IV SA/Wa 530/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), WSA Jakub Linkowski, Protokolant Julia Dobrzańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2007 r. sprawy ze skargi J. N. i T. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących J. N. oraz T. N. kwotę 200 ( dwieście ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Do orzeczenia zgłoszono zdanie odrębne Wnioskiem z dnia 17 czerwca 2002 r. J.N. i T. N., spadkobiercy H. N., byłej właścicielki majątku ziemskiego "[...]" wystąpili do Wojewody Łódzkiego o wydanie decyzji stwierdzającej, że przejęcie na własność państwa zespołu dworsko - parkowego o łącznym obszarze 22,61 ha nastąpiło z naruszeniem przepisów dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, bowiem obiekt ten nie podpadał pod przepisy dekretu. Decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. Wojewoda Łódzki stwierdził, że dwór wraz z otaczającym go parkiem wchodzącym w skład majątku ziemskiego "[...]" o ogólnym obszarze 472 ha, położonym na terenie gminy Z., podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji Wojewoda Łódzki wskazał, iż żaden przepis dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ani wydanego na podstawie tego dekretu rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych nie wskazują, aby zabudowania mieszkalne ( dwory, pałace) podlegały wyłączeniu spod działania przepisów art. 2 ust. 1 lit.e jeżeli wchodziły w skład majątku ziemskiego o charakterze rolnym, o powierzchni ogólnej powyżej 100 ha bądź powyżej 50 ha użytków rolnych i stanowiły własność albo współwłasność tego samego podmiotu prawnego, co majątek ziemski. Przedmiotowa nieruchomość ziemska ,,[...]" wraz z budynkami i parkiem obejmowała obszar 472 ha. Nie ma więc, zdaniem Wojewody wątpliwości co do tego, że wymóg obszarowy został spełniony i wobec tego majątek przeszedł na rzecz Skarbu Państwa w całości bez odszkodowania. Ponadto organ pierwszej instancji wskazał, że z zeznań świadków biorących udział w oględzinach zespołu dworsko-parkowego wynika, że część dworsko-parkową od części gospodarczej oddzielała stajnia cugowa i oficyna oraz, że nie było trwałego oddzielenia zespołu od części gospodarczej. Także na podstawie zgromadzonych dokumentów archiwalnych z okresu parcelacji majątku, nie można jednoznacznie stwierdzić, że zespół dworsko-parkowy stanowił wyodrębnioną nieruchomość od reszty przejętego majątku. Zdaniem organu wnioskodawcy nie wykazali, a nawet nie uprawdopodobnili, że zespół dworsko-parkowy był wyodrębnioną w wyniku podziału prawnego częścią nieruchomości ziemskiej. Zespół dworsko-parkowy majątku ziemskiego "[...]" był powiązany z majątkiem o tej samej nazwie przez osobę właściciela, a więc w sensie podmiotowym, a przy tym powiązanie to wypełniało przesłankę art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Wykorzystanie natomiast obiektów mieszkalnych przez właściciela jako miejsca zamieszkania, a do takich należały zespoły dworsko-parkowe, mieści się zdaniem Wojewody w prawie właścicieli obiektu do zarządzania nim w sposób odpowiadający ich potrzebom, nie oznacza jednak, że zespół taki nie był częścią składową majątku ziemskiego właścicieli i że nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Nadto organ wskazał, iż zgodnie z treścią art. 6 dekretu nieruchomości ziemskie podlegały przejęciu wraz z budynkami. Odwołanie od powyższej decyzji Wojewody Łódzkiego złożyli J. N. i T. N.. W uzasadnieniu odwołujący się podnieśli, iż zespół dworsko-parkowy w S. z uwagi na jego przeznaczenie i wykorzystanie, tylko na cele mieszkaniowe, nie był związany funkcjonalnie z gospodarstwem rolnym i w związku z tym nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej. Wnoszący odwołanie stwierdzili także, iż zapis art. 6 dekretu nie wskazuje, aby przejęciu podlegały jakiekolwiek budynki mieszkalne. Powołując się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. TKW 3/89 stwierdzili, że dla wyodrębnienia części nieruchomości nie jest niezbędny wpis w księdze wieczystej, a oznaką wyodrębnienia fizycznego są w zasadzie granice działki. Zdaniem odwołujących się stwierdzenie zawarte w protokole z oględzin, że "nie zostały zachowane trwałe granice oddzielające zespół dworsko-parkowy od części gospodarczej i że część dworsko-parkową od części gospodarczej oddzielała stajnia cugowa i oficyna" wskazuje na to, iż usytuowanie wzajemne budynków spełnia przesłankę fizycznego wyodrębnienia części nieruchomości i dowodzi, że wnioskodawcy wyraźnie wskazali na nierolniczy charakter zespołu dworsko-parkowego. Potwierdza to również fakt, że w budynku dworu, po przejęciu gruntów na cele reformy rolnej, nigdy nie mieściły się biura organów zarządzających gruntami i budynkami związanymi z produkcją rolną oraz stan obecny, w którym zespół dworsko-parkowy odgrodzony jest od części gospodarskiej siatką i stanowi odrębną działkę ewidencyjną. W wyniku rozpoznania odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. na podstawie art. 138 § 1 Kpa, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym także dokumenty archiwalne z okresu