IV SA/Wa 531/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Jakub Linkowski po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. w S. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż wnioskodawca jest organizacją działającą w zakresie pożytku publicznego. Nie posiada majątku, środków trwałych, a jedynym jego przychodem są składki członkowskie, które nie zawsze wystarczają na pokrycie kosztów biurowych oraz prowadzenie korespondencji. Jak wynika z nadesłanego formularza wniosku wysokość strat wnioskodawcy za 2007 r. wyniosła 22,28 zł, natomiast za ostatni rok obrotowy 175,75 zł. Wniosek na wezwanie Sądu został uzupełniony pismem z dnia 8 czerwca 2009 r., do którego zostały dołączone załączniki zawierające raporty kasowe za czwarty kwartał 2008 r. i pierwszy kwartał 2009 r., kopia bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2008 r., kopia rachunku wyników za okres od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r., kserokopia protokołu Komisji Uchwał i Wniosków oraz zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za 2008 r. Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy (k. 68-71). Wnioskodawca wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia (k. 76). W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano m. in., iż: - w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2009 r. nie uwzględniono zasady pomocniczości Państwa oraz art. 74 pkt 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.), zwanej dalej "Konstytucją", stosownie do którego władze publiczne mają wspierać działania obywateli na rzecz ochrony i poprawy środowiska, - nieuprawniony jest wniosek, że przyznanie prawa pomocy spowoduje przerzucenie finansowego ciężaru działalności wnioskodawcy na Skarb Państwa, gdyż, po pierwsze - udział w procesach sądowych jest marginesem działalności wnioskodawcy, a po drugie - nawet gdyby stanowił główny nurt działalności wnioskodawcy, to i tak miałby on moralne prawo do jej finansowania z funduszy publicznych, - w prawie wszystkich dotychczasowych postępowaniach sądowych wnioskodawca był zwolniony od kosztów sądowych, a nie przyznanie tego zwolnienia w jednej ze spraw wiązało się ze złożeniem stosownego wniosku po terminie, - nieznajomość sytuacji finansowej członków wnioskodawcy powoduje, że sugerowanie, jakoby wnioskodawca sam pozbawił się pozyskania środków finansowych lub może podnieść wysokość składki, jest fałszywa, nieuczciwa i nielogiczna, - pomyłką jest twierdzenie, iż wnioskodawca może uzyskać środki finansowe prowadząc działalność gospodarczą, gdyż takiej możliwości nie przewiduje jego statut, - stronniczy jest argument, jakoby można było pozyskać środki finansowe z pożyczek; przyjętą przez wnioskodawcą w wyjątkowej sytuacji pożyczkę w kwocie 650 zł trzeba będzie zwrócić. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p. p. s. a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z regulacji prawnej zawartej w p. p. s. a. dotyczącej kosztów sądowych wynika, że zasadą jest ponoszenie kosztów sądowych przez każdego, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie, w tym skargę (art. 219 § 1, art. 220 § 1 oraz art. 230 § 1 i 2 p. p. s. a.). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p. p. s. a. możliwe jest zwolnienie osoby prawnej wnoszącej skargę od kosztów sądowych poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym w sytuacji gdy wykaże ona, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania albo w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z obecnym orzecznictwem sądowym wnioskodawcy nie można przyznać prawa pomocy, jeżeli nie wykorzystuje on będących w jego zasięgu możliwości uzyskiwania środków finansowych, które są przewidziane przez obowiązujące przepisy. Wnioskodawca jest związkiem stowarzyszeń, o którym mowa w art. 22 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 Prawo o stowarzyszeniach (t. j.: Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o stowarzyszeniach". Stowarzyszenia w liczbie co najmniej trzech mogą założyć związek stowarzyszeń (art. 22 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o stowarzyszeniach). Do związków stowarzyszeń stosuje się odpowiednio przepisy ustawy (art. 22 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach). Przepis art. 33 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach przewiduje możliwość uzyskiwania przez związek stowarzyszeń środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku związku stowarzyszeń oraz ofiarności publicznej. Z kolei art. 34 w zw. z art. 22 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach umożliwia prowadzenie przez związek stowarzyszeń działalności gospodarczej, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych. Brak w statucie zapisów dotyczących możliwości prowadzenia działalności gospodarczej przez wnioskodawcę oznacza tyle, że nie zdecydował się on na tę formę działalności. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby nastąpiła stosowna zmiana statutu. Wnioskodawca chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowego. Zaniechanie prowadzenia własnej działalności gospodarczej, pobierania składek w odpowiedniej wysokości czy pozyskiwania darowizn prowadzi w konsekwencji do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa. Jest to sprzeczne z zasadą, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Zaznaczyć wyraźnie wypada, że - jak wynika ze statutu - wnioskodawcy jest związkiem co najmniej 5 stowarzyszeń: Towarzystwa M., Towarzystwa M., Stowarzyszenia "U.", Stowarzyszenia O. oraz P. Składka członkowska od każdego członka ustalona jest w kwocie 5 zł miesięcznie. Ukształtowanie składki członkowskie na tak niskim poziomie i brak pozyskiwania dochodów z innych źródeł przewidzianych w ustawie nie pozwala na uznanie, że wnioskodawca podjął wszelkie dostępne mu środki do zapewnienia przychodów pozwalających na funkcjonowanie. Konstytucja przewiduje prawo do zrzeszania się w stowarzyszenia, a ustawa o stowarzyszeniach - ponadto w związki stowarzyszeń, ale te akty prawne nie gwarantują wszystkim stowarzyszeniom czy związkom stowarzyszeń prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa. Wynika z tego, że pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą z powodów od siebie niezależnych pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. Nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku zarzut, że w prawie wszystkich dotychczasowych postępowaniach sądowych wnioskodawca był zwolniony od kosztów sądowych. W każdym bowiem postępowaniu Sąd ocenia indywidualnie każdy wniosek, kierując się zasadą swobodnej, acz nie dowolnej oceny dowodów oraz przepisami prawa, przy czym Sąd nie jest związany orzeczeniami zapadłymi w innych sprawach. Mając powyższe na względzie uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 1 p. p. s. a., pozwalająca na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W związku z powyższym, na podstawie art. 260 p. p. s. a. w związku z art. 246 § 2 pkt 1 p. p. s. a. i art. 254 § 1 p. p. s. a., należało postanowić jak w sentencji.