, że gospodarstwo to przestało być gospodarstwem towarowym i brak jakiegokolwiek zaplecza gospodarczego uniemożliwia właścicielkom poprawę zaistniałej sytuacji. Począwszy od 1974 r. nakładany był na właścicielki obowiązek właściwego zagospodarowania tego gospodarstwa rolnego (decyzja Naczelnika Gminy W. z dnia [...].03.1974 r.). Protokół z dnia 31.07.1975 r. wskazuje, iż zabudowania znajdują się w bardzo złym stanie, inwentarz stanowią 3 krowy, jedno cielę w złej kondycji, część gruntów jest obsiana pszenicą ekstensywną i zachwaszczoną, część jęczmieniem jarym zachwaszczonym, trochę owsa, ziemniaków i buraków, reszta ugór. Podobne brzmienie ma notatka sporządzona 19.05.1976 r. Napisano wówczas, że budynek inwentarski zawalił się, a krowy i koń znajdują się w pomieszczeniu urągającym wszelkim wymogom higieny. Niezmiennie kondycję krów oceniono jako b. słabą, produkcja mleka prowadzona była na potrzeby własne, do 6 litrów na dobę. Opis zasiewów odpowiadał poprzedniemu z 1975 r., a wówczas w gospodarstwie tym pracował już mąż jednej z byłych współwłaścicielek J. C. Sformułowanym zaleceniem było przejęcie gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa za spłatę. Wreszcie protokół zbiorczy z 26.07.1976 r. podsumował, że plony uprawianych zbóż są niższe o 50 % od uzyskiwanych na tym obszarze. Sytuacja ta utrzymywała się do wydania decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...].09.1977 r. Nadto gospodarstwo to było zadłużone. W tej sytuacji w ocenie Sądu wobec ogólnego stanu upraw i efektów prowadzonej hodowli, istnienie pewnej obsady bydła, w dodatku w "lichym stanie", jak zaznaczono w protokole zbiorczym z dnia 26.07.1976 r., nie może stanowić wystarczającej przesłanki do uznania, iż przejęcia tej nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego b. właścicielek dokonano z rażącym naruszeniem prawa. Należy podkreślić, że w decyzji z dnia [...].09.1977 r. niepotrzebnie wskazano cel na jaki przejęto gospodarstwo, bowiem konieczność sprecyzowania go nie wynikała w żadnym razie z ustawy z dnia 24.01.1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, stąd niezrealizowanie go nie stanowi przesłanki stwierdzenia nieważności kontrolowanej przez organ administracji publicznej decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...].09.1977 r. Podobnie przejawu rażącego naruszenia prawa nie stanowi w ocenie Sądu nie wskazanie konkretnej, wyrażonej liczbowo kwoty, za którą gospodarstwo to zostało przymusowo wykupione. W decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...].09.1977 r. określono ją jako cenę wywoławczą, a konkretnie określona została w postanowieniu Naczelnika Gminy w W. z dnia [...].08.1977 r. na kwotę 30.285 zł, przy czym zadłużenie wobec Banku Spółdzielczego wynosiło 528,80 zł. Fakt, iż ani skarżąca, ani jej siostra nie odebrały przyznanej im sumy pieniędzy nie ma istotnego znaczenia w sprawie. Z notatki Urzędu Gminy z dnia 24.01.1978 r. wynika bowiem, że Bank Spółdzielczy w W. otrzymał prawomocną decyzję z poleceniem wypłaty należności byłym właścicielkom, a pismem z dnia 15.07.2002 r. Bank ten poinformował, że przedmiotowa należność znajduje się na koncie do dyspozycji byłych właścicielek na każde żądanie. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.