IV SA/Wa 516/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi L. L. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W toku postępowania w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] listopada 2016 r. w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej L. L. (dalej: skarżący") zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania radcy prawego. We wniosku podał, że prosi o pomoc prawną z powodu braku dochodu od ok. 7 lat. Oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie wraz z siostrą. Mieszkają w mieszkaniu o pow. 42 m2, którego właścicielem jest ich ojciec. Podał, że posiada 35 arów gruntów ornych i łąki. Jest właścicielem [...] rok prod. [...] (o wartości ok. 5 000 zł) nieużytkowany od ok. 7 lat z powodu braku środków na przegląd. Ponadto w rubryce dot. przedmiotów wartościowych (o wartości powyżej 5 000 zł) wpisał: towar magazynowy firmowy. Podał, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości 100 zł nie uzyskuje natomiast dochodów z prowadzenia działalności gospodarczej z powodu ogromnych kosztów. Podał także, że siostra utrzymuje się z renty socjalnej w wysokości ok. 650 zł. W rubryce dot. zobowiązań i stałych wydatków skarżący podał m.in., że posiada wiele drobnych pożyczek na nieduże kwoty, natomiast koszty utrzymania firmy wynoszą miesięcznie ok. 4000 zł. Zarządzeniem z dnia 25 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: 1) nadesłanie wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, 2) nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów (w tym w związku z zatrudnieniem w [...] firmie, o czym mowa w zażaleniu z dnia 13 czerwca 2017 r. oraz wszelkich dokumentów wskazujących wysokość uzyskiwanych dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej), 3) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych skarżącego za ostatnie dwa lata kalendarzowe, 4) złożenie kopii dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych, stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją mieszkania oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, ewentualnie - w razie braku możliwości udokumentowania wysokości wszystkich niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym - oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym, 5) udokumentowanie zadłużenia, o którym mowa w rubryce nr 11 formularza PPF (należy wskazać sumę zadłużenia, nadesłać kopie umów pożyczek, ewentualnie oświadczenia wierzycieli - jeżeli są osobami prywatnymi - w sprawie wysokości zadłużenia). Ponadto w związku z informacjami wynikającymi z treści skargi (gdzie skarżący wskazał, że ma na utrzymaniu rodzinę, w tym dwoje małoletnich dzieci) oraz z zażalenia z dnia 13 czerwca 2017 r. (z którego wynika, że skarżący ma dwoje dzieci oraz jest żonaty), które pozostają w sprzeczności z danymi wykazanymi na urzędowym formularzu PPF, gdzie skarżący jako osobę pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał siostrę, wezwano skarżącego do jednoznacznego wskazania wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym a ponadto do: - udokumentowania wysokości dochodów żony (np. poprzez złożenie zaświadczenia z zakładu pracy o wysokości dochodów), - złożenia wyciągów z wszelkich posiadanych przez żonę skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), - udokumentowania otrzymywania zasiłku rodzinnego, - złożenia oświadczenia w sprawie majątku posiadanego przez żonę skarżącego, tj., czy jest właścicielką domu, mieszkania, innych nieruchomości (w tym rolnych), czy posiada zasoby pieniężne (jeżeli tak, to w jakiej wysokości) lub przedmioty wartościowe (o wartości powyżej 3000 euro); - udokumentowania wysokości renty socjalnej otrzymywanej przez M.L., - wyjaśnienia gdzie mieszkają dzieci i żona skarżącego (wobec oświadczenia, że skarżący mieszka jedynie z siostrą w mieszkaniu należącym do ich ojca) i jaki mają tytuł prawny do lokalu (mieszkania, domu) w którym przebywają (tj. czy są właścicielami, współwłaścicielami, najemcami– jeżeli tak należy nadesłać kopię umowy najmu). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w dniu 21 sierpnia 2017 r. : - nadesłał wyciągi z konta bankowego oraz poinformował, że wyciągów z drugiego posiadanego konta nie przesyła, bowiem nie było na nim żadnych wpłat i wypłat a za wydrukowanie pracownik banku za każdy miesiąc zażądał 6 zł; - oświadczył, że w [...] firmie zarabia 25 euro miesięcznie (załączył kopie zeznań rocznych o dochodach za rok 2015 i 2016); - nadesłała raporty miesięczne oraz kopię zeznania za rok 2015; nie nadesłał zeznania podatkowego za 2016 r. bowiem kopię tego zeznania zagubił dlatego tez przedłożył wydruk z księgi przychodów i rozchodów za rok 2016; - oświadczył, że nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania - opłaty te ponosi ojciec skarżącego; - przedłożył oświadczenie D. Z. z dnia 17 sierpnia 2017 r., że od 2012 r. L. L. zaciągnął u niej pożyczki na łączną kwotę 27.000 zł i dotychczas zadłużenia tego nie spłacił, ponadto nie jest w stanie uzyskać oświadczeń od innych osób o udzielonych mu pożyczkach na niskie kwoty; - oświadczył, że posiada dwójkę dzieci, z żoną jest w separacji; podał, że nie jest w stanie udokumentować dochodów żony, "żona ma rozdzielność majątkową", wie jedynie, że pobiera na dzieci świadczenie 500+, pracuje w [...]; - nie ma dostępu do dokumentów stwierdzających wysokość świadczenia rentowego siostry, z którą zamieszkuje. Rozpoznając wniosek zważono co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako: "P.p.s.a."), strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do poniesienia kosztów postępowania. Art. 243 i nast. cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przewidują