IV SA/Wa 465/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Protokolant ref. staż. Anna Dziosa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2012 r. sprawy ze skargi Z. P. i I. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczeń 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej Z. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IVSA/Wa465/12 Uzasadnienie Dokumentem Powiatowego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] kwietnia 1946 r. potwierdzono, że J. P. otrzymał nadział ziemi - gospodarstwo rolne o pow. [...] ha położone we wsi D. w gminie O. Orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1948 r. Wojewódzka Komisja Ziemska w W. uchyliła J. P. nadział gospodarstwa o pow. [...] ha. Uzasadniając swoje stanowisko organ podał, że J. P. oddał swoje własne gospodarstwo na Skarb Państwa w powiecie T., jednakże okazało się, że zostało ono przydzielone ob. L., który jest zięciem brata J. P. – J. P. Wobec tego zdaniem organu nadział gospodarstwa dla J. P. we wsi D. należy zakwestionować, gdyż brak jest podstawy przejęcia jego gospodarstwa w powiecie T., a poza tym pozostało ono w rodzinie. Orzeczeniem z dnia [...] marca 1950 r. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 1948 r., ponieważ J. P. jest właścicielem sześciohektarowego gospodarstwa. Jego przejęcie na Skarb Państwa jest nieważne, gdyż odbyło się bez zgody lub upoważnienia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Pismem z dnia [...] września 1990 r. J. P. zwrócił się do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej o zwrot gospodarstwa w D. lub zwrot przynajmniej części gruntów, które zostały całkowicie spłacona. Decyzją z dnia [...] marca 1992 r. Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] marca 1950 r. oraz orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w W. z dnia [...] grudnia 1948 r. o uchyleniu nadziału gospodarstwa. Wyrokiem z dnia 17 listopada 1992 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA 557/92 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższą decyzję z dnia [...] marca 1992 r. z uwagi na nieuzasadnienie przez organ, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanych orzeczeń z 1948 r. i 1950 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2011 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] marca 1950 r. oraz orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej z dnia [...] grudnia 1948r. Z. P. wystąpiła do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. IVSA/Wa465/12 Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2011 r. W uzasadnieniu decyzji Minister podniósł, że podstawą nadania J. P. gospodarstwa rolnego położonego we wsi D. były przepisy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zwanego dalej "dekretem" oraz przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zwanego dalej "rozporządzeniem". Jak wynika z art. 1 ust. 2 lit. a i b dekretu celem reformy rolnej było m. in. tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców, upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych. Stosownie do art. 12 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1944 r. obszar nowoutworzonych, jak również obszar, do którego miały być powiększone gospodarstwa karłowate, małorolne i średniorolne, winien być uzależniony od jakości gleby i stosunku miejscowego zapotrzebowania ziemi do będącego do dyspozycji zapasu ziemi. Zgodnie z art. 12 ust. 2 dekretu obszar ten dla gospodarstw nowoutworzonych w zasadzie nie mógł wynosić więcej niż 5 ha ziemi średniej jakości, a dla gospodarstw ogrodniczo - warzywniczych nie mógł przekraczać 2 ha. Minister wskazał, że z akt sprawy wynika, iż J. P. w 1946 r., tj. w czasie nadania mu gospodarstwa o pow. [...] ha położonego w miejscowości D. był już właścicielem gospodarstwa o pow. [...] ha, położonego we wsi D. Gospodarstwo to nabył w 1929 r. jako darowiznę od rodziców sporządzoną w formie aktu notarialnego. Akt notarialny na gospodarstwo w D. zaginął podczas wojny, jednak powyższe informacje znajdują potwierdzenie w znajdującym się w aktach sprawy protokole z dnia [...] grudnia 1974 r. spisanym do Aktu Własności Ziemi z dnia [...] grudnia 1974 r. wydanym w stosunku do gospodarstwa położonego w D. Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że J. P. nie był bezrolnym uprawnionym do nabycia gruntów na podstawie art. 1 ust. 2 lit. b dekretu. Przepisy dekretu zakładały bowiem tworzenie nowych gospodarstw wyłącznie dla osób nieposiadających gruntów rolnych oraz dla dzierżawców, czyli posiadaczy zależnych. J. P. nie był również uprawniony do nadania mu gruntu rolnego (na podstawie art. 1 ust. 2 lit. a dekretu) w celu upełnorolnienia posiadanego już przez niego gospodarstwa. Gospodarstwo znajdujące się na terenie wsi D. położone 2 IVSA/Wa465/12 było bowiem w znacznej odległości od gospodarstwa w D., co nie pozwalało na uznanie ich za zorganizowaną całość. Ponadto powierzchnia gospodarstwa nadanego była zbyt duża, aby uznać, że nadanie mogło służyć powiększeniu gospodarstwa położonego w D. Zdaniem Ministra nie znajduje potwierdzenia w aktach przedmiotowej sprawy, że J. P. przekazał swoje gospodarstwo o pow. [...] ha, położone w miejscowości D. na Skarb Państwa. Brak jest dokumentów potwierdzających, że gospodarstwo o pow. [...] ha przeszło na rzecz Skarbu Państwa. Potwierdzeniem posiadania przez J. P., a nie Skarb Państwa gospodarstwa położonego w D. jest także Akt Własności Ziemi wydany na tę nieruchomość J. i Z. P. dnia [...] grudnia 1974 r. Minister wskazał, że w sprawie organ bierze pod uwagę aktualny stan prawny nieruchomości, a nie dane o niej pochodzące sprzed kilkunastu lat. Uwzględniając powyższe wskazano, że z pisma Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej z dnia [...] września 2010 r. wynika, iż działki ew. nr [...], nr [...] i część działki ew. nr [...], które w latach osiemdziesiątych XX w. miały odpowiadać nieruchomości będącej przedmiotem postępowania nie występują obecnie w bazie danych ewidencji gruntów i budynków obrębu D. Brak jest więc danych dotyczących aktualnych oznaczeń w ewidencji gruntów dla nieruchomości odpowiadających przedmiotowemu gospodarstwu. Minister podniósł, że okoliczność ta nie ma wpływu na ocenę prawidłowości kwestionowanej decyzji, może mieć natomiast wpływ na określenie kręgu stron prowadzonego postępowania. Jednak z uwagi na decyzję Ministra z dnia [...] września 2011 r. o odmowie stwierdzenia nieważności kwestionowanych orzeczeń oraz biorąc pod uwagę wyrok NSA w Warszawie z dnia 5 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1644/97, w którym Sąd podniósł, że odstąpienie od wymogu zawiadamiania wszystkich stron jest dopuszczalne wobec tych podmiotów, co do których jest oczywiste, że ewentualne wzruszenie decyzji ostatecznej nie może w żadnej mierze dotknąć ich interesów, możliwe jest odstąpienie od zawiadomienia w prowadzonym postępowaniu tych podmiotów, które w chwili obecnej są właścicielami lub użytkownikami wieczystymi gruntów wchodzących w skład nieruchomości będących przedmiotem niniejszego postępowania. Odnosząc się do nieuwzględnienia w rozstrzygnięciu zadośćuczynienia dla następców prawnych J. P. z tytułu dokonanych wpłat na poczet ceny gospodarstwa odebranego J. P. w wyniku uchylenia aktu nadania. Minister wskazał, że jego decyzja z dnia [...] września 2011 r. rozstrzyga w zakresie 3 IVSA/Wa465/12 zgodności z prawem orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] marca 1950 r. oraz orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w W. z dnia [...] grudnia 1948 r. Kwestie związane z ewentualnymi rozliczeniami finansowymi dotyczącymi przedmiotowego gospodarstwa nie mogą więc mieć wpływu na prawidłowość decyzji dotyczącej uchylenia nadziału gruntu o pow. [...] ha, położonego we wsi D. przyznanego J. P. W skardze na decyzję Ministra z dnia [...] grudnia 2011 r. Z. P. powołała się na argumenty zawarte w jej pismach z dnia [...] czerwca 2010 r. i z dnia [...] października 2011 r. oraz podniosła, że - wbrew stanowisku organu – J. P. w dniu nadania mu gospodarstwa w D. nie był właścicielem gospodarstwa w D., stąd uchylenie tego nadania było bezprawne. Jeszcze przed nadaniem J. P. gospodarstwa w D. właścicielem gospodarstwa w D. został bezrolny mąż bratanicy skarżącej – B. L.. W latach 