IV SA/Wa 520/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant ref. staż. Magdalena Dębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2017 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] grudnia 2016 r. nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, dalej "Prezes IPN", "organ", na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z [...] czerwca 2016 r. o odmowie potwierdzenia, że S. Z. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. 2015 r., poz. 693 ze zm.), dalej "ustawa o działaczach opozycji". Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: S. Z. wniósł o wydanie decyzji w sprawie spełnienia warunków o jakich mowa w art. 4 ww. ustawy o działaczach opozycji. Decyzją z [...] czerwca 2016 r. Prezes IPN wydał decyzję nr [...] o odmowie potwierdzenia posiadania przez S. Z. warunków o jakich mowa w art. 4 ww. ustawy. S. Z. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] grudnia 2016 r. Prezes IPN utrzymał własne orzeczenie w mocy. Uzasadniając zaskarżoną decyzję, Prezes IPN wskazał w szczególności, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: - która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, - co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono następujące dokumenty dotyczące S. Z.: mikrofilm o sygn. [...] z akt tajnego współpracownika ps. [...] dot. S. Z. s. J. ur. [...] sierpnia 1955 r., nr rejestracyjny [...], nr archiwalny [...]. Mikrofilm wykonany z teczki personalnej TW [...] zawiera m. in. zobowiązanie do udzielenia pomocy Służbie Bezpieczeństwa i przyjęciu pseudonimu [...] podpisane przez S. Z. w dniu [...] kwietnia 1984 r., kwestionariusz personalny, raport z pozyskania oraz charakterystykę TW [...]. Odnaleziono także kartę [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej b. [...] z dnia [...] grudnia 1987 r., na której widnieje zapis dotyczący S. Z. potwierdzający, że teczka personalna TW ps. [...] nr rej. [...] wytworzona przez [...] została zniszczona, natomiast mikrofilm został przekazany do archiwum Wydz. [...] do numeru [...]. Wśród odnalezionych dokumentów zachował się także zapis z dziennika archiwalnego b, [...] (sygn. [...]), w którym pod numerem [...] podano, że [...] przekazał w dniu [...] grudnia 1987 r. 1 teczkę personalną i 1 teczkę pracy dot. S. Z. s. J. ps. [...]. Prezes IPN uznał, że z ww. wymienionych dokumentów wynika, że S. Z. był tajnym współpracownikiem ps. [...] o numerze rejestracyjnym [...], miał założoną teczkę personalną i teczkę pracy, jednak dokumenty te zostały zniszczone. Wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa w połączeniu z pochodzącą z tej ewidencji informacją o założeniu dla tej osoby teczki personalnej i teczki pracy wskazują, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Do czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora należy nie tylko przekazywanie informacji operacyjnych, ale także podpisanie zobowiązania do współpracy, obranie sobie pseudonimu, uzgodnienie zasad konspiracji, itp. Ustawodawca nie różnicował zatem sytuacji strony postępowania w zależności od charakteru czynności, ani tym bardziej w zależności od wartości przekazywanych w sposób tajny informacji. Odnosząc się do zarzutów wyrażonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ stwierdził, że w zaskarżonej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Prezes IPN zaznaczył, że w wydanych decyzjach nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Nie bada także w jakich okolicznościach powstały dokumenty spełniające kryteria art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji oraz czy osoba świadomie lub nieświadomie podpisała lub wytworzyła ww. dokumenty. Prezes Instytutu Pamięci nie może uwzględnić w postępowaniu, materiału dowodowego w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę lub świadków. Organ potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Prezes IPN uznał, że ww. dokumenty znajdujące się w aktach o sygn. [...] zostały wytworzone przez i przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa. Wskazane dokumenty spełniają zatem kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. były wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] grudnia 2016 r. wniósł S. Z. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił, że Prezes IPN analizuje wybiórczo zachowane dokumenty, gdyż nie odniósł się do postanowienia Sądu Okręgowego w K. z [...] czerwca 2010 r. i wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] sierpnia 2010 r. W piśmie procesowym z 10 października 2017 r. skarżący uzupełnił zarzuty skargi. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postepowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 78, art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku o przesłuchanie skarżącego i dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego. Konsekwencja naruszenia przepisów postepowania było naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej również "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Podkreślić należy, że dokonując kontroli legalności zaskarżonego aktu, sąd, stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten umożliwia sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów. Oceniając zaskarżoną decyzję w oparciu o powyższe kryteria Sąd orzekający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem decyzja będąca przedmiotem skargi nie narusza prawa. Przedmiotem oceny legalności jest w niniejszej sprawie decyzja wydana na podstawie art. 4 i 5 ust. 1 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu uznał, że wobec zachowania się w archiwum IPN dokumentów dotyczących zwerbowania skarżącego do współpracy organ nie może potwierdzić jego statusu działacza opozycji