IV SA/Wa 503/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędzia WSA Marian Wolanin, Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2012 r. sprawy ze skargi Fundacji "R." z siedzibą w S. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nałożenia na podmiot korzystający ze środowiska obowiązku przeprowadzenia działań zapobiegawczych i naprawczych - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w S. odmówił nałożenia na Z. sp. z o. o. w S., jako na podmiot korzystający ze środowiska, obowiązku przeprowadzenia działań zapobiegawczych i naprawczych w związku ze zgłoszeniem F. w S. z dnia 1 czerwca 2009 r. o wystąpieniu szkody w środowisku w gatunku chronionym jerzyk (Apus apus), spowodowanej zamknięciem otworów wentylacyjnych w stropodachu budynku mieszkalnego przy ul. [...] w S. Zdaniem organu nie wystąpiła szkoda w środowisku polegająca na zmniejszeniu populacji jerzyka, ponieważ otwory wentylacyjne stropodachu przedmiotowego budynku przed ich modernizacją na przełomie 2007 i 2008 r. były zamknięte kratkami, stąd nie mogły być jego siedliskiem. Modernizacja polegała bowiem jedynie na wymianie kratek, a nie na ich zamontowaniu. Powyższy stan faktyczny organ ustalił m. in. na podstawie dziennika budowy, zeznań kierownika budowy oraz oświadczenia Z. sp. z o. o. w S. z dnia 18 maja 2010 r. Organ wskazał ponadto na obowiązek współdziałania wnioskodawcy z organem w zakresie gromadzenia dowodów. F. w S. wniosła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji zarzucając: 1. nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność początkowego stanu środowiska (przed wystąpieniem szkody), dowodu z zeznań przedstawicieli F. w S. w charakterze świadków oraz z oględzin przedmiotowego budynku na okoliczność istnienia w nim siedlisk jerzyka, 2. wadliwą ocenę zebranego materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że w trakcie modernizacji wymieniono, a nie zamontowano kratki w otworach wentylacyjnych, co miałoby przemawiać za uprzednim brakiem siedlisk jerzyka przedmiotowym budynku. Konstatacja taka sprzeczna jest z dziennikiem budowy, zeznaniem kierownika budowy - świadka T. J., że przed modernizacją część otworów nie była zamknięta oraz z oświadczeniem Zarządu wspólnoty mieszkaniowej, 3. powołanie wadliwej podstawy prawnej w postaci art. 24 ust. 7 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. nr 75, poz. 493 ze zm.), zwanej dalej "ustawą szkodową". Po rozpatrzeniu odwołania Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska decyzją z [...] lutego 2012 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy zgodził się z ustaleniem organu piewrwszej instancji, iż zarówno przed, jak i po modernizacji przedmiotowy budynek nie był siedliskiem jerzyka. Świadczą o tym zeznania kierownika budowy - świadka T. J. z dnia 6 czerwca 2011 r., że przed przystąpieniem do modernizacji prawdopodobnie wszystkie otwory były zamknięte, a prace polegały m. in. na domontażu dotychczasowych i montażu nowych kratek wentylacyjnych. Nie można zatem ustalić stanu początkowego w rozumieniu art. 6 pkt 10 ustawy szkodowej. Organ drugiej instancji wskazał, że w sytuacji zamkniętych cały czas otworów wentylacyjnych niezasadne byłoby dopuszczenie dowodu z opinii biegłego ornitologa na okoliczność ustalenia daty ich zamknięcia, natomiast dowód z oględzin budynku został przeprowadzony w dniu 10 czerwca 2009 r. Jeżeli chodzi o powołaną w decyzji organu pierwszej instancji podstawę prawną w postaci art. 24 ust. 7 ustawy szkodowej wskazano, że wszczęte postępowanie w przedmiocie nałożenia obowiązku