IV SA/Wa 48/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra – Błaszczykowska, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Protokolant ref. staż. Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2011 r. sprawy ze skargi A. M. i G. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...]; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi solidarnie na rzecz skarżących A. M. i G. M. kwotę 491 (czterysta dziewięćdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] listopada 2010r. Minister Rolnictwa Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z 156 § 1 pkt 2, art. 157 i art. 158 § 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania A. M. i G. M., od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2010r. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. orzeczeniem z dnia [...] lutego 1957 r. (znak : [...]), stwierdziło, że z dniem 1 lipca 1945 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości wraz z przynależnościami wymienionych z nazwy 33 wsi, w tym między innymi grunty wsi D. o powierzchni 1106,82 ha i wsi L. o powierzchni 1132,61 ha. Wymienionym orzeczeniem objęto nieruchomości pozostałe po osobach repatriowanych do Związku Radzieckiego, nieruchomości pozostałe po osobach wysiedlonych na Ziemie Zachodnie oraz grunty nie znajdujące się w faktycznym władaniu właścicieli i osób niewiadomych z miejsca obecnego pobytu. W uzasadnieniu ww. orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. stwierdziło, że na terenie wymienionych wsi nie zamieszkuje ani jedna rodzina, a grunty znajdują się w użytkowaniu PGZ i PGL. Powyższe orzeczenie zostało wydane na podstawie obowiązujących wówczas przepisów: - art. 1 i art. 3 dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr59,poz. 318); - dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339) oraz - przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416). Wnioskiem z dnia 19 grudnia 2006r. adwokat G. O., pełnomocnik A. M. i G. M., zwrócił się do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia [...] lutego 1957 r., w części dotyczącej gruntów położonych na terenie wsi D. i wsi L., stanowiących b. własność jego mocodawców. Tytuł prawny do objętych wnioskiem nieruchomości na rzecz wnioskodawców potwierdzony został wyrokiem Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] listopada 2007 r. sygn. akt [...] o ustalenie prawa własności. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. (znak : [...]), odmówił stwierdzenia nieważności zaskarżonego orzeczenia z dnia [...] lutego 1957r. w żądanym zakresie. W oparciu o dokumenty archiwalne ustalił bowiem, że nieruchomości we wsiach D. i L. należące do A. M. i G. M. nie pozostawały w ich faktycznym władaniu od 1947 r., ponieważ zostali oni wysiedleni na Ziemie Odzyskane do miejscowości L. w b. województwie [...]. Skoro więc A. M. i G. M. nie władali swoimi nieruchomościami w dacie wydania orzeczenia z dnia [...] lutego 1957 r., to stosownie do przepisów przytoczonego wyżej art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., nieruchomości te jako nie będące w faktycznym władaniu właścicieli podlegały przejęciu na własność Skarbu Państwa. Pismem z dnia [...] marca 2010 r. z zachowaniem ustawowego terminu pełnomocnik A. M. i G. M. wniósł odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia 23 lutego 2010 r. zarzucając temu rozstrzygnięciu, że: 1) nie uwzględnia ono roszczenia wnioskodawców do otrzymania odszkodowania, pomimo, że w nowym miejscu osiedlenia - w L. - nieruchomości zamiennych nie otrzymali; 2) nie wypłacono im rekompensaty pieniężnej, czym naruszono art. 5 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. ; 3) obarczone jest wadą rażącego naruszenia prawa, ponieważ nie zawiera wykazu poszczególnych właścicieli i przynależnych im nieruchomości wraz z dokładnym opisem miejsca położenia i ich powierzchni, a jedynie ogólną powierzchnię danej wsi, co uniemożliwiało na podstawie tak niekompletnego aktu administracyjnego dokonanie wpisu do ksiąg wieczystych ; 4) nie uwzględnia faktu, iż opuszczenie wsi D. i L. nastąpiło nie z ich wyboru lecz przymusowego przesiedlenia na Ziemie Odzyskane. Zgodnie z art. 1 ust. 1 cytowanego wyżej dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., mogły być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone w województwach : białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83), oraz w powiatach : biłgorajskim, krasnostawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli. Ponadto zgodnie z ust. 2 art. 1, przepis ust. 1 miał zastosowanie również do nieruchomości położonych na obszarze w tym ustępie określonym, a pozostających w użytkowaniu, dzierżawie lub zarządzie osób trzecich, jeżeli właściciel nie zamieszkiwał na miejscu. Przesłanką przejęcia był fakt obiektywny w postaci braku władztwa właściciela, bez badania przyczyn, w jaki sposób właściciel został pozbawiony tego władztwa. Okoliczności te były prawnie obojętne w świetle cytowanego art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Minister zauważył także, że dekret z dnia 27 lipca 1949 r., na podstawie którego przejęto przedmiotowe nieruchomości, należał do aktów prawnych o charakterze nacjonalizacyjnym, a nie wywłaszczeniowym i dlatego, nie został wymieniony w art. 38 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Nie oznacza to też, że z datą wejścia w życie ww. ustawy, przestał obowiązywać art. 1 tego dekretu, chociaż wcześniej utraciły moc prawną przepisy art. 5, 6 i 7, dekretu dotyczące nadawania nieruchomości zamiennych. Wbrew temu co twierdzi strona byłym właścicielom i współwłaścicielom nieruchomości przejętych na własność Państwa w trybie przytoczonych wyżej przepisów, nie przysługiwało prawo do otrzymania rekompensaty pieniężnej. Stosownie do postanowień, powołanego we wniosku strony, art. 5 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., byłym właścicielom i współwłaścicielom nieruchomości, przejętych na własność Państwa z mocy niniejszego dekretu, służyło wyłącznie prawo do: 1) otrzymania na własność gospodarstw (działek) z innych gruntów w myśl przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. R.P. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) oraz dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Zachodnich i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. R.P. Nr 49, poz. 279), 2) bądź też do nabycia mienia nierolniczego w myśl przepisów dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U.R.P. Nr 71, poz. 389). Jednak według uregulowań zawartych w ust. 2 art. 5, prawo do zgłoszenia wniosku o przydział mienia w myśl ust. 1. wygasło po upływie dwóch lat od daty wydania ostatecznego orzeczenia o przejęciu nieruchomości lub uprawomocnienie się orzeczenia I instancji. Skoro więc przejęcie nieruchomości we wsi D. i L. nastąpiło orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia [...] lutego 1957 r., to uprawnienia do otrzymania nieruchomości zamiennej wygasły po upływie dwóch lat od jego ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 1957 r. Pismem z dnia [...] grudnia 2010r. A. M. i G. M. reprezentowani przez adwokata G. O. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji, podczas gdy decyzja ta jako niewykonalna nie nadaje się do wprowadzenia zmian do księgi wieczystej oraz naruszenie art. 140 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez brak ustosunkowania się organu odwoławczego w uzasadnieniu decyzji do wyżej wymienionego zarzutu. Wobec powyższego skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia [...] lutego 1957 r. względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I lub II instancji oraz zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, iż oceniana w postępowaniu nieważnościowym decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. była niewykonalna albowiem nie nadawała się do dokonania wpisu do ksiąg wieczystych przejętych nieruchomości, które wpisy winny być dokonane na podstawie art. 4 ust.1 dekretu z 27 lipca 1949r. Niewykonalność wynikała z faktu, iż w osnowie decyzji nie określono właścicieli przejmowanych działek, ich powierzchni, numeracji. Skarżący zwrócili uwagę, iż wykazy właścicieli przejętych nieruchomości wywieszone w siedzibie urzędu nie można uznać za część decyzji. W istocie decyzja ta rażąco naruszała obowiązujące wówczas przepisy a stanowisko strony skarżącej potwierdza m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2005r. sygn. akt IV SA/Wa 895/2004. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd, badając legalność zaskarżonych decyzji w oparciu o wyżej powołane kryteria, doszedł do przekonania, iż skarga A. M. i G. M. zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a. nie wyjaśniły czy decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia [...] lutego 1957 r. nie naruszała obowiązujących w dacie jej wydawania przepisów. