IV SA/Wa 525/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] lutego 1965 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. przejęło na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość rolną położoną w L. o pow. 7,73 ha, stanowiącą własność E. M. W uzasadnieniu stwierdzono, że nieruchomość została przez E. M. porzucona, a z pisma Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] listopada 1964 r. Wynika, iż grunty zostały wydzierżawione innym rolnikom. Wnioskiem z dnia 11 kwietnia 1992 r. J. M., spadkobierca byłego właściciela przejętego na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa, wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] lutego 1965 r. podnosząc m. in., że po opuszczeniu gospodarstwa w maju 1960 r. zostało ono przez E. M. wydzierżawione W. K. i J. C. do czasu osiągnięcia pełnoletności przez syna E. M. - J. (wnioskodawcę), co wynika z umowy dzierżawy przedstawionej przez matkę wnioskodawcy Wojewódzkiemu Biuru Geodezji w P. przy piśmie z dnia 2 lutego 1976 r. Wojewoda [...] decyzją dnia [...] sierpnia 1999 r. odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję Wojewody [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 maja 2004 r., sygn. akt IV SA 2150/03, uchylił decyzję Wojewody [...] i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że w przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, iż E. M. pod koniec 1959 r. lub na początku 1960 r. wraz z rodziną wyprowadził się z gospodarstwa rolnego położonego w L. i zamieszkał w J., pow. L. Praktycznie bezspornym również jest, iż przedmiotowe gospodarstwo po jego wyprowadzeniu było uprawiane przez innych użytkowników - dzierżawców. Dowolne było jednak zdaniem Sądu przyjęcie przez organ, że wydzierżawiającym gospodarstwo rolne było Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w L. z uwagi na jego porzucenie przez E. M. Organy powołują się bowiem na pismo Wójta Gminy K. z dnia 10 maja 1999 r., z którego ma wynikać powyższe ustalenie. Jednakże w aktach sprawy znajduje się również inne pismo Wójta Gminy K. z dnia 12 lipca 1991 r., z którego wynika, że niewiadomo, kto był dzierżawcą. Tych wątpliwości organy nie wyjaśniły, a ponadto wnioskodawca w swoich pismach informował o złożonej przez jego matkę w 1976 r. potwierdzonej notarialnie umowie dzierżawy zawartej z W. K. przez jego ojca, która to umowa miała zaginąć. Zeznania świadków znajdujące się w aktach sprawy są lakoniczne i nie dają podstawy do przyjęcia, iż gospodarstwo zostało opuszczone, natomiast potwierdzają fakt dzierżawy. Zdaniem Sądu wyjaśnienia wymaga również podnoszony przez J. M. fakt niedoręczenia decyzji z dnia [...] lutego 1965 r. wobec znajdującego się w aktach dowodu jej doręczenia, na którym widnieje podpis “M." oraz stempel urzędu pocztowego w J. z datą 15 lutego 1965 r. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku J. M. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2008 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] lutego 1965 r. J. M. wniósł odwołanie od powyższej decyzji Wojewody [...]. Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. Minister Rolnictwa i Rowzoju Wsi utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2008 r. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż kwestionowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja z dnia [...] lutego 1965 r. została wydana w trybie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 15 lipca 1961 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 161). W myśl tych przepisów gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, przy czym stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych z 5 sierpnia 1961 r. za gospodarstwo rolne opuszczone uważało się gospodarstwo na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika lub dzierżawcę. W przedmiotowej sprawie nie zachodziły również przesłanki wyłączające zaliczenie gospodarstwa rolnego jako opuszczonego, wymienione § 1 ust. 2 powyższego rozporządzenia. Właściciel nie był bowiem osobą nieletnią, ubezwłasnowolnioną lub ograniczoną w zdolnościach do czynności prawnych. Nie był też powołany do służby wojskowej lub pozbawiony wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu. W ocenie organu odwoławczego okoliczność, że na gospodarstwie rolnym w dniu wydania decyzji nie zamieszkiwały wymienione w § 1 ust. 1 powyższego rozporządzenia