IV SA/Wa 50/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Mazur Sędzia NSA Otylia Wierzbicka Asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.) Protokolant Danuta Gorzelak - Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2004 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2002 r. 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego W. C. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2002 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa Nr [...] z dnia [...] listopada 1954 r. i utrzymanego nim w mocy orzeczenia Działu Rolnictwa i Reform Rolnych Urzędu Wojewódzkiego [...] [...] z dnia [...] maja 1950 r., uznającego, że nieruchomość ziemska p.n. "R." o pow. około 90 ha, położona w gm. P. podpada pod działanie przepisu art.2 ust.1 lit.e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zaskarżona decyzja zapadła po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez W. C. Uzasadniając decyzję z dnia [...] grudnia 2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie podzielił argumentów wnioskodawcy, iż w orzeczeniach z dnia [...] maja 1950 r. i z dnia [...] listopada 1954 r. błędnie uznano za jedno gospodarstwo rolne dwa odrębne gospodarstwa, (wyodrębnione od siebie pod względem prawnym), z których jedno, o powierzchni 49,63 ha, należało do T. C. a drugie, o powierzchni 47,75 ha, do spadkobierców A. i R. małżonków C. W ocenie organu w orzeczeniach tych prawidłowo przyjęto, iż obszar o powierzchni 95,3881 ha (w tym 93,8704 ha użytków rolnych) stanowił jedną nieruchomość ziemską pod nazwą "R.", której współwłaścicielami byli spadkobiercy A. i R. małżonków C. Stan taki potwierdza rejestr pomiarowy z 1947 r. sporządzony przez mierniczego przysięgłego na podstawie wyrysu z planów scalonej wsi R. i Z., sporządzonego w 1929 r. a zatwierdzonego przez Okręgowy Urząd Ziemski w 1931 r. W aktach nie ma dowodu na przeprowadzenie podziału prawnego nieruchomości ziemskiej na dwa odrębne gospodarstwa o obszarze mniejszym niż 50 ha każde (co wyłączałoby zastosowanie art.2 ust.1 lit.e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz.13). W szczególności brakuje wskazanego przez wnioskodawcę aktu notarialnego z 1922 r., dowodu na udzielenie przez Urząd Ziemski zezwolenia na podział nieruchomości, jak też ujawnienia tego podziału w księgach wieczystych. Dokumentów tych, stwierdzających tytuł własności nie mogą zastąpić dowody z innych, wskazanych przez skarżącego dokumentów urzędowych lub też z zeznań świadków. Nie mogą one stanowić podstawy do ustalenia prawa własności w postępowaniu administracyjnym, można natomiast żądać w oparciu o nie ustalenia tego prawa w postępowaniu przed sądem powszechnym. Wobec braku powyższego nie ma w ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi podstaw do stwierdzenia, iż nieruchomość ziemska pod nazwą "R." nie podpadała pod działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi W. C. zakwestionował legalność dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, podnosząc jednocześnie (w odniesieniu do zasadności wszczęcia postępowania przed sądem powszechnym), iż wyłącznie właściwą drogą do dochodzenia jego roszczeń jest droga administracyjna. Wynika to z faktu, iż w takiej drodze przejęto gospodarstwo na własność Państwa. W konsekwencji powyższego skarżący przywołał szereg dowodów, przemawiających w jego ocenie za tym, iż do prawnego podziału nieruchomości ziemskiej na dwa odrębne gospodarstwa doszło. Skarżący wymienił: 1) zaświadczenie Zarządu Gminy P. w D. z dnia [...] kwietnia 1946 r., [...] maja 1946 r., [...] lipca 1947 r., 2) zeznania świadka obecnego przy sporządzaniu aktu notarialnego w 1922 r., mocą którego T. C. nabył 48 ha ziemi z majątku A. i R. C., 3) zaświadczenie Sędziego Grodzkiego i pełniącego obowiązki Notariusza w M. o zniszczeniu dokumentów hipotecznych w czasie działań wojennych, 4) protokół Powiatowej Komisji Ziemskiej z