przeprowadzenia działań zapobiegawczych i naprawczych powinno się zakończyć decyzją o przeprowadzeniu takich działań albo decyzją o odmowie ich przeprwadzenia bądź umorzeniem postępowania. Organ wskazał ponadto na obowiązek współdziałania wnioskodawcy z organem w zakresie gromadzenia dowodów. F. w S. w skardze na decyzję organu odwoławczego zarzuciła, iż: 1. nieprzeprowadzono dowodu z opinii biegłego ornitologa w celu określenia rzeczywistych szkód w siedliskach jerzyka w przedmiotowym budynku, 2. dowolnie uznano, że kratki wentylacyjne były cały czas zamknięte, na co nie wskazują zebrane dowody, w szczególności dziennik budowy i zeznania kierownika budowy - świadka T. J., 3. bezkrytycznie przyjęto za wiarygodne twierdzenia Z. sp. z o. o. w S., że modernizacja obejmowała wymianę istniejących już wcześniej kratek wentylacyjnych, 4. naruszono art. 127 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. nr 199, poz. 1227), pomimo że należało podjąć czynności administracyjne w celu nałożenia na podmiot korzystający ze środowiska obowiązku przeprowadzenia działań zapobiegawczych i naprawczych w przedmiotowym budynku. W odpwiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Skarżący, działając w oparciu o art. 24 ust. 1 ustawy szkodowej, w dniu 1 czerwca 2009 r. zgłosił szkodę w środowisku określając: - rodzaj szkody: w gatunkach chronionych, - opis szkody: zamknięte otwory wentylacyjne w stropodachach, które są miejscem lęgowym jerzyka (Apus apus), - miejsce szkody: ul. [...], - podmiot korzystający ze środowiska odpowiedzialny za wystąpienie szkody: W. [...]. Na wezwanie organu skarżący pismami z dnia 18 czerwca 2009 r. i zgłoszeniem z dnia 14 lipca 2009 r. uzupełnił pierwotne zgłoszenie wskazując datę wystąpienia szkody w środowisku na dzień 16 maja 2009 r. Podniesiono, że w tym dniu skarżący dokonał oględzin przedmiotowego budynku pod względem zniszczonych w trakcie termomodernizacji siedlisk jerzyka. Ocena zniszczonych siedlisk polegała na obserwacji zachowań jerzyków, które po przylocie do Europy zajmują swoje dawne miejsca lęgowe i - jeżeli nie mają do nich dostępu - atakują zakratowane otwory prowadzące do stropodachów, co oznacza, że zakratowane obecnie wejścia służyły ptakom za dojścia do stropodachów przed remontem bloków. W innych dokumentach zgromadzonych w sprawie skarżący podał, iż prowadzone pilotowe badania wskazują na to, że w 100% budynków zbudowanych w technologii wielkiej płyty jerzyki mają siedliska lęgowe, jeśli tylko otwory do stropodachu nie są zamknięte lub gdy występują szczeliny na łączeniach płyt. Jest więc jednoznaczne domniemanie, że budynki te były zasiedlone. Mając za podstawę takiej treści zgłoszenie organ, w wyniku podjętych czynności wyjaśniających, ustalił iż prace ociepleniowe w budynku przy ul. [...] w S. rozpoczęto 8 listopada 2007 r., a zakończono 3 marca 2008 r. Zdaniem organu otwory wentylacyjne stropodachów zarówno przed termomodernizacją, jak i po jej wykonaniu były zabezpieczone kratką wentylacyjną, co przesądza, iż przedmiotowy budynek nie był siedliskiem jerzyka. W niniejszej sprawie istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, czy nastąpiła szkoda w środowisku, ma ustalenie, czy przed modernizacją przedmiotowego budynku na przełomie 2007 i 2008 r. otwory wentylacyjne były zabezpieczone kratkami. W ocenie Sądu prawidłowe jest ustalenie organu, iż przed modernizacją przedmiotowego budynku na przełomie 2007 i 2008 r. otwory wentylacyjne były zabezpieczone kratkami. Na okoliczność tą wskazują zebrane w sprawie dowody: zeznania kierownika budowy - świadka T. J. oraz oświadczenie Z. sp. z o. o. w S. Jeżeli chodzi o zeznania kierownika budowy - świadka T. J., to podniósł on, że przed przystąpieniem do prac modernizacyjnych przeprowadzono lustrację budynku stwierdzając, że raczej wszystkie otwory wentylacyjne były zamknięte. Zdaniem świadka ptaki w budynku mogły być w kominach wentylacyjnych lub na dachu, ale te elementy - poza dociepleniem granulatem - nie były remontowane. Zeznania te w ocenie Sądu zasługują na wiarę, korespondując z oświadczeniem podmiotu korzystającego ze środowiska - Z. sp. z o. o. w S. z dnia 18 maja 2010 r. Zdaniem Sądu ustaleniu, że kratki były zamknięte, nie sprzeciwia się dziennik budowy, w którym mowa o ich zamontowaniu. Wskutek zamkniętych jeszcze przed modernizacją otworów wentyalcyjnych jerzyki nie mogły do nich się przedostawać, co oznacza, iż modernizacja otworów wentylacyjnych (wymiana kratek) nie miała wpływu na stan środowiska. W konsekwencji należy uznać, że brak jest szkody w środowisku. Zgodnie bowiem z art. 6 pkt 11 lit. a ustawy szkodowej przez szkodę w środowisku rozumie się negatywną, mierzalną zmianę stanu lub funkcji elementów przyrodniczych, ocenioną w stosunku do stanu początkowego, która została spowodowana bezpośrednio lub pośrednio przez działalność prowadzoną przez podmiot korzystający ze środowiska m. in. w gatunkach chronionych lub chronionych siedliskach przyrodniczych, mającą znaczący negatywny wpływ na osiągnięcie lub utrzymanie właściwego stanu ochrony tych gatunków lub siedlisk przyrodniczych. Skoro wskutek działań podmiotu korzystającego ze środowiska (wymianie kratek wentylacyjnych) nie mogła wystąpić szkoda w środowisku, nie było potrzeby ustalać stanu początkowego, czyli stanu i funkcji środowiska oraz poszczególnych elementów przyrodniczych przed wystąpieniem szkody w środowisku, oszacowanych na podstawie dostępnych informacji (art. 6 pkt 10 ustawy szkodowej). Brak potrzeby ustalenia stanu początkowego środowiska spowodował brak potrzeby powołania dowodów z opinii biegłego ornitologa na okoliczność określenia rzeczywistych szkód w siedliskach jerzyka w przedmiotowym budynku oraz z zeznań przedstawicieli skarżącego. W ocenie Sądu obowiązkiem zgłaszającego szkodę w środowisku jest w miarę możliwości udokumentować jej wystąpienie. To, czy podmiot zgłaszający mógł przedstawić taką dokumentację należy oceniać indywidualnie i w konsekwencji w każdej sprawie z osobna. Niemniej niewątpliwie ciężar dowodu okoliczności wystąpienia szkody w środowisku obciąża dokonującego zgłoszenie. W świetle powyższego udokumentowania zgłaszanej szkody w środowisku można wymagać i na pewno mieści się to w zakresie możliwości skarżącego, którego celem statutowym jest ochrona środowiska naturalnego człowieka ze szczególnym uwzględnieniem ratowania ptaków i podejmowania działań na rzecz ich ochrony. Tymczasem skarżący nie przedstawił żadnego materiału potwierdzającego wystąpienie szkody. Skoro skarżący twierdzi, iż prowadził obserwację przedmiotowego budynku i zachowań jerzyków, powinien te czynności i i ich wyniki udokumentować wykazując, że miała miejsce szkoda w środowisku. Nie można zgłaszać szkody w środowisku, do tego w konkretnym obiekcie, opierając się na założeniu, że każdy otwór wentylacyjny czy szczelina w elewacji budynku są lub mogły stanowić potencjalne miejsce lęgowe (siedlisko) dla jerzyka. Powołanie w decyzji organu pierwszej instancji podstawy prawnej w postaci art. 24 ust. 7 ustawy szkodowej nie ma wpływu na wynik sprawy. W związku z powyższym Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270).