antykomunistycznej (art. 4 ust. 2 ww. ustawy). W ocenie Sądu celowe jest przypomnienie w jakim celu została uchwalona ustawa o działaczach opozycyjnych. Na wstępie należy zatem przywołać uzasadnienie wniosku o uchwalenie ustawy (Druk nr 2137 Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 30 stycznia 2014 r.) "Celem ustawy było przyznanie szczególnego statusu działaczom opozycji i osobom represjonowanym z powodów politycznych angażujących się w latach 1956–1989 w działalność antykomunistyczną. Wprowadzane rozwiązania mają być wyrazem docenienia wyjątkowej roli tych osób w procesie odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności" (....) Przewiduje pierwszeństwo w przyznaniu tym osobom pomocy socjalnej oraz stwarza wyraźną podstawę do udzielenia pomocy w zakresie udogodnień komunikacyjnych, świadczeń mieszkaniowych, kulturalnych, zdrowotnych i oświatowych realizowanych przez samorząd terytorialny (...) zagwarantowanie pomocy działaczom opozycji antykomunistycznej i osobom represjonowanym znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji materialne (...). Projektowana ustawa zakłada, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych nie będzie przysługiwał osobie, która była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że bez wiedzy przełożonych czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka. Status działacza opozycji lub osoby represjonowanej nie będzie również przysługiwał osobie co do której, zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (...)".Należy zatem przyjąć, że celem ustawodawczym była ochrona interesów osób będących działaczami opozycji antykomunistycznych czy osób represjonowanych a nie piętnowanie tych, którzy takimi działaczami nie byli. Ustawa w art. 4 w sposób jasny wskazuje, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych mogą ubiegać się tylko takie osoby które nie były pracownikami, funkcjonariuszami lub żołnierzami organów bezpieczeństwa państwa i co do których nie zachowały się dokumenty w IPN wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach wykonywanych przez nią charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (przesłanki muszą być spełnione łącznie). A contrario, gdy tego rodzaju dokumenty zostaną odnalezione (zachowane) nie można osobie ubiegającej się przyznać statusu osoby o jakiej mowa w art. 2 -3 ustawy. Stan faktyczny ustalony przez organ wskazuje, że w IPN odnaleziono podpisane w dniu [...] kwietnia 1984 r. przez S. Z. zobowiązanie do udzielenia pomocy Służbie Bezpieczeństwa i przyjęciu pseudonimu [...]. Zobowiązanie do współpracy spełnia kryteria dokumentu opisanego w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. było wytworzone przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Ma rację organ wywodząc, że przy badaniu czy istnieją podstawy do uznania statusu osoby represjonowanej organ nie bada prawdziwości faktów wynikających ze znajdujących się w IPN dokumentów. Ustawodawca w sposób jasny wskazał, że sam fakt odnalezienia dokumentów w IPN, o ile spełniają one kryterium "wytworzenia" przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach czynności tajnego informatora lub pełnomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ państwa determinuje wydanie decyzji odmownej. Ustawa nie precyzuje pojęcia "dokumentów". Należy zatem sięgnąć do ustawy z dnia18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. Nr 155, poz. 1016, ze zm.), która reguluje kwestie ewidencjonowania, gromadzenia, przechowywania, opracowywania, zabezpieczenia, udostępniania i publikowania dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944r. do dnia 31 lipca 1990 r. W art. 7 ust. 1 precyzuje na potrzeby ustawy pojęcie "dokumentów". Są nimi m.in: 1) wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji; 2) niezbędne do analizy informacji środki pomocnicze, a w szczególności programy na użytek zautomatyzowanego przetwarzania danych. W związku z tym znajdujący się w zasobach IPN mikrofilm o sygn. [...] z akt tajnego współpracownika ps. [...] dot. S. Z. s. J. ur. [...] sierpnia 1955 r., nr rejestracyjny [...], nr archiwalny [...]. Mikrofilm wykonany z teczki personalnej TW [...] zawierający m. in. zobowiązanie do udzielenia pomocy Służbie Bezpieczeństwa i przyjęciu pseudonimu [...] podpisane przez S. Z. w dniu [...] kwietnia 1984 r., kwestionariusz personalny, raport z pozyskania oraz charakterystyka TW [...] są dokumentami organów bezpieczeństwa państwa a ponieważ dokument "zobowiązanie został wytworzony przy jego udziale, spełnia kryteria o jakich mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Ma także rację organ wywodząc, że w świetle art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji w postępowaniu tym organ nie bada oryginalności i prawdziwości stwierdzeń zawartych w dokumentach. Nie jest uprawniony do ich weryfikowania i prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie prawdziwości zdarzeń podanych w dokumentach. Formułuje jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów. Do organu nie należy także ocena, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe, lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy osoby, które np. tak jak S. Z. prowadziły działalność opozycyjną. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej jest upoważniony ustawowo jedynie do ustalenia, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. W związku z tym, będąc związany treścią art. 4 ustawy o działaczach opozycji, organ zasadnie odmówił skarżącemu przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Wobec powyższego kwestie podniesione przez skarżącego w skardze i uzupełnieniu skargi nie wpływają na treść rozstrzygnięcia. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.