osoby jest bezsporna. Fakt opuszczenia przedmiotowego gospodarstwa rolnego przez jego właściciela E. M. wraz z rodziną przytoczony jest w treści decyzji o przejęciu, doręczonej w dniu 15 lutego 1965 r. i niezaskarżonej. Nie budzi również wątpliwości organu, że wymeldowanie rodziny M. z K. nastąpiło 18 maja 1960 r. Zdaniem organu drugiej instancji z akt sprawy wynika, że gospodarstwo rolne nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika lub dzierżawcę, dlatego również i tę przesłankę należy uznać za spełnioną. Zdaniem organu odwołąwczego Wojewoda [...] ustalił wszelkie warunki przejęcia na rzecz Skarbu Państwa objętej wnioskiem nieruchomości na podstawie dokumentów, które udało się odnaleźć, tym samym wypełniając zalecenia Sądu zawarte w wyroku z dnia 27 maja 2004 r., sygn. akt IV SA 2150/03. Wskazano, iż grunty pozostawione przez byłego właściciela zostały wydzierżawione, jako porzucone, przez Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w L. na polecenie Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. Umowy dzierżawy zostały zawarte z dzierżawcami w sierpniu 1960 r., co potwierdza pismo PGRN w K. z dnia 23 listopada 1964 r., skierowane do Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w G. w celu uregulowania spraw podatkowych gospodarstwa rolnego przez E. M. Pomimo poszukiwań Wojewoda [...] nie odnalazł ani umowy ani śladów zawarcia umowy dzierżawy z W. K., na którą powoływali się spadkobiercy E. M. Ponadto treść pisma Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych w P. z dnia 20 lutego 1976 r. nie wskazuje, że w sprawie złożono wniosek o zwrot gospodarstwa lub o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] lutego 1965 r. Ponadto w piśmie z dnia 10 sierpnia 1991 r. S. M. wskazał, że gospodarstwo rolne objęte wnioskiem zostało przejęte przez Urząd Administracji Państwowej w L. na przełomie kwietnia i maja 1960r., zatem przed datą wymeldowania rodziny. Gospodarstwo rolne było zatem już opuszczone, co potwierdza treść decyzji i zeznania świadków albo co najmniej zaniedbane (zeznanie świadka Z. B.). J. M. wniósł do Sądu skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2011 r. W uzasadnieniu skargi zarzucono, że organy błędnie przyjęły, że gospodarstwo było opuszczone, co w świetle § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198), zwanego dalej “rozporządzeniem", oznaczało, iż nie zamieszkuje na nim właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Skarżący podniósł, że ojciec z rodziną opuścił gospodarstwo w maju 1960 r. (wymeldowanie nastąpiło w dniu 18 maja 1960 r., a zameldowanie w nowym miejscu zamieszkania - w dniu 25 maja 1960 r., na którą to okoliczność skarżący przedstawił kopię swojego dowodu osobistego ze stosownym wpisem dotyczącym zameldowania w J.). Zdaniem skarżącego nie została jednak spełniona druga z przesłanek uznania gospodarstwa za opuszczone, tj. brak uprawy w całości lub w większej części oraz brak właściwych zabiegów agrotechnicznych dokonywanych przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Okoliczność ta nie został wykazana. Świadkowie nie pamiętają stanu gospodarstwa, zaś zeznania świadka Z. B. budzą poważne zastrzeżenia, gdyż w 1960 r. był on niepełnoletni i nie mógł mieć racjonalnej i rzetelnej wiedzy do oceny stanu gospodarstwa. Brak innych dokumentów pozwalających na ocenę stanu gospodarstwa. Ze swej strony skarżący zaznaczył, iż w chwili opuszczania gospodarstwa nie było ono zaniedbane, gdyż ojciec pozostawił tam zasiewy (oziminy). Skarżący wskazał także na okoliczność, że organ prowadzący postępowanie w sprawie przejęcia gospodarstwa naruszył przepisy postępowania, gdyż brak zawiadomienia o jego wszczęciu oraz dowodów na umożliwienie stronie czynnego w nim udziału. