IV SA/Wa 499/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w W. (dalej: "Stowarzyszenie", "wnioskodawca") złożyło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego. Po doręczeniu w dniu 6 czerwca 2016 r. wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, skarżące Stowarzyszenie złożyło w dniu 13 czerwca 2016 r. na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że Stowarzyszenie składa się z trzech członków. Członkowie uiszczają składki w wysokości nie pozwalającej na uiszczenie wpisu sądowego. Wnioskodawca podniósł, że jako stowarzyszenie zwykłe nie ma możliwości pozyskania środków finansowych z subwencji, darowizn, dotacji i zapisów testamentowych. Stowarzyszenie nie posiada majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej, jego członkowie znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Zarządzeniem z dnia 17 czerwca 2016 r. referendarz sądowy wezwał Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku poprzez: - nadesłanie statutu Stowarzyszenia; - udzielenie informacji jakie działania podejmuje wnioskodawca w celu gromadzenia środków finansowych na realizację swoich zadań statutowych; - przedłożenie uchwały o ustaleniu wysokości składek członkowskich; - nadesłanie sprawozdania finansowego Stowarzyszenia za rok 2015 a także dokumentów księgowych zawierających informacje dotyczące wpływów i wydatków Stowarzyszenia w roku 2016. W piśmie z dnia 15 lipca 2016 r. Stowarzyszenie podniosło, że datki członków mają charakter dobrowolny a ich wysokość jest symboliczna i ma pokryć koszty wydruku pism i nadania ich za pośrednictwem poczty. Podniesiono także, że organizacja nie ma możliwości przekształcenia się w stowarzyszenie rejestrowe – ze względu na niewielką liczbę członków. Przekształcenie takie pozwoliłoby na ubieganie się o subwencje, darowizny i dotacje. Do pisma dołączono regulamin Stowarzyszenia. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów zważono co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, LEX nr 557480 czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, LEX nr 537851). Nadto podnieść należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012r., sygn. akt I OZ 114/12, LEX nr 1120726). Rozpatrując przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze, że wnioskodawca w regulaminie wskazał, że celem jego działania jest m. in. ochrona środowiska, a środkiem działania jest m. in. "występowanie na prawach strony jako reprezentanta interesu społecznego (faktycznego oraz prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych" (pkt. pkt 9 i 10 e regulaminu). W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego, Stowarzyszenie chcąc podołać kosztom związanym z prowadzoną działalności powinno wysokość składek ustalić na odpowiednio wysokim poziomie, lub uzyskać środki w inny przewidziany prawem sposób, bowiem cele statutowe stowarzyszenia, które twierdzi, że działa na rzecz społeczeństwa, powinny być skorelowane z wysokością środków jakie stowarzyszenie to jest w stanie uzyskać na ich realizację. W rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie w odpowiedzi na wezwanie do nadesłania uchwały o ustaleniu wysokości składki członkowskiej ograniczyło się jedynie do nadesłania informacji, że członkowie Stowarzyszenia (w liczbie 3) uiszczają dobrowolne datki a ich wysokość "jest symboliczna i ma pokryć koszty wydruku pism i nadania ich za pośrednictwem poczty". W tej sytuacji należy stwierdzić, że Stowarzyszenie w zasadzie z góry zakłada, że nie będzie uiszczać żadnych innych opłat związanych zainicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym poza opłatami korespondencji kierowanej do Sądu. W postanowieniu z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt I OZ 428/11 (LEX 990354) NSA stwierdził, że określenie wysokości składek członkowskich na poziomie uniemożliwiającym realizację zadań stowarzyszenia nie oznacza, że działalność stowarzyszenia ma być de facto finansowana ze Skarbu Państwa. Stowarzyszenie, chcąc realizować swojej statutowe cele, winno zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. W tej sytuacji nie istnieje bowiem żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, a organizacja, ustanawiając symboliczne składki członkowskie, sama pozbawia się zdobycia środków na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej. Nawet jeśli stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. W rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że ustaliło składki członkowskie na takim poziomie, który pozwoliłby realizować mu własne zadania przewidziane w regulaminie. Ponadto ustosunkowując się do twierdzeń Stowarzyszenia, że nie może przekształcić się w stowarzyszenie rejestrowe, co pozwoliłoby na ubieganie się o subwencje, dotacje i darowizny, należy zaznaczyć, że art. 42 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r. poz. 1393) w brzmieniu obowiązującym od 20 maja 2016 r., nadanym art. 1 ust. 21 ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1923) przewiduje, że stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej a ponadto może otrzymywać dotacje na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Należy także wskazać, że Stowarzyszenie zostało zobowiązane do nadesłania sprawozdania finansowego za rok 2015 a także dokumentów księgowych zawierających informacje dotyczące wpływów i wydatków Stowarzyszenia w roku 2016. Stowarzyszenie nie wykonało tego zobowiązania. Tymczasem stowarzyszenia zwykłe obowiązują te same wymogi w zakresie sprawozdawczości co stowarzyszenie zarejestrowane w KRS. Wynika to z faktu, że ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2013 r. poz. 330) nie wyłącza stowarzyszeń zwykłych z obowiązków księgowych. Oznacza to, że stowarzyszenia zwykłe muszą prowadzić bieżącą księgowość, a także sporządzać roczne sprawozdanie finansowe ze swojej działalności i składać je do właściwego urzędu skarbowego wraz z roczną deklaracją CIT-8. Podsumowując stwierdzić należy, że wniosek Stowarzyszenie o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie bowiem Stowarzyszenie nie wykazało, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.