IV SA/Wa 462/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędziowie asesor WSA Marta Laskowska, asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi 1. oddala skargę; 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. M. D. z Kancelarii Adwokackiej przy ul. [...] w W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa 80/100 złote) należnego podatku VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. J. B. wystąpiła z wnioskiem z dnia 25 lipca 2005 r. o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] sierpnia 1974 r. wydanego przez Naczelnika Powiatu w B., stwierdzającego nabycie przez J. K. z mocy prawa własności nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów wsi K. numerami: [...],[...],[...],[...] o powierzchni 4,66 ha. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. odmówiło wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności ww. aktu własności ziemi. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 1078, poz. 464), do decyzji ostatecznych wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu gospodarstw rolnych, nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania oraz stwierdzenia nieważności. J. B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdzając m. in., że niemożność uchylenia aktu własności ziemi jest dla niej krzywdząca i sprzeczna z Konstytucją. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2005 r. W uzasadnieniu wskazano, że art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 10 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, wyraźnie wyklucza możliwość stwierdzenia nieważności decyzji wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Oznacza to, że tylko do dnia 31 grudnia 1991 r. można było kontrolować w trybie administracyjnym prawidłowość decyzji wydanych na podstawie przepisów ww. ustawy z dnia 26 października 1971 r. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. B., wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca wskazała, że nabycie spornych gruntów przez J. K. odbyło się za pomocą oszustwa, a o uwłaszczeniu skarżąca dowiedziała się dopiero 20 maja 2004 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska, wyrażonego w zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym, przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna i jako taka podlega oddaleniu. W przypadku wystąpienia do organu z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji, organ zobowiązany jest na samym początku zbadać, czy wszczęcie postępowania jest dopuszczalne. Niedopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może wynikać z przyczyn podmiotowych (np. żądanie nie pochodzi od strony postępowania w rozumieniu art. 28 kpa), bądź przedmiotowych (np. sprawa nie jest jeszcze zakończona decyzją ostateczną). W przypadku zaś gdy organ stwierdzi, że taka niedopuszczalność zachodzi, zobowiązany jest wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji – co wynika z treści art. 157 § 3 kpa. Stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi, gdyż zachodzi niedopuszczalność wszczęcia postępowania z przyczyn przedmiotowych. Otóż przyczyną tą jest wyraźne wyłączenie w przepisach szczególnych możliwości stwierdzenia nieważności kwestionowanego przez skarżącą aktu nadania ziemi. Zgodnie z art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 1078, poz. 464), do decyzji ostatecznych wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.), nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Powyższe oznacza, że z woli ustawodawcy nie stosuje się trybów nadzwyczajnych przewidzianych w postępowaniu administracyjnym w zakresie wzruszenia aktów własności ziemi, chociażby były one dotknięte takimi kwalifikowanymi wadami, które w innych sytuacjach niż uregulowane ww. przepisie skutkowałyby stosowaniem tych trybów. Innymi słowy, akty własności ziemi mimo kwalifikowanych wad będą funkcjonowały w obrocie prawnym. Organ postąpił zatem zgodnie z wyżej wymienionymi przepisami, gdyż bez analizowania kwestii prawidłowości wydanego aktu własności ziemi, obowiązany był odmówić wszczęcia postępowania w tej sprawie. Powyższe wywody znajdują oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wielokrotnie wypowiadał się, iż od dnia 1 stycznia 1992 r. wyłączona jest droga administracyjna kontroli aktów własności ziemi. Dodać nadto należy, iż w tej sprawie niejednokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy stwierdzając, iż z dniem 1 stycznia 1992 r. wyłączona jest zarówno administracyjna, jak i sądowa kontrola aktów własności ziemi wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (wyrok SN z dnia 20 października 1999 r., III CKN 603/98, LEX 79935). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że z punku widzenia sądowej kontroli administracji, nie można postawić organowi orzekającemu w przedmiotowej sprawie zarzutu wydania decyzji z naruszeniem prawa. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.