1948-1950 brak było dowodów, że toczy się postępowanie o uchylenie nadania B. L. gospodarstwa w D.. Z kolei z faktu wydania w 1974 r. aktu własności ziemi gospodarstwa rolnego w D. na rzecz J. P. nie wynika, aby był on jego właścicielem w latach 1948-1950, ponieważ w myśl ustawy uwłaszczeniowej z 1971 r. nabycie własności uzależnione było od posiadania nieruchomości w dniu wejścia w życie tej ustawy. Zdaniem skarżącej J. P. odzyskał własność gospodarstwa w D. już po uchyleniu nadania gospodarstwa w D. Skarżąca podniosła również, że informacje z 1993 r. o stanie prawnym gruntów wchodzących w skład gospodarstwa w D. świadczą o trwałym ich rozdysponowaniu na rzecz innych podmiotów. W odpowiedzi na skargę organ naczelny podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm. - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. 4 IVSA/Wa465/12 Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, uznał iż zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r. narusza przepisy prawa procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a co za tym idzie skarga zasługuje na uwzględnienie. Organy administracji publicznej winny w toku postępowania podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Emanacjątej zasady w postępowaniu dowodowym są przepisy art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Pierwszy z nich stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dopiero zaś na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy nie można uznać, że organ naczelny w sposób należyty zgromadził materiał dowodowy i dokonał jego oceny, której wyrazem byłoby uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Organ administracji nie ustalił w sposób niebudzący wątpliwości, że J. P. w 1946 r., tj. w czasie nadania mu gospodarstwa o pow. [...] ha położonego w miejscowości D. był już właścicielem gospodarstwa o pow. [...] ha, położonego we wsi D. Organ wskazał, że gospodarstwo to nabył w 1929 r. jako darowiznę od rodziców sporządzoną w formie aktu notarialnego. Minister Rolnictwa podał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że akt notarialny na gospodarstwo w D. zaginął podczas wojny, jednak powyższe informacje znajdują potwierdzenie w znajdującym się w aktach sprawy protokole z dnia [...] grudnia 1974 r. spisanym do Aktu Własności Ziemi z dnia [...] grudnia 1974 r. wydanym w stosunku do gospodarstwa położonego w D. Odnośnie powyższego Sąd stwierdza, że ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu z dnia [...] grudnia 1974 r. nie wynika jednoznacznie, że J. P. w 1946 r., tj. w czasie nadania mu gospodarstwa o pow. [...] ha położonego w miejscowości D. był już właścicielem gospodarstwa o pow. [...] ha, położonego we wsi D. W protokole tym znajduje się jedynie wzmianka, że aktem notarialnym z 1929r. dokonana została darowizna od rodziców, w "samodzielne użytkowanie". 5 IV SA/Wa 465/12 Wobec braku innych dowodów, na podstawie powyższego protokołu nie można jednoznacznie stwierdzić, że J. P. w czasie nadania mu gospodarstwa o pow. [...] ha położonego w miejscowości D. był już właścicielem innego gospodarstwa. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] marca 1950 r. oraz orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w W. z dnia [...] grudnia 1948 r. o uchyleniu nadziału gospodarstwa Podkreżlić należy, że organ prowadzący postępowanie w tym również postępowanie nieważnościowe musi dokładnie ustalić stan faktyczny sprawy. W szczególności musi ustalić i uzasadnić prawidłowo swoje stanowisko. W sprawie niniejszej organ naczelny takich ustaleń nie poczynił. Nie można jednoznacznie ustalić na podstawie przedstawionych akt sprawy, czy J. P. w czasie nadania mu gospodarstwa położonego w miejscowości D. był już właścicielem innego gospodarstwa. Kwestia ta mająca w sprawie podstawowe znaczenie musi być przez organ wyjaśniona. Przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ takich ustaleń nie poczynił. Wobec powyższego, stwierdzić należy, że naczelny organ administracji uchylił się od dokładnego zgromadzenia, zbadania i wyczerpującej oceny materiału dowodowego, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. 6