IV SA/Wa 516/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wykowski po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. L. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi L. L. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2017 roku Postanowieniem z dnia 15 listopada 2017 r referendarz sądowy odmówił L. L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W sprzeciwie od postanowienia, skarżący stwierdził, iż nie stać go w chwili obecnej na pomoc prawną, a stan psychiczny uniemożliwia mu reprezentowanie siebie przed sądem. L. L. oświadczył, iż nie posiada dochodu od ok. 7 lat, a gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z siostrą w mieszkaniu, którego właścicielem jest ich ojciec. Ponadto jest właścicielem 35 arów gruntów ornych i łąki oraz [...] rok prod. 1998 (o wartości ok. 5000 zł) nieużytkowanego od ok. 7 lat z powodu braku środków na przegląd, a także posiada towar magazynowy firmowy. Podał, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości 100 zł, nie uzyskuje natomiast dochodów z prowadzenia działalności gospodarczej z powodu ogromnych kosztów. Podał także, że siostra utrzymuje się z renty socjalnej w wysokości ok. 650 zł. W rubryce dot. zobowiązań i stałych wydatków skarżący podał m.in., że posiada wiele drobnych pożyczek na nieduże kwoty, natomiast koszty utrzymania firmy wynoszą miesięcznie ok. 4000 zł. Referendarz zarządzeniem z dnia 25 lipca 2017 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: 1) nadesłanie wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, 2) nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów (w tym w związku z zatrudnieniem w [...] firmie, o czym mowa w zażaleniu z dnia 13 czerwca 2017 r. oraz wszelkich dokumentów wskazujących wysokość uzyskiwanych dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej), 3) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych skarżącego za ostatnie dwa lata kalendarzowe, 4) złożenie kopii dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych, stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją mieszkania oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, ewentualnie - w razie braku możliwości udokumentowania wysokości wszystkich niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym - oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym. 5) udokumentowanie zadłużenia, o którym mowa w rubryce nr 11 formularza PPF (należy wskazać sumę zadłużenia, nadesłać kopie umów pożyczek, ewentualnie oświadczenia wierzycieli - jeżeli są osobami prywatnymi - w sprawie wysokości zadłużenia). 6) udokumentowania wysokości dochodów żony (np. poprzez złożenie zaświadczenia z zakładu pracy o wysokości dochodów), 7) złożenia wyciągów z wszelkich posiadanych przez żonę skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), 8) udokumentowania otrzymywania zasiłku rodzinnego, 9) złożenia oświadczenia w sprawie majątku posiadanego przez żonę skarżącego, tj., czy jest właścicielką domu, mieszkania, innych nieruchomości (w tym rolnych), czy posiada zasoby pieniężne (jeżeli tak, to w jakiej wysokości) lub przedmioty wartościowe (o wartości powyżej 3000 euro); 10) udokumentowania wysokości renty socjalnej otrzymywanej przez M. L.: 11) wyjaśnienia gdzie mieszkają dzieci i żona skarżącego (wobec oświadczenia, że skarżący mieszka jedynie z siostrą w mieszkaniu należącym do ich ojca) i jaki mają tytuł prawny do lokalu (mieszkania, domu) w którym przebywają (tj. czy są właścicielami, współwłaścicielami, najemcami- jeżeli tak należy nadesłać kopię umowy najmu). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w dniu 21 sierpnia 2017 r. - nadesłał wyciągi z konta bankowego oraz poinformował, że wyciągów z drugiego posiadanego konta nie przesyła, bowiem nie było na nim żadnych wpłat i wypłat a za wydrukowanie pracownik banku za każdy miesiąc zażądał 6 zł; - oświadczył, że w [...] firmie zarabia 25 euro miesięcznie (załączył kopie zeznań rocznych o dochodach za rok 2015 i 2016); - nadesłała raporty miesięczne oraz kopię zeznania za rok 2015; nie nadesłał zeznania podatkowego za 2016 r. bowiem kopię tego zeznania zagubił dlatego tez przedłożył wydruk z księgi przychodów i rozchodów za rok 2016; - oświadczył, że nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania - opłaty te ponosi ojciec skarżącego; - przedłożył oświadczenie D. Z. z dnia 17 sierpnia 2017 r., że od 2012 r. L. L. zaciągnął u niej pożyczki na łączną kwotę 27.000 zł i dotychczas zadłużenia tego nie spłacił, ponadto nie jest w stanie uzyskać oświadczeń od innych osób o udzielonych mu pożyczkach na niskie kwoty; - oświadczył, że posiada dwójkę dzieci, z żoną jest w separacji; podał, że nie jest w stanie udokumentować dochodów żony, "żona ma rozdzielność majątkową", wie jedynie, że pobiera na dzieci świadczenie 500+, pracuje w