IV SA/Wa 483/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie [...] złożyło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł w dniu 18 marca 2013 r., skarżące Stowarzyszenie złożyło w dniu 25 marca 2013 r. na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu podniesiono m. in., że koszty sądowe w 2012 r., jakie poniosło Stowarzyszenie to łącznie 3034 zł. Stowarzyszenie pokrywa koszty działalności wyłącznie ze środków finansowych członków, którzy nie są osobami zamożnymi. Składki członkowskie, aby pokryć koszty sądowe musiałyby wynosi ok. 30 zł na miesiąc. Trudno jest pozyskać nowych członków w takiej ilości aby zapewnić dostateczny dochód finansowych. Tym bardziej podnoszenie wysokości składek nie zachęca do wstąpienia do organizacji, lecz raczej odstrasza. Stowarzyszenie stwierdziło, że organizacje, które dają sobie jakoś radę, prowadza działalność gospodarczą, niejednokrotnie jednak działalność gospodarcza stoi w kolizji z działalnością ekologiczną. Pismem z dnia 7 stycznia 2013 r. Stowarzyszenie zostało wezwane do uzupełnia wniosku poprzez wskazanie zakresu wniosku oraz udzielenie informacji: 1) ilu członków aktualnie liczy Stowarzyszenie, 2) czy członkowie uiszczają składki, jeżeli tak, to w jakiej wysokości, jeżeli tak, to w jakiej wysokości aktualnie Stowarzyszenie posiada środki z tego tytułu W odpowiedzi na powyższe wezwanie Stowarzyszenie w piśmie z dnia 2 kwietnia 2013 r. wskazało, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Obecnie liczy 13 członków + 2 wolontariuszy. Składki członkowskie wynoszą 10 zł miesięcznie Powtórzono, że koszty sądowe, jakie poniosło Stowarzyszenie w 2012 r. to 3034 zł. Stwierdzono, że już teraz każdy członek Stowarzyszenia musi wyłożyć na jego działalność ok. 25 – 30 zł. Stowarzyszenie wskazało, że wyczerpało wszystkie środki ze składek, bieżące wydatki pokrywa 3 członków Stowarzyszenia. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów zważono co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, że każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, LEX nr 557480 czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, LEX nr 537851). Nadto podnieść należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012r., sygn. akt I OZ 114/12, LEX nr 1120726). Rozpatrując przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze, że wnioskodawca w regulaminie wskazał, że celem jego działania jest ochrona środowiska, a środkami działania są m. in. "podejmowanie przewidzianych prawem działań interwencyjnych w przypadku naruszania przepisów ochrony środowiska" (pkt 4.1 regulaminu) i "występowanie na prawach strony jako reprezentanta interesu (faktycznego lub prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych" (pkt 4.5 regulaminu). W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. I jak wynika z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w piśmie z dnia 2 kwietnia 2013 r. Stowarzyszenie w 2012 r. było w stanie wygospodarować środki w łącznej kwocie 3034 zł. W ocenie referendarza sądowego, rację ma Stowarzyszenie twierdząc, że chcąc podołać kosztom związanym z prowadzoną działalności powinno wysokość składek ustalić na odpowiednio wyższym poziomie, lub uzyskać środki w inny przewidziany prawem sposób, bowiem cele statutowe stowarzyszenia, które twierdzi, że działa na rzecz społeczeństwa, powinny być skorelowane z wysokością środków jakie stowarzyszenie to jest w stanie uzyskać na ich realizację. Niechęć członków Stowarzyszenia do podniesienia składki, nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca nie wykazał obiektywnych okoliczności wskazujących, że zdobycie środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych jest rzeczywiście niemożliwe. Należy mieć także na względzie, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe wynoszą 100 zł (wpis od skargi). Stowarzyszenie nie wykazało, że nie jest w stanie wygospodarować takiej kwoty. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.