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...], która odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia [...] lutego 1957 r. (znak : [...]), stwierdzającej, że z dniem 1 lipca 1945 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości wraz z przynależnościami wymienione z nazwy 33 wsi, w tym między innymi grunty wsi D. o powierzchni 1106,82 ha i wsi L. o powierzchni 1132,61 ha. Podkreślić należy, iż zarówno Wojewoda [...] jak i Minister Rolnictwai Rozwoju Wsi orzekali w ramach postępowania nadzwyczajnego tj. nieważnościowego, a zatem organy te zobowiązane były do dokonania oceny czy decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia [...] lutego 1957 r. jest dotknięta jedną z kwalifikowanych wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 1 ust. 1 cytowanego wyżej dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., mogły być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone w województwach : białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83), oraz w powiatach : biłgorajskim, krasnostawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli. Ponadto zgodnie z ust. 2 art. 1, przepis ust. 1 miał zastosowanie również do nieruchomości położonych na obszarze w tym ustępie określonym, a pozostających w użytkowaniu, dzierżawie lub zarządzie osób trzecich, jeżeli właściciel nie zamieszkiwał na miejscu. Zgodzić należy się z organem, iż dekret nie wiązał tego uprawnienia z przyczynami utraty władztwa nad nieruchomościami przez właściciela, a wyłączną przesłanką przejęcia był fakt obiektywny w postaci braku władztwa właściciela, bez badania przyczyn, w jaki sposób właściciel został pozbawiony tego władztwa. W sprawie bezsporne jest czego nie kwestionują sami skarżący, iż w dacie przejęcia nieruchomości nie zamieszkiwali na tym terenie, gdyż przed wielu laty (w 1947r.) zostali wysiedleni na tereny Ziem Odzyskanych i zamieszkali w miejscowości L. w b. województwie [...]. Skarżący jednak konsekwentnie przez całe postępowanie administracyjne wskazywali, iż w osnowie ocenianej decyzji nie określono konkretnie przedmiotu przejęcia oraz nie określono imiennie właścicieli przejmowanych na własność Państwa nieruchomości. Zdaniem strony skarżącej ów brak prowadził do niewykonalności wydanej wówczas decyzji. Do tej zasadniczej w sprawie okoliczność w ogóle orzekające w sprawie organy nie ustosunkowały się. Wskazano jedynie, iż ze względu na to, że po wysiedleniu nieznane było miejsce zamieszkania właścicieli nieruchomości położonych na terenie wsi w obrębie pasa granicznego, orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia [...] lutego 1957 r. zostało ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 1957r. Nr [...], poz. [...]. Po ogłoszeniu orzeczenia, służyło od niego prawo złożenia odwołania do Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] za pośrednictwem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L., w terminie 14. dni licząc od dnia 30. od daty ukazania się niniejszego dziennika. W treści ww. ogłoszenia poinformowano jednocześnie, że szczegółowe wykazy osób objętych tym orzeczeniem umieszczone zostały na tablicy ogłoszeń w budynku Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. Jakkolwiek, wykazy poszczególnych mieszkańców wsi D. i L. nie zachowały się w zbiorach archiwalnych ze względu na znaczny upływ czasu, a ponadto minął ustawowy okres przechowywania akt sprawy, to należy przyjąć, że taki szczegółowy wykaz mieszkańców został sporządzony i ogłoszony na tablicy ogłoszeń, jak zostało to zapisane w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 1957 r. Nr [...], poz. [...]. Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że sprawa wymaga ponownej szczegółowej analizy we wskazanym wyżej kierunku, Sąd administracyjny nie czyni bowiem własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę, których w niniejszej sprawie nie poczyniono. W tym stanie rzeczy - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Koszty postępowania zasądzono - na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a oraz § 18 ust.1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 02.163.1348 z późn. zm.).