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p. p. s. a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2011 r. wydana została w trybie nieważnościowym. Ocenianą w tym trybie decyzją była decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] lutego 1965 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej położonej w L. o pow. 7,73 ha, stanowiącą własność E. M. Postępowanie nieważnościowe zostało uregulowane w art. 156-159 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k. p. a.". Postępowanie to wszczynane jest w nowej sprawie administracyjnej, której przedmiotem nie jest ponowne rozstrzyganie sprawy w zakresie objętym ocenianą decyzją, lecz ocena legalności samej decyzji, przez pryzmat wad prawnych wymienionych w art. 156 § 1 k. p. a. Rolą organu orzekającego w postępowaniu nieważnościowym jest więc ustalenie, czy oceniana decyzja jest dotknięta jedną z wad nieważności określonych w art. 156 § 1 k. p. a. W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] lutego 1965 r. nie jest obarczona wadą uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności. Skarżący zarzucił, że organ nieprawidłowo ustalił, iż organ błędnie uznał gospodarstwo jako opuszczone. W ocenie Sądu z zarzutem tym nie można się zgodzić. Materialnoprawną podstawą decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] lutego 1965 r. był art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. nr 39, poz. 174) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającą powyższą ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. nr 32, poz. 161). Stosownie do jego treści gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. W art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zawarta została delegacja upoważniająca Radę Ministrów do wydania rozporządzenia ustalającego warunki, w jakich gospodarstwa rolne uważane są za opuszczone przez właściciela. Wykonując tę delegację Rada Ministrów wydała w dniu 5 sierpnia 1961 r. rozporządzenie w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Treść powoływanych przepisów wskazuje, że warunkiem przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa było łączne spełnienie dwóch warunków: 1) opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (również małżonka, rodziców i dzieci) oraz 2) zaniechanie uprawy całości lub większej części gospodarstwa przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Jeżeli chodzi o piewrszą przesłankę podnieść należy, że Sąd w wyroku z dnia 27 maja 2004 r., sygn. akt IV SA 2150/03, wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, iż E. M. pod koniec 1959 r. lub na początku 1960 r. wraz z rodziną wyprowadził się z przedmiotowego gospodarstwa rolnego i zamieszkał w J., pow. L. Sąd orzekający w niniejszym składzie jest związany tą oceną zgodnie z art. 153 p. p. s. a. Odnośnie zaś drugiej przesłanki przejęcia gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa należy podnieść, że Sąd w wyroku z dnia 27 maja 2004 r., sygn. akt IV SA 2150/03, wskazał, że praktycznie bezspornym również jest, iż przedmiotowe gospodarstwo po jego wyprowadzeniu było uprawiane przez innych użytkowników - dzierżawców, zaś rozbieżności istnieją co do stron umowy dzierżawy. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszym składzie organ prawidłowo ustalił, że grunty składające się na przejęte w 1965 r. gospodarstwo były od sierpnia 1960 r. uprawiane przez rolników na podstawie umowy zawartej w sierpniu 1960 r. między nimi a Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w L., co potwierdza pismo PGRN w K. z dnia 23 listopada 1964 r. podające tożsamość tych rolników. Okoliczność, że umowy dzierżawy gospodarstwa nie zostały zawarte przez jego ówczesnego właściciela E. M., lecz przez Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w L. pozostaje w ocenie Sądu bez wpływu na wynik sprawy. Pomimo poszukiwań organy nie pozyskały umowy dzierżawy ani śladów jej zawarcia między właścicielem gospodarstwa E. M. a W. K., na którą powoływał się skarżący. W związku z tym należy uznać, że dołożono należytej staranności w poszukiwaniu materiału dowodowego. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszym składzie druga z przesłanek przejęcia nie wystąpiłaby jedynie wtedy, gdyby gospodarstwo było uprawiane przez rolników, którzy zawarli stosowną umowę z właścicielem gospodarstwa. W tym kontekście należy uznać, że uprawianie ziemi przez osoby nie będące stroną umowy z właścicielem gospodarstwa E. M., jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, pozostaje bez wpływu dla uznania, że gospodarstwo zostało opuszczone przez jego właściciela. Odnośnie zarzutu skarżącego dotyczącego umożliwienia stronie czynnego udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...] lutego 1965 r. należy wskazać, że pominięcie strony stanowi przesłankę wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia nieważności wydanej w nim decyzji. W związku z powyższym Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p. p. s. a.