IV SA/Wa 5/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Karolina Kisielewicz – Malec po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 28 stycznia 2013 r. oraz regulaminu Stowarzyszenia [...] wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu Stowarzyszenia). Skarżący działa m.in. przez występowanie na prawach strony jako reprezentant interesu (faktycznego lub prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (pkt 4.5 regulaminu Stowarzyszenia). Stowarzyszenie liczy aktualnie 13 członków, z czego 10 opłaca składki członkowskie w wysokości po 10 zł. miesięcznie (120 zł. rocznie). Aktualnie nie dysponuje środkami finansowymi. Na koszty sądowe w bieżącym roku przeznaczyło 1000 zł. Stwierdzono, co następuje: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m. in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. W tej sytuacji zwolnienie Stowarzyszenia [...] od kosztów sądowych może nastąpić wyłącznie na zasadach ogólnych, tj. po uzyskaniu przywilejów procesowych wynikających z instytucji prawa pomocy. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy. W ocenie referendarza sądowego Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. nie wykazało, że jego sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Należy stwierdzić, że Stowarzyszenie, którego statutowa działalności polega m. in. na prowadzeniu sporów sądowych, powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów. Stowarzyszenia tego typu utrzymują się generalnie ze składek uiszczanych okresowo przez ich członków. Trzeba jednocześnie zauważyć, że istnieje realna możliwość podwyższania składek członkowskich aktualne wynoszących 10 złotych miesięcznie. Składki te należy uznać za stosunkowo niskie w odniesieniu do określonego w statucie zakresu działania Stowarzyszenia. Należy mieć na uwadze, że cele działania Stowarzyszenia oraz środki ich osiągnięcia są bardzo szerokie (§ 10 statutu). Obejmują one m. in. obok prowadzenia różnorodnych form edukacji ekologicznej, centrum ekologicznego wraz ze schroniskiem młodzieżowym, podejmowania działań na rzecz transportu publicznego, energetyki odnawialnej, występowanie na prawach strony reprezentującej interes społeczny oraz interes prawny uzasadniony celami statutowymi w postępowaniach administracyjnych, procedurach związanych z planami zagospodarowania przestrzennego oraz w procesach sądowych związanych z naruszeniem zasad ochrony środowiska o dóbr kultury. W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. Składki członkowskie pobierane są od 10 członków Stowarzyszenia w wysokości 10 zł miesięcznie (zatem łącznie od wszystkich członków 100 zł miesięcznie, 1200 zł rocznie). Zdaniem referendarza sądowego, w takiej sytuacji cele statutowe stowarzyszenia, które twierdzi, że działa na rzecz społeczeństwa, powinny być skorelowane z wysokością środków jakie stowarzyszenie to jest w stanie uzyskać na ich realizację. Skoro Stowarzyszenie uznało, że powinno zaskarżać decyzje dotyczące spraw z zakresu swojej działalności określonej w statucie, które w ocenie Stowarzyszenia są wadliwe, to również powinno zapewnić odpowiednie środki umożliwiające występowanie przed sądem administracyjnym. Tymczasem z informacji podanych w piśmie z dnia 12 marca 2013 r. wynika, że weryfikacja wysokości składki członkowskiej planowana jest dopiero w maju 2013 r. Reasumując, z faktu, że Stowarzyszenie pobiera niskie składki członkowskie nie można wywodzić, że należy uwzględnić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Tym bardziej skoro wnioskodawca podaje, że działa dla dobra społeczeństwa, to nie powinien na społeczeństwo przerzucać ciężaru finansowego swojego działania. Odnosząc się natomiast do kwestii ponoszenia przez organy kosztów w sprawach, w których zdaniem Stowarzyszenia naruszone zostało prawo, należy wskazać, że w przypadku uwzględnienia skargi przez sąd skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania (art. 200 § 1 P.p. s.a.), jeżeli skarżący wystąpi ze stosownym wnioskiem w tym przedmiocie (art. 210 § 1 P.p.s.a.). Podsumowując, w rozpatrywanej sprawie uznano, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.