parcelacji majątku wskazują, iż zespół dworsko-parkowy stanowił wyodrębnioną nieruchomość od reszty przejętego majątku. W dalszej części uzasadnienia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, powołując się na ustalenia dokonane przez organ pierwszej instancji przytoczył, iż z ustaleń osób pracujących w przedmiotowym majątku, które brały udział w oględzinach zespołu dworsko-parkowego wynika, że część dworsko-parkowa od części gospodarczej oddzielona była jedynie stajnią cugową i oficyną oraz nie było trwałego oddzielenia zespołu od części gospodarczej. W świetle poczynionych wywodów, zdaniem organu odwoławczego należało uznać, iż organ stopnia wojewódzkiego rozpatrując przedmiotową sprawę zebrał i rozpatrzył w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy. W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2006 r., złożonej przez J. N. oraz T. N. zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniósł się do stawianych w odwołaniu zarzutów. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego skarżący podnieśli, iż istotne są nie tylko normy obszarowe, o którym mowa w art. 2 ust. 1 lit.e dekretu, ale również to, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, a jeśli taką nie jest to, czy pozostawała w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską, czy też była wyodrębniona i przeznaczona na inne cele. Nadto, zdaniem skarżących, ustalenia zawarte w treści zaskarżonej decyzji są sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W karcie ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa stwierdzono bowiem, że zespół pałacowo- folwarczny składa się z dwóch zasadniczych części: rezydencjalnej obejmującej teren parku wraz z pałacem oraz folwarcznej. W ocenie zatem skarżących dwór nie miał funkcjonalnego związku z gospodarstwem rolnym. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Mając na względzie powyższe unormowanie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Należy podkreślić, że zasadą administracyjnego postępowania odwoławczego, wynikającą z art. 15 Kpa, jest wymóg, aby organ odwoławczy rozpatrywał ponownie sprawę co do jej istoty. W sprawie zatem, w której wniesione zostało odwołanie - organ odwoławczy winien powtórnie ocenić materiał dowodowy zgromadzony przez organ pierwszej instancji, a w przypadku stwierdzenia, że materiał ten jest niewystarczający dla wydania decyzji - przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie (art. 136 Kpa). Do tego postępowania mają zastosowanie wszystkie zasady postępowania administracyjnego, w tym zasada praworządności i dochodzenia w postępowaniu do prawdy obiektywnej (art. 7 Kpa), znajdująca rozwinięcie w unormowaniach art. 77 § 1 i art. 80-81 Kpa. Dopiero tak przeprowadzone postępowanie odwoławcze pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu, czy też podjęta została z jego naruszeniem oraz na wydanie stosownej decyzji, w której uzasadnieniu organ odwoławczy obowiązany jest zawrzeć wszystkie elementy uzasadnienia wskazane w art. 107 Kpa. Podnieść przy tym należy, że wydanie decyzji z naruszeniem zasady dwuinstancyjności godzi w podstawowe prawa i gwarancje procesowe obywateli i stanowi rażące naruszenie prawa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 1989 r. II SA 1198/88 ONSA 1989/1 poz. 36). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem wskazanych reguł postępowania. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając odwołanie J. N. oraz T. N. od decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lipca 2003 r. stwierdzającej, że dwór wraz z otaczającym go parkiem wchodzącym w skład majątku ziemskiego ,,[...]" o ogólnym obszarze 472 ha, położonym na terenie gminy Z., podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie odniósł się bowiem do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu. Należy zaznaczyć, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając powyższe odwołanie ograniczył się jedynie do powtórzenia stwierdzeń zawartych w decyzji organu pierwszej instancji. Wbrew zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, nie rozpoznał sprawy ponownie w jej całokształcie. W swym rozstrzygnięciu zawarł wręcz sprzeczne stwierdzenia i nie dokonał następnie żadnych sprostowań w tym zakresie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, powołując się na materiał dowodowy zgromadzony przez Wojewodę Łódzkiego stwierdził następnie, że organ stopnia wojewódzkiego w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. W świetle przedstawionych okoliczności należy uznać, iż prowadzący postępowanie odwoławcze Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wobec niewyjaśnienia w sposób należyty stanu faktycznego i prawnego sprawy, zawarcia sprzecznych ustaleń oraz nieodniesienia się do wszystkich zarzutów skarżących podniesionych w odwołaniu, naruszył ogólne zasady postępowania administracyjnego, ujęte w art. 7, 8 i 11, Kpa jak również art. 77 i 107 Kpa, co w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) -orzeczono jak w sentencji. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 tej ustawy.