dnia [...] lipca 1947 r., 5) postanowienie Sądu Powiatowego w O. z dnia [...] sierpnia 1955 r. o urządzeniu księgi wieczystej KW Nr [...], 6) zaświadczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] czerwca 1956 r., 7) nakaz płatniczy wystawiony przez Zarząd Gminy P. w C.. W skardze podnosi się, iż obydwa gospodarstwa powstałe w wyniku podziału posiadały osobne siedliska, zabudowania gospodarcze oraz domy mieszkalne. Jako dodatkowy argument przemawiający za bezprawnością przejęcia gospodarstwa przez Państwo skarżący podniósł, iż po przejęciu władze zwróciły jego rodzicom w formie nadania siedlisko, dom oraz zabudowania po gospodarstwie. Zaznaczył także, iż od 1993 r. dzierżawi przejętą przez Państwo nieruchomość od Agencji Nieruchomości rolnych, w związku z czym zwrot nieruchomości nie pociągałby za sobą żadnych komplikacji faktycznych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Obie decyzje wydano z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art.7, 77§1 i 107§3 k.p.a. a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tej przyczyny obie decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi należało uchylić. Wbrew art.7 i 77§1 k.p.a. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie poczynił wyczerpujących ustaleń w kluczowej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii, tj. tego czy nieruchomość objęta orzeczeniami z dnia [...] maja 1950 r. i [...] listopada 1954 r. stanowiła jedno gospodarstwo rolne, będące przedmiotem współwłasności spadkobierców A. i R. C., czy też dwa odrębne gospodarstwa, z których jedno stanowiło własność T. C. a drugie współwłasność spadkobierców A. i R. C. W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, iż organ uchylił się od poczynienia ustaleń, czy w roku 1922 r. doszło do skutecznego prawnie wyodrębnienia przez A. i R. C. gospodarstwa rolnego na rzecz T. C. Jednocześnie wbrew art107§3 k.p.a. organ nie wyjaśnił, dlaczego w jego ocenie rejestr pomiarowy z 1947 r., sporządzony przez mierniczego przysięgłego, stanowi dowód na to, iż orzeczenia z 1950 r. i 1954 r. dotyczyły jednego gospodarstwa rolnego będącego przedmiotem współwłasności spadkobierców A. i R. C. W ocenie Sądu dowód ten w istocie przeczy tezie sformułowanej przez organ, uprawdopodabniając natomiast twierdzenia skarżącego. Źródłem wadliwości obu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest gołosłowne założenie organu, iż co do zasady w postępowaniu administracyjnym nie ma możliwości uznania za udowodniony fakt nabycia przez dany podmiot prawa własności nieruchomości w sytuacji, gdy w postępowaniu administracyjnym nie przedłożono aktu notarialnego, na podstawie którego nabycie to nastąpiło lub ewentualnie - odpisu księgi wieczystej stwierdzającej fakt tego nabycia. Należy wobec tego przypomnieć, iż w postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje legalna teoria dowodowa, zgodnie z którą daną okoliczność (np. nabycie prawa własności) można byłoby uznać za udowodnioną tylko w przypadku przeprowadzenia przez organ administracji konkretnie wskazanych przez ustawodawcę dowodów (np. w przypadku nabycia prawa własności nieruchomości - przeprowadzenia dowodu z aktu notarialnego, czy też z odpisu księgi wieczystej). Zgodnie bowiem z art.75§1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Organ administracji posiada zatem swobodę wnioskowania w tym znaczeniu, iż wprawdzie uznanie danej okoliczności za udowodnioną jest uzależnione od istnienia dowodów ją potwierdzających, niemniej nie muszą być to dowody ściśle oznaczonego rodzaju, ale jakiekolwiek dowody, dające takie potwierdzenie zgodnie ze wskazaniami wiedzy, doświadczenia życiowego oraz logicznego rozumowania. O tyle tylko można zgodzić się z rozumowaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, iż co do zasady brak możliwości przeprowadzenia dowodu z aktu notarialnego rozporządzającego nieruchomością lub z odpisu księgi wieczystej tej nieruchomości utrudnia stwierdzenie, iż do rozporządzenia tego doszło. Na gruncie konkretnej sprawy nie wyklucza to jednak uznania tego faktu za udowodniony w oparciu o dowody pośrednie, uprawdopodabniające taki wniosek w przekonujący sposób. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, jaka wystąpiła w niniejszej sprawie, kiedy to nie oceniwszy w jakimkolwiek zakresie licznych dowodów, świadczących w ocenie skarżącego o prawnym wydzieleniu w 1922 r. gospodarstwa rolnego na rzecz jego ojca, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przyjął a priori założenie, iż dowiedzenie tej tezy możliwe jest wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym. Wniosek taki jest nieuprawniony. Ponadto w oczywisty sposób nie do zaakceptowania jest twierdzenie organu, iż o jednolitym prawnie charakterze całej nieruchomości rolnej przejętej przez Państwo świadczy rejestr pomiarowy sporządzony w 1947 r. przez mierniczego przysięgłego inż. O. D. W aktach sprawy znajdują się bowiem dwa rejestry pomiarowe sporządzone w 1947 r. przez tego mierniczego. Pierwszy (z dnia [...] lipca 1947 r.) zatytułowany "Rejestr Pomiarowy Własności T. C.", dotyczący majątku P., gmina P., powiat M., stwierdza, iż majątek ten stanowiący własność T. C. posiadał powierzchnię 49 ha 6347 m.kw. Drugi z rejestrów (z dnia [...] lipca 1947 r.) zatytułowany "Rejestr Pomiarowy Spadkobierców A. i R. C.", dotyczący majątku Z. W. i R. W., gmina P., powiat M., stwierdza, iż majątek ten stanowiący własność S. C., M. C., C. P., S. G. (spadkobierców A. i R. C.) posiadał powierzchnię 45 ha 7534 m.kw. Informacje zawarte w cytowanych rejestrach w niczym nie dowodzą zatem twierdzeń organu a wręcz przeciwnie, w istotny sposób wzmacniają argumentację skarżącego. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ jest zatem zobowiązany do szczegółowego zanalizowania i odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do licznych załączonych do akt sprawy dokumentów dotyczących okoliczności podnoszonych przez skarżącego. W szczególności chodzi (poza wskazanymi wyżej rejestrami pomiarowymi z 1947 r.) o: 1) Oświadczenie C. Z. z dnia [...] kwietnia 1946 r. ( i z dnia [...] lipca 1947 r.), 2) Zaświadczenie Notariusza J. B. z dnia [...] kwietnia 1946 r. (i z dnia [...] lipca 1947 r.), 3) Zaświadczenie Wójta Gminy P. z dnia [...] kwietnia 1946 r., 4) Zaświadczenie Zarządu Gminy P. z dnia [...] maja 1946 r., 5) Protokół z czynności Powiatowej Komisji Ziemskiej w R. z dnia [...] lipca 1947 r., 6) Zaświadczenie Zarządu Gminy P. i świadków z dnia [...] lipca 1947 r., 7) Zaświadczenie Zarządu Gminy P. oraz 7 świadków z dnia [...] lipca 1947 r., 8) Pismo Starosty Powiatu M. z dnia [...] lipca 1947 r., 9) Protokół z dnia [...] sierpnia 1948 r., sporządzony przez Urząd Wojewódzki [...], Dział Rolnictwa i Reform Rolnych, 10) postanowienie Sądu Powiatowego w O. z dnia [...] sierpnia 1955 r. w przedmiocie urządzenia księgi wieczystej KW nr [...] dla nieruchomości, położonej w obrębie nieruchomości R. Wskazane wyżej dokumenty korespondują z twierdzeniami skarżącego, iż na skutek czynności cywilnoprawnej dokonanej w 1922 r. doszło do skutecznego prawnie wydzielenia gospodarstwa rolnego na rzecz T. C. Kwestię tę winien jednakże ostatecznie rozstrzygnąć organ, wszechstronnie i wyczerpująco oceniając materiał dowodowy. Z akt sprawy wynika ponadto, iż w postępowaniu administracyjnym nie ustalono w prawidłowy sposób osób legitymowanych do wzięcia w nim udziału. Krąg tych osób winien bowiem obejmować wszystkich następców prawnych A. i R. C. (lub ich następców prawnych) oraz wszystkich następców prawnych T. C. (lub ich następców prawnych). Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 par.1 pkt 1 lit.c i art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) w związku z art.97 ust.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271).