IV SA/Wa 499/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Łukasz Krzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 stycznia 2017 r. sprzeciwu Stowarzyszenia "[...]" w [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Stowarzyszenie "[...]" w [...] wniosło skargę na wskazaną w sentencji decyzję. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, skarżący złożył 13 czerwca 2016 r. na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że Stowarzyszenie składa się z trzech członków, którzy uiszczają składki w wysokości nie pozwalającej na uiszczenie wpisu od skargi. Wnioskodawca podniósł, że jako stowarzyszenie zwykłe nie ma możliwości pozyskania środków finansowych z subwencji, darowizn, dotacji i zapisów testamentowych. Stowarzyszenie nie posiada majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej, jego członkowie znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Referendarz sądowy wezwał Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku poprzez: - nadesłanie statutu Stowarzyszenia; - udzielenie informacji, jakie działania podejmuje Wnioskodawca w celu gromadzenia środków finansowych na realizację swoich zadań statutowych; - przedłożenie uchwały o ustaleniu wysokości składek członkowskich; - nadesłanie sprawozdania finansowego Stowarzyszenia za rok 2015, a także dokumentów księgowych zawierających informacje dotyczące wpływów i wydatków Stowarzyszenia w roku 2016. W odpowiedzi na wezwanie Stowarzyszenie podniosło, że datki członków mają charakter dobrowolny, a ich wysokość jest symboliczna i ma pokryć koszty wydruku pism i nadania ich za pośrednictwem poczty. Podniesiono także, że organizacja nie ma możliwości przekształcenia się w stowarzyszenie rejestrowe ze względu na niewielką liczbę członków. Przekształcenie takie pozwoliłoby na ubieganie się o subwencje, darowizny i dotacje. Do pisma dołączono regulamin Stowarzyszenia. Postanowieniem z 8 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568; postanowienia NSA o sygn. akt II OZ 20/09 i II OZ 28/09). Obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (postanowienie NSA o sygn. akt I OZ 114/12). Wnioskodawca w regulaminie wskazał, że celem jego działania jest m. in. ochrona środowiska, a środkiem działania jest m. in. "występowanie na prawach strony jako reprezentanta interesu społecznego (faktycznego oraz prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych" (pkt 9 i 10e regulaminu). Wnioskodawca wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. Powinien więc wygospodarować środki na ich pokrycie. Stowarzyszenie, chcąc podołać kosztom związanym z prowadzoną działalności, powinno wysokość składek ustalić na odpowiednio wysokim poziomie lub uzyskać środki w inny przewidziany prawem sposób, bowiem cele statutowe stowarzyszenia, które twierdzi, że działa na rzecz społeczeństwa, powinny być skorelowane z wysokością środków, jakie stowarzyszenie to jest w stanie uzyskać na ich realizację. Stowarzyszenie w odpowiedzi na wezwanie do nadesłania uchwały o ustaleniu wysokości składki członkowskiej ograniczyło się jedynie do nadesłania informacji, że członkowie Stowarzyszenia (w liczbie 3) uiszczają dobrowolne datki, a ich wysokość jest symboliczna i ma pokryć koszty wydruku pism i nadania ich za pośrednictwem poczty. Stowarzyszenie z góry więc zakłada, że nie będzie uiszczać żadnych innych opłat związanych zainicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym poza opłatami korespondencji kierowanej do Sądu. W postanowieniu o sygn. akt I OZ 428/11 NSA stwierdził, że określenie wysokości składek członkowskich na poziomie uniemożliwiającym realizację zadań stowarzyszenia nie oznacza, że działalność stowarzyszenia ma być finansowana ze Skarbu Państwa. Stowarzyszenie, chcąc realizować swojej statutowe cele, winno zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. W tej sytuacji nie istnieje bowiem żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, a organizacja, ustanawiając symboliczne składki członkowskie, sama pozbawia się zdobycia środków na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej. Nawet jeśli stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Stowarzyszenie nie wykazało, że ustaliło składki członkowskie na takim poziomie, który pozwoliłby realizować mu własne zadania przewidziane w regulaminie. Przepisy art. 42 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r. poz. 1393) w brzmieniu obowiązującym od 20 maja 2016 r., nadanym art. 1 ust. 21 ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1923) przewidują, że stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej, a ponadto może otrzymywać dotacje na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Stowarzyszenie zostało zobowiązane do nadesłania sprawozdania finansowego za rok 2015, a także dokumentów księgowych zawierających informacje dotyczące wpływów i wydatków w roku 2016. Stowarzyszenie nie wykonało tego zobowiązania. Tymczasem stowarzyszenia zwykłe obowiązują te same wymogi w zakresie sprawozdawczości co stowarzyszenie zarejestrowane w KRS. Wynika to z faktu, że ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2013 r. poz. 330) nie wyłącza stowarzyszeń zwykłych z obowiązków księgowych. Oznacza to, że muszą one prowadzić księgowość, a także sporządzać roczne sprawozdanie finansowe ze swej działalności i składać je do właściwego urzędu skarbowego wraz z roczną deklaracją CIT-8. Wniosek Stowarzyszenia nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazało, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał m. in., że Stowarzyszenie: - z uwagi na małą liczbę członków nie ma możliwości przekształcenia się w stowarzyszenie rejestrowe, co dałoby możliwość pozyskania środków finansowych z innych niż składki źródeł); - składa się z trzech członków, którzy z uwagi na swoje możliwości płatnicze uiszczają składki w wysokości nie pozwalającej na uiszczenie wpisu od skargi; - nie posiada majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej, lecz jest organizacją non profit, działającą na rzecz ogółu obywateli. Sąd zważył, co następuje. Rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Sąd w całości podziela stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. W związku z jego szczegółowym przytoczeniem powtarzanie jego byłoby zbędne. Odnosząc się do argumentów zawartych w sprzeciwie należy wskazać, że: - stowarzyszenie zwykłe w obecnym stanie prawnym (art. 42 ust. 2 i 3 ustawy Prawo o stowarzyszeniach w brzmieniu obowiązującym od 20 maja 2016 r.) może uzyskiwać środki na działalność nie tylko ze składek członkowskich, ale również z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej, a ponadto może otrzymywać dotacje na zasadach określonych w odrębnych przepisach; aby pozyskać środki z tych źródeł nie jest więc konieczne zwiększenie liczby członków; - jeżeli członkowie Stowarzyszenia nie mają wystarczających środków na realizowanie działalności regulaminowej, powinni albo szukać ich z innych niż składki członkowskie źródeł (wskazanych wyżej) albo postarać się o zwiększenie liczby członków mogących takie środki zapewnić; - jeżeli Wnioskodawca rzeczywiście, jak twierdzi, jest organizacją działającą na rzecz ogółu obywateli, nie powinien mieć problemów z uzyskaniem ich poparcia, przejawiającego się także poprzez przewidziane w wyżej wskazanych przepisach formy wsparcia finansowego. W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.