IV SA/Wa 544/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie asesor WSA Marta Laskowska, asesor WSA Aneta Opyrchał (spr.), Protokolant Michał Majcher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2007 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) stycznia 2007 r. nr (...) w przedmiocie reformy rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. A. M. wniósł o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska położona w miejscowości M. nie podlegała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej -zwanego dalej: dekretem PKWN (Dz.U. z 1945r, nr 3, poz. 13) ze względu na to, iż powierzchnię ogólną miała mniejszą niż 100 ha, jak również powierzchnię użytków rolnych poniżej 50 ha. Wojewoda (...) decyzją z (...) lutego 2006r. stwierdził, iż opisana wyżej nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN, albowiem spełniała normy obszarowe, tj. liczyła powyżej 50 ha użytków rolnych. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. M., zarzucając organowi m. in. naruszenie art. 7 K.p.a. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - po rozpoznaniu środka zaskarżenia -decyzją z (...) stycznia 2007r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, podzielając stanowisko Wojewody (...) , wskazał że w myśli § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10, poz. 51, ze zm.) za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Dowodami potwierdzającymi, że użytki rolne nieruchomości ziemskiej objętej postępowaniem przekraczały 50 ha - zdaniem organu - są: - protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku ziemskiego "Folwark M." z (...) stycznia 1945r., w którym podano, że powierzchnia nieruchomości wynosiła (...) ha, a w skład niej wchodziły: grunty orne (...) ha, park i podwórze (...) ha oraz drogi (...) ha, - zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w (...) z dnia (...) marca 1946r., z którego wynika, iż nieruchomość ziemska uregulowana w księdze hipotecznej pod nazwą "Folwark M." położona w powiecie w. posiadała obszar łączny (...) ha (...) m2, - rejestr pomiarowy oraz szkic gruntów, sporządzone w 1946r. przez Wojewódzki Urząd Ziemski w (...) , z których wynika, iż powierzchnia nieruchomości wynosiła (...) ha, a w skład niej wchodziły: grunty orne (...) ha, sady (...) ha, wody (...) ha, drogi (...) ha oraz place zabudowane (...) ha. Łączny obszar użytków rolnych wynosił (...) ha (grunty orne i sady). A. M. w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z (...) stycznia 2007r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił zaniechanie przez organ administracji samodzielnego postępowania dowodowego, tym samym naruszenie art. 7 i art. 77 K.p.a., sprzeczność ustaleń zawartych w decyzji z zebranym w sprawie i przedłożonym przez strony materiałem dowodowym, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że grunty rolne (użytki rolne) w chwili ich przejmowania posiadały powierzchnię wymaganą dekretem PKWN. Nadto naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN oraz rozporządzenia wykonawczego do niego. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, iż protokół przejęcia majątku został sfałszowany przez osobę go sporządzającą. Działka nr (...) o powierzchni (...) ha była parkiem, w którym stał dwór i budynki podworskie, co pośrednio nawet potwierdza P. S. opisując majątek w powoływanym protokole i podając, że "park i podwórze zajmują (...) ha". Z załączonych do sprawy zdjęć, z okresu wojennego, jaki i współczesnych, jednoznacznie wynika, iż działka nr (...) była parkiem, w którym stał dwór oraz budynki dworskie i podworskie i parkiem jest nadal. Powyższe oznacza więc, iż grunt ten nie mógł być zaliczony do użytków rolnych, jak uznały organy. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - w odpowiedzi na skargę - wniósł o oddalenie skargi, tym samym podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej: P.p.s.a. (Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - wnioskami i zarzutami skargi, uwzględnił skargę. Uznał, iż decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z (...) stycznia 2007r. i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody (...) z (...) lutego 2006r., naruszają prawo w stopniu kwalifikującym je do wyeliminowania z obrotu prawnego. Dokonując oceny zgodności z prawem wymienionych decyzji Sąd doszedł do przekonania, iż akty te zostały wydane z naruszeniem przepisów procesowych prawa administracyjnego, w szczególności zasad ogólnych regulujących to postępowanie, jak i zasad postępowania dowodowego, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z zasady ogólnej prawdy obiektywnej, unormowanej w art. 7 K.p.a., której realizacji