hurtowni elektrycznej; - nie ma dostępu do dokumentów stwierdzających wysokość świadczenia rentowego siostry, z którą zamieszkuje. Referendarz rozpoznając wniosek stwierdził, iż wobec niezłożenia wszystkich żądanych dokumentów i wyjaśnień dotyczących sprzeczności i niejasności w oświadczeniach skarżącego, nie jest w stanie przeprowadzić wnikliwej oceny całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego podane przez skarżącego informacje należało zweryfikować i dlatego skarżący został wezwany do udokumentowania dochodów osoby którą wskazał w formularzu PPF jako osobę prowadzącą z nim wspólne gospodarstwo domowe - tj. swojej siostry. Skarżący w odpowiedzi na to wezwanie podał, że nie ma dostępu do tych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonych przepisów wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są możliwości finansowe wnioskującego. Obowiązek wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "gdy wykaże" (osoba fizyczna). Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącej roszczenia o jego przyznanie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest bowiem to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dodać należy, że strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony skarżącej od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych, skutkuje brakiem wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. W związku z tym osoba, chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie sądu, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012r. sygn. akt I OZ 929/12 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe powołane niżej orzeczenia). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011r. sygn. akt II OZ 1361/10). W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wobec tego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak słusznie stwierdził referendarz sądowy skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Referendarz badając czy zostały spełnione przesłanki do przyznania prawa pomocy słusznie ocenił nie tylko oświadczenia złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale także wszelkie informacje znajdujące się w aktach sprawy, mogące przyczynić się do wyjaśnienia sytuacji materialnej skarżącego. W skardze skarżący uzasadniając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji stwierdził m. in.: "Niewstrzymanie wykonania decyzji poważnie naruszy sytuację majątkową, skutkiem czego będzie utrata partnerów gospodarczych i płynności finansowej mojej działalności, którą prowadzę. Zaznaczam, iż nawiązałem liczne kontakty biznesowe (między innymi znajomi w klubie [...]) pozyskałem stałych klientów, dzięki którym uzyskuje zyski gwarantujące rentowność mojej działalności.(...). Mam na utrzymaniu rodzinę, w tym dwoje małoletnich dzieci". Referendarz sądowy słusznie uznał, iż oświadczenie to pozostaje w sprzeczności z oświadczeniem zawartym we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, gdzie jako przyczynę ubiegania się o prawo pomocy wskazuje on: "brak dochodu od ok. 7 lat". Z pisma procesowego z dnia 13 czerwca 2017 r. (zażalenia) wynika, że skarżący ma dwoje dzieci oraz żonę. Podał, że na dochody rodziny składają się: 1) świadczenia 500+ pobierane na dwoje dzieci; 2) zasiłek rodzinny w wysokości ok. 120 zł na dziecko; 3) wynagrodzenie żony z tytułu umowy o pracę w wysokości ok. 800 zł; 4) dochody skarżącego z tytułu umowy o pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, świadczenia usług innym przedsiębiorcom - obecnie ok. 400 zł. Ponadto w skardze podał m.in., że uzyskuje zyski gwarantujące rentowność prowadzonej przez niego działalności, ponadto podał, że ma rodzinę na utrzymaniu. W piśmie z dnia 13 czerwca 2017 r. podał m. in., że ma żonę i dzieci, on sam uzyskuje dochody w wysokości ok. 400 zł miesięcznie. Natomiast jak już wyżej wskazano we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z siostrą, uzyskuje dochody w wysokości ok. 100 zł z tytułu umowy o pracę, a działalność gospodarcza dochodów nie przynosi. Wobec powyższego referendarz prawidłowo wezwał skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów (wyciągów z kont bankowych, udokumentowania dochodów, wydatków, zadłużenia) oraz wyjaśnienia sytuacji rodzinnej w tym udokumentowania sytuacji majątkowej żony i dzieci (w związku ww. oświadczeniem, że ma na utrzymaniu rodzinę). W ocenie sądu referendarz sądowy prawidłowo stwierdził, iż nadesłane przez skarżącego dokumenty i oświadczenia nie pozwalają na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej w kontekście możliwości poniesienia kosztów zastępstwa procesowego. Z tych też względów zapadłe w przedmiocie prawa pomocy orzeczenie referendarza, Sąd postanowił utrzymać w mocy jako prawidłowe, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246§1 pkt 2 p.p.s.a.