IV SA/Wa 5/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Jakub Linkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 maja 2013 r. wniosku Stowarzyszenia [...] w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] w W. wystąpiło o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie skargi na wskazane w sentencji postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku i regulaminu Stowarzyszenia oraz oświadczenia skarżącego z dnia 12 marca 2013 r. wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu Stowarzyszenia). Aktualnie Stowarzyszenie liczy trzynastu członków. Składki członkowskie w wysokości 10 zł miesięcznie opłaca dziesięć osób, ale w rzeczywistości każdy z członków Stowarzyszenia na opłaty sądowe wyłożył w 2012 r. ok. 25-30 zł. W bieżącym roku Stowarzyszenie uiściło już opłaty sądowe w łącznej wysokości 1.000 zł. Próba zwiększenia liczby członków nie przyniosła powodzenia, zaś przeprowadzone analizy wykazały, że przekształcenie stowarzyszenia w tzw. stowarzyszenie statutowe zwiększyłoby koszty prowadzonej działalności. Postanowieniem z dnia 21 marca 2013 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że: 1. poniesiona w 2012 r. kwota 3.034 zł na koszty sądowe wskazuje, że każdy członek stowarzyszenia już obecnie płaci składkę w wysokości 25-30 zł na miesiąc, stąd nie można zarzucać istnienia niskiej składki; 2. Sąd nie podał, kiedy skarżącemu może być przyznane prawo pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p. p. s. a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p. p. s. a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej (np. stowarzyszeniu zwykłemu, którym jest wnioskodawca - art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r.; Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm., zwanej dalej ustawą o stowarzyszeniach"), gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu badając zasadność wniosku należy jednak brać pod uwagę również okoliczność, że prawo pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez wnioskodawcę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów postępowania jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest w związku z tym wykazać nie tylko, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych kroków, aby je uzyskać. W świetle powyższego należy uznać, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo pomocy, ponieważ nie podjął on wszelkich niezbędnych kroków, aby uzyskać środki finansowe na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenia zwykłe zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność regulaminowa. Zgodnie z punktem 4.5 regulaminu wnioskodawcy, działa on m. in. poprzez występowanie na prawach strony w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych. Chcąc realizować działalność musi się on więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 p. p. s. a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nawet jeżeli uznać, jak wskazał wnioskodawca, że faktycznie już obecnie składka członkowska wynosi 25-30 zł na miesiąc, to jednak w ocenie Sądu wnioskodawca nie wykazuje wystarczającej inicjatywy w zdobywaniu nowych członków, którzy mogliby płacić składki. Ponadto, nie wykazując stosownej inicjatywy w zdobywaniu nowych członków, wnioskodawca - będąc stowarzyszeniem zwykłym mogącym uzyskiwać środki finansowe wyłącznie ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach) - nie podjął działań zmierzających do przekształcenia się w stowarzyszenie rejestrowe, mające znacznie szersze możliwości gromadzenia środków, np. z darowizn, spadków, zapisów oraz ofiarności publicznej. Uzyskane z dodatkowych źródeł środki mogą służyć także jako sfinansowanie większych kosztów działania stowarzyszenia rejestrowego. W związku z brakiem podjęcia czynności zmierzających do zwiększenia liczby nowych członków oraz przekształcenia stowarzyszenia w stowarzyszenie rejestrowe mające znacznie szersze formy pozyskiwania środków ze źródeł pozabudżetowych przyznanie prawa pomocy nie jest uzasadnione. W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p. p. s. a.