służy m.in. przepis art. 77 § 1 K.p.a., wynika iż obowiązkiem organu administracji prowadzącego postępowanie jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy przez wyczerpujące zebranie (łącznie z przeprowadzaniem dowodów) i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, w tym dokonanie analizy wszystkich dowodów, mającej znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ponadto - stosownie do art. 80 K.p.a. (czyli zasady swobodnej oceny dowodów) - do organu należy ocenienie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Na cele reformy rolnej - jak stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945, nr 3, poz. 13), będący podstawą prawną wydania kontrolowanych w sprawie decyzji - przeznaczane były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Tak więc wydanie aktu administracyjnego o podpadaniu danej nieruchomości ziemskiej pod cytowany przepis było dopuszczalne m. in. w sytuacji, gdy rozmiar nieruchomości ziemskiej przekraczał 50 ha użytków rolnych, przy czym istotne było, aby wielkość użytków rolnych ustalona została na dzień wejścia w życie reformy rolnej. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonywania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10, poz. 51) w § 4 określało, co to są użytki rolne. Zgodnie z tym przepisem za użytki rolne uważa się grunty rolne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Zatem w celu ustalenia, czy przedmiotowa nieruchomość ziemska podlegała reformie rolnej, należało określić wielkość użytków rolnych, tzn. czy łączny obszar gruntów rolnych, łąk, pastwisk, ogrodów warzywnych i owocowych - przekraczał 50 ha w dniu 13 września 1944r, czyli wejścia w życie dekretu PKWN. Organ pierwszej instancji - w wyniku rozpoznania wniosku skarżącego -decyzją z (...) lutego 2006r., utrzymaną w mocy decyzją organu odwoławczego z (...) stycznia 2007r., orzekł - wbrew twierdzeniom wnioskodawcy - iż wyżej opisania nieruchomość podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, jako że spełniała normy obszarowe nim wymagane, albowiem w ogólnej powierzchni gruntów wynoszącej (...) ha - użytki rolne zajmowały powyżej 50 ha. Uzasadniając przedstawionej treści rozstrzygnięcie organy oparły się na poniższych dowodach z dokumentów: * protokole z (...) stycznia 1945r. w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku ziemskiego "Folwark M.", z którego wynika, iż powierzchnia nieruchomości wynosiła (...) ha, a w skład niej wchodziły: grunty orne - (...) ha, park i podwórze - (...) ha, drogi -(...) ha (k. (...) akt adm.), * zaświadczeniu z (...) marca 1946r. Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego, mówiącego że nieruchomość ziemska uregulowana w księdze hipotecznej pod nazwą "Folwark M.", położona w powiecie w., województwie (...) , posiadała obszar (...) ha (k. (...) akt adm.), * rejestrze pomiarów i szkicu gruntów z (...) grudnia 1946r., z których wynika, iż powierzchnia nieruchomości wynosiła (...) ha, na którą składały się grunty orne - (...) ha, sady (...)ha, wody - (...)drogi - (...) ha, place zabudowane - (...) ha. Łączny więc obszar użytków rolnych wynosił (...) ha (grunty orne i sady) (k. (...), (...) akt adm.). * Odnośnie zaś przedstawionych przez skarżącego listów - pisanych przez D. T. (synową właścicieli) do pełnomocnika reprezentującego skarżącego w sprawie, opisujących stan majątku przed jego przejęciem - organ pierwszej instancji wskazał, iż dowodem podważającym wiarygodność ww dokumentów urzędowych nie mogą być dokumenty prywatne, zwłaszcza że treść w nich zawarta wskazuje, że autorka nie mogła znać stanu majątku w momencie przejmowania na rzecz Skarbu Państwa. Natomiast kwestia nierozdysponowania nieruchomością nie ma znaczenia w sprawie i w tej materii powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z 6 grudnia 2005r., sygn. akt III CZP 90/05, publ. Biuletyn SN 2005/12/4). Okolicznością sporną w sprawie, a zarazem miarodajną dla prawidłowego rozstrzygnięcia, jako że przesądzającą o uznaniu, że majątek "M." podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN, była więc powierzchnia użytków rolnych w w (...) ha, czyli w ogólnej powierzchni majątku. Według twierdzeń skarżącego przedmiotowa nieruchomość ziemska w chwili wejścia w życie dekretu o reformie rolnej nie zawierała ponad 50 ha użytków rolnych, albowiem działka nr (...) o powierzchni (...) ha, wchodząca w skład majątku, zwana też resztówką, stanowiła wówczas park, W którym stał dwór oraz budynki dworskie i podworskie. Nadto parkiem jest do dnia dzisiejszego i dlatego grunt ten nie mógł być zaliczony do użytków rolnych. Faktów - zdaniem skarżącego - pośrednio potwierdził sam P. S., który dokonując