IV SA/Wa 466/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Flasińska sędzia NSA Tadeusz Cysek Asesor WSA Wanda Zielińska - Baran (spr.) Protokolant Danuta Gorzelak -Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2004 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2004r . Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości rolnej na własność Skarbu Państwa 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2004 r.; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego M. P. kwotę 500 zł ( pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. decyzją z dnia [...] marca 1966r., po rozpatrzeniu odwołania K. D. , utrzymało w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lutego 1996r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej o pow. 18,54 ha położonej w S. w woj. [...], stanowiącej uprzednio własność K. D.. W uzasadnień decyzji podano, że na podstawie art. 9 ust.l i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( Dz. U. z 1958r. Nr 17, poz. 71) przejęciu na własność Państwa podlegały nieruchomości rolne i leśne objęte we władanie Państwa do dnia 5 kwietnia 1958r.- tj. do dnia wejścia w życie powołanej ustawy. Przedmiotowa nieruchomość została w 1949 roku została oddana w dzierżawę osobom indywidualnym, a zatem zachodziły przesłanki do jej przejęcia. Wnioskiem z dnia 10 lipca 2002 r. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej oraz Prezydium Powiatowej Rady Narodowej do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpił M. P. -spadkobierca K. D. - byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2004r., na podstawie art. 105 kpa, umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] marca 1966r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lutego 1996r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej o pow. 18, 54 ha położonej w S. w woj. [...]. W uzasadnieniu podano, że skoro wnioskodawca- M. P. nie przedłożył dokumentu potwierdzającego, że K. D. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dacie wydania decyzji o jej przejęciu, to postępowanie o stwierdzenie nieważności wskazanych wyżej decyzji jest bezprzedmiotowe. W skardze na powyższą decyzję pełnomocnik M. P. podniósł, że organ rażąco naruszył art. 28 kpa, nie uznając wnioskodawcy za stronę postępowania, skoro jest jedynym spadkobiercą K. D. - byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości. Naruszono również art. 7 i art. 77 par. 1 kpa, albowiem ustalenie właściciela nieruchomości na dzień wydania ww. decyzji o przejęciu tej nieruchomości należy do obowiązków organu, a nie wnioskodawcy. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2004r. W piśmie procesowym z dnia 15 listopada 2004r., stanowiącym uzupełnienie skargi nadto wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] marca 1966r. oraz przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...]lutego I966r. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł ojej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269) Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów, przy czym stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie jest związany zarzutami i granicami skargi. Oznacza to, że Sąd w dokonując kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego z urzędu bierze pod uwagę także okoliczności nie podniesione w skardze. Dlatego też, działając na podstawie powyższego przepisu Sąd doszedł do przekonania, że sprawę rozpoznał organ niewłaściwy rzeczowo w związku z tym obie decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dotknięte są wadą kwalifikowaną o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiło podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji ( por. postanowienie NSA z dnia 3.01.2003r. sygn. I SA 3120/01, LEX nr 81672). W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość organu w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia ( B. Adamiak / J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydaw. C.H. Beck , Warszawa 2000, str.674). W niniejszej sprawie, kontrolowana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzja Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] marca 1966r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lutego 1966r. zostały wydane na podstawie art.9 ust.l i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( Dz. U. z 1958r. Nr 17, poz. 71 ). Powołana ustawa została znowelizowana ustawą z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( Dz. U.. Nr 10, poz. 56 ). Przepis art.l pkt 1 tej ustawy zmienił tytuł poprzednio obowiązującej ustawy nadając jej brzmienie:" o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ". Zgodnie z treścią art. 9 ust. 3 znowelizowanej ustawy właściwymi do orzekania o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa stały się terenowe organy administracji państwowej o właściwości szczególnej do spraw gospodarki gruntami stopnia podstawowego. Stosownie do treści art. 157 § 1 kpa właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez wyższego stopnia przesądza przepis art. 17 kpa. Jednak z jego treści nie można wprost ustalić właściwości organu wyższego stopnia wobec nie istnienia już w obowiązującym systemie prawnym organu, który wydał decyzję w pierwszej instancji oraz decyzję w drugiej instancji i równocześnie nie istnieją podstawy materialnoprawne na jakich te decyzje zostały oparte. Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz. U. Nr 32, poz.291 ze zm.) przestały istnieć dotychczasowe terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej i szczególnej, a ich kompetencje przejęły organy nowo utworzonych gmin oraz organy administracji rządowej. W myśl art. 5 pkt 7 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U Nr 34, poz. 198 ze zm.) do właściwości rejonowych organów gminy rządowej administracji ogólnej przeszły zadania i kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego określone w ustawie z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Wskazany artykuł stanowiący o kompetencji rejonowych organów rządowej administracji ogólnej został skreślony przez art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa ( Dz. U. Nr 162, poz. 1126 ze zm.). W obecnie obowiązujących przepisach właściwość nie została przypisana żadnemu organowi a także brak jest podstawy materialnoprawnej odpowiadającej art. 9 ust. 3 powołanej powyżej ustawy z dnia 12 marca 1958r. Zgodnie z art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) do właściwości starosty przeszły, jako zadania z zakresu administracji rządowej, określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej i kompetencje kierowników tych urzędów, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Dlatego też kompetencja do orzekania we wspomnianych sprawach w pierwszej instancji przeszłaby obecnie na starostę, a więc organ samorządowy. W myśl art. 17 pkt 1 kpa, w jego brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw i w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej ( Dz. U. Nr 162, poz. 1126) organami wyższego stopnia w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze chyba, że ustawy szczególne stanowią inaczej. W niniejszej sprawie brak jest zaś przepisów szczególnych, które stanowiłyby o właściwości w tych sprawach wojewody jako organu wyższego stopnia. Powyższe prowadzi do wniosku, iż organem wyższego stopnia właściwym do oceny trybie nadzoru przedmiotowej decyzji jest samorządowe kolegium odwoławcze. Dlatego też rozpoznanie wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] marca 1966r. o przejęciu nieruchomości rolnej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oznacza, że postępowanie nadzorcze przeprowadził niewłaściwy rzeczowo organ i wobec tego wydane przez te organ decyzje są dotknięte wadą nieważnością przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Zważywszy na podane powyżej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § ł pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 209 w związku z art. 210 ww. ustawy.