możliwość ubiegania się przez osobę fizyczną o przyznanie prawa pomocy, gdy wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, w postępowaniu sądowoadministracyjnym podmiot wnoszący skargę do sądu musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Z tego punktu widzenia przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego. Rozpatrując niniejszy wniosek, należy podkreślić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Analiza treści powołanego wyżej przepisu wskazuje, że wnioskodawca powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody (m.in. z dokumentów źródłowych świadczących o krytycznej sytuacji finansowej), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W rozpatrywanej sprawie skarżący na urzędowym formularzu PPF podał m.in., że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z siostrą, otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 100 zł miesięcznie, prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi dochodów, generuje zaś koszty ("Koszty utrzymania firmy ok. 4000 zł miesięcznie"). W ocenie referendarza sądowego podane przez skarżącego informacje należało zweryfikować. Badając czy zostały spełnione przesłanki do przyznania prawa pomocy referendarz sądowy ocenia nie tylko oświadczenia złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale powinien brać wszelkie informacje znajdujące się w aktach sprawy, mogące przyczynić się do wyjaśnienia sytuacji materialnej skarżącego. W skardze skarżący uzasadniając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji stwierdził m. in.: "Niewstrzymanie wykonania decyzji poważnie naruszy sytuację majątkową, skutkiem czego będzie utrata partnerów gospodarczych i płynności finansowej mojej działalności, którą prowadzę. Zaznaczam, iż nawiązałem liczne kontakty biznesowe (między innymi znajomi w klubie [...]) pozyskałem stałych klientów, dzięki którym uzyskuje zyski gwarantujące rentowność mojej działalności.(...). Mam na utrzymaniu rodzinę, w tym dwoje małoletnich dzieci". W ocenie referendarza sądowego oświadczenie to pozostaje w sprzeczności z oświadczeniem zawartym we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, gdzie jako przyczynę ubiegania się o prawo pomocy wskazuje on: "brak dochodu od ok. 7 lat". Z pisma procesowego z dnia 13 czerwca 2017 r. (zażalenia) wynika, że skarżący ma dwoje dzieci oraz żonę. Podał, że na dochody rodziny składają się: 1) świadczenia 500+ pobierane na dwoje dzieci; 2) zasiłek rodzinny w wysokości ok. 120 zł na dziecko; 3) wynagrodzenie żony z tytułu umowy o pracę w wysokości ok. 800 zł; 4) dochody skarżącego z tytułu umowy o pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, świadczenia usług innym przedsiębiorcom – obecnie ok. 400 zł. Zatem w skardze skarżący podał m.in., że uzyskuje zyski gwarantujące rentowność prowadzonej przez niego działalności, ponadto podał, że ma rodzinę na utrzymaniu. W piśmie z dnia 13 czerwca 2017 r. podał m. in., że ma żonę i dzieci, on sam uzyskuje dochody w wysokości ok. 400 zł miesięcznie. Natomiast jak już wyżej wskazano we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z siostrą, uzyskuje dochody w wysokości ok. 100 zł z tytułu umowy o pracę, a działalność gospodarcza dochodów nie przynosi. W tej sytuacji – wobec podania nieprecyzyjnych i częściowo sprzecznych danych – uzasadnione było wezwanie skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów (wyciągów z kont bankowych, udokumentowania dochodów, wydatków, zadłużenia) oraz wyjaśnienia sytuacji rodzinnej w tym udokumentowania sytuacji majątkowej żony i dzieci (w związku ww. oświadczeniem, że ma na utrzymaniu rodzinę). W ocenie referendarza sądowego nadesłane przez skarżącego dokumenty i oświadczenia w dalszym ciągu nie pozwalają na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej w kontekście możliwości poniesienia kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący został wezwany m. in. do nadesłania dokumentów dotyczących stanu majątkowego, dochodów i rachunków bankowych żony. W odpowiedzi na to wezwanie podał, że z żoną jest w separacji oraz posiadają rozdzielność majątkową. Skarżący jednak nie udokumentował tych twierdzeń. Ponadto należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie sądowym uznaje się, iż ustanowenie rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami w żadnym razie nie zwalnia z obowiązku wykazania sytuacji finansowej współmałżonka (por. postanowienia NSA: z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12; z dnia 28 września 2011r., sygn. akt I FZ 196/11; z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II FZ 21/10; publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej w skrócie "CBOSA"). Fakt, że w małżeństwie zniesiono wspólność majątkową małżeńską nie zwalnia strony z obowiązku wykazania możliwości płatniczych współmałżonka. Zgodnie bowiem z art. 27 zd. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Stosownie zaś do treści art. 23 zd. 2 tej samej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 14 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 92/13). Skarżący został także wezwany do udokumentowania dochodów osoby którą wskazał w formularzu PPF jako osobę prowadzącą z nim wspólne gospodarstwo domowe – tj. swojej siostry. Skarżący w odpowiedzi na to wezwanie podał, że nie ma dostępu do tych dokumentów. Mając powyższe na uwadze, wobec niezłożenia wszystkich żądanych dokumentów i wyjaśnień dotyczących ww. sprzeczności i niejasności w oświadczeniach skarżącego, referendarz sądowy nie jest w stanie przeprowadzić wnikliwej oceny całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niepełne wykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.