IV SA/Wa 483/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA - Aneta Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia [...] w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie [...] w W. złożyło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu w wysokości 100 złotych skarżące Stowarzyszenie złożyło w dniu 25 marca 2013 r. na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu podniesiono m. in., że koszty sądowe w 2012 r., jakie poniosło Stowarzyszenie to łącznie 3034 złotych. Stowarzyszenie pokrywa koszty działalności wyłącznie ze środków finansowych członków, którzy nie są osobami zamożnymi. Składki członkowskie, aby pokryć koszty sądowe musiałyby wynosi ok. 30 złotych na miesiąc. Trudno jest pozyskać nowych członków w takiej ilości aby zapewnić dostateczny dochód finansowych. Tym bardziej podnoszenie wysokości składek nie zachęca do wstąpienia do organizacji, lecz raczej odstrasza. Stowarzyszenie stwierdziło, że organizacje, które dają sobie jakoś radę, prowadzą działalność gospodarczą, niejednokrotnie jednak działalność gospodarcza stoi w kolizji z działalnością ekologiczną. Pismem z dnia 27 marca 2013 r. referendarz sądowy wezwał Stowarzyszenie do uzupełnia wniosku poprzez wskazanie zakresu wniosku oraz udzielenie informacji: 1. ilu członków aktualnie liczy Stowarzyszenie, 2. czy członkowie uiszczają składki, jeżeli tak, to w jakiej wysokości, jeżeli tak, to w jakiej wysokości aktualnie Stowarzyszenie posiada środki z tego tytułu W odpowiedzi Stowarzyszenie wskazało, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Obecnie liczy 13 członków + 2 wolontariuszy. Składki członkowskie wynoszą 10 złotych miesięcznie. Powtórzono, że koszty sądowe, jakie poniosło Stowarzyszenie w 2012 r. to 3034 zł. Stwierdzono, że już teraz każdy członek Stowarzyszenia musi wyłożyć na jego działalność ok. 25 – 30 złotych. Stowarzyszenie wskazało, że wyczerpało wszystkie środki ze składek, bieżące wydatki pokrywa 3 członków Stowarzyszenia. Postanowieniem referendarza sądowego z 22 kwietnia 2013 r. odmówiono skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy. W dniu 29 kwietnia 2013 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Stowarzyszenie [...] w W. wniosło sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu Stowarzyszenie powtórzyło argumentację przedstawioną we wniosku oraz ponownie wskazało na liczne opłaty związane z kosztami różnych - prowadzonych przez Stowarzyszenie - postępowań sądowych. Dodało, że Państwo nie jest bytem samoistnym. Jest m. in. gwarantem ochrony praw i wolności obywateli. Objawia się to poprzez gwarantowanie prawa do zrzeszania się obywateli. Także poprzez ustanowione prawo, Państwo umożliwia dofinansowanie sformalizowanych grup społecznych. Ubiegania się przez Stowarzyszenie o zwolnienie z kosztów sądowych nie można zatem oceniać negatywnie. Sąd zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu (...), postanowienie, (...) przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (...). W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść art. 199 P.p.s.a., według którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem, także i Stowarzyszenia, chcąc realizować swoją działalność muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Nie mogą, zatem oczekiwać, że skoro występują w sprawie w interesie społecznym to ciężar kosztów tego postępowania winien pokryć Skarb Państwa. Jedynie w sytuacji, gdy stowarzyszenie wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.) lub, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.), można przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Powołane przepisy wskazują przesłanki, jakimi kieruje się Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, sprowadza się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Nie zawsze bowiem faktyczny brak środków przemawiać będzie za przyznaniem prawa pomocy. Może, bowiem zdarzyć się tak, że strona nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, jednakże nie posiada ich, albowiem nie wykorzystuje możliwości ich zdobycia. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34). Stowarzyszenie [...] w W. dobrowolnie zrezygnowało z możliwości jakie daje ww. przepis prawa w celu zdobycia jakichkolwiek środków na prowadzenie swojej działalności w interesie społecznym, ograniczając swoją inicjatywę w tym zakresie jedynie do zbierania składek członkowskich. Stowarzyszenie wyraźnie liczy na pomoc Państwa w tym względzie. Tymczasem istota działania Stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza przerzucenie niemalże całości kosztów jego działalności na Skarb Państwa. To, że Państwo gwarantuje prawo do zrzeszania się obywateli, nie jest jednoznaczne z tym, że to Państwo winne jest zagwarantować funkcjonowanie organizacji społecznych poprzez ich obligatoryjne dofinansowanie. Państwo w istocie ma jedynie umożliwić pomoc w zakresie m. in. zwolnienia od kosztów sądowych i przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi taką ewentualność zawierają. Stowarzyszenia nie mogą być w uprzywilejowanej sytuacji względem innych podmiotów, w tym osób fizycznych, prowadzących spory sądowe. Podkreślić należy, że stowarzyszenie nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Jeśli Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele, dla których zostało utworzone, to winno liczyć się z kosztami jakie bezwątpienia ta realizacja pociąga. W szczególności, gdy decyduje się skorzystać z drogi postępowania sądowoadministracyjnego, powinno zagospodarować i przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Tymczasem stanowisko Stowarzyszenia [...] zaprezentowane w sprzeciwie sugeruje, że Stowarzyszenie to nastawione jest na realizację swoich celów w oparciu o instytucję prawa pomocy i nawet nie zamierza podjąć próby zdobywania środków na swoją działalność, korzystając z możliwości jakie daje ustawa Prawo o stowarzyszeniach. Z powyższych względów Sąd uznał, że nie zachodzi przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy, pozwalająca na przyznanie skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ustawy P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.