opisu majątku "M." w protokole przejęcia podał, iż "park i podwórze zajmuje powierzchnię (...) ha". Organ z kolei wskazał dwie wielkości dla określenia powierzchni gruntów rolnych, mianowicie (...) ha (grunty orne - protokół przejęcia majątku) i (...) ha, w tym (...) ha gruntów ornych oraz (...) ha sadu (szkic gruntów i rejestr pomiarów) i w żaden sposób nie ustosunkował się do przeciwstawnych twierdzeń skarżącego. W ocenie Sądu kontrolowane rozstrzygnięcia organów orzekające o podpadania majątku "M." pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN są przedwczesne, albowiem zostały podjęte bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w tym dokonania analizy wszystkich dowodów, mającej znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Organy wydając kwestionowane decyzje oparły się na czterech opisanych wyżej dowodach, przy czym - poza przytoczeniem ich treści w części odnoszącej się do powierzchni majątku (poszczególnych jego części) i charakteru poszczególnych gruntów - nie dokonały ich oceny zgodnie z zasadami postępowania dowodowego. Dowody te - zdaniem Sądu - wymagały dogłębnej analizy pod względem treści, w jej efekcie oceny zgodnie z zasadą unormowaną w art. 80 K.p.a. Oceny zgodnie z powołaną zasadą wymagały też pozostałe dowody zgromadzone w sprawie, w tym inne dokumenty, m. in. te na które powoływał się skarżący. W szczególności plan majątku "M." z 1937r., wykaz rozrachunkowy z (...) grudnia 1946r., pismo Agencji Nieruchomości Rolnych z (...) maja 2004r., w którym np. podaje się, że nieruchomość zabudowana zespołem dworsko-parkowym w obrębie M. dz. nr (...) ma powierzchnię (...) ha. Nadto rolą organu, poza zgromadzeniem dokumentów ewidencyjnych, było wykazanie jakim obecnie numerom działek ewidencyjnych odpowiadają ówczesne numery działek majątku "M." i jakim rodzajem użytków gruntów się charakteryzują oraz jaką powierzchnię zajmują te poszczególne użytki. Powyższe dowodzi, iż organy nie dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego sprawy. W ogóle nie odniosły się do tak istotnej, a zarazem spornej, kwestii jak działka nr (...), która - według twierdzeń skarżącego - w dniu przejęcia była parkiem, a - zdaniem organu - sadem, wiedząc iż okoliczność ta ma miarodajne znaczenie dla końcowego wyniku sprawy. Niewątpliwie niezbędnym winno być ustalenie, czy przedmiotowa działka w dacie wejścia w życie reformy rolnej była użytkiem rolnym w rozumieniu dekretu, a w szczególności w rozumieniu § 4 rozporządzenia wykonawczego. Czy w tej dacie obszar użytków rolnych, tzn. gruntów ornych, łąk, pastwisk, ogrodów warzywnych i owocowych, przekraczał 50 ha. Okoliczność tą należy wykazać w sposób niebudzący wątpliwości. Przedstawione działanie organu odwoławczego oprócz naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a. stanowi także naruszenie kolejnej z zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie zasady przekonania z art. 11 K.p.a., przez niewyjaśnienie stronie przesłanek rozstrzygnięcia. Największe znaczenie dla realizacji tej zasady ma właściwe uzasadnienie decyzji administracyjnej, które winno być tak zredagowane, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możności zaakceptować zasadność przesłanek, faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w ocenie Sądu, nie odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy winny uwzględnić podniesienie wyżej okoliczności, w pełni stosując się do warunkujących prawidłowość postępowania administracyjnego przepisów i zasad. W szczególności, po wyczerpującym zebraniu materiału dowodowego, dążąc do ustalenia prawdy materialnej, w oparciu o zasadę swobodnej oceny dowodów, według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania, winny ocenić wartość poszczególnych środków dowodowych i podjęte stanowisko prawidłowo uzasadnić, wskazując dowody na których się oparły i dowody którym odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej. Jeżeli organy w sposób nienasuwający wątpliwości na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego sprawy nie będą w stanie rozstrzygnąć spornych okoliczności sprawy (wykazanych wyżej), to powinny sięgnąć do innych środków dowodowych w postaci np. zeznać świadków, czy opinii biegłego. Również o przeprowadzenie takich dowodów może wnioskować strona. W świetle powyższego Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz decyzja Wojewody (...) zostały wydane z naruszeniem powołanych wyżej przepisów prawa procesowego, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 135 oraz art. 152 Pp.s.a. orzekł jak w sentencji. Wobec braku wniosku o zasądzenie poniesionych w sprawie kosztów postępowania nie postanowiono w tym przedmiocie.