IV SA/Wa 544/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Sękowska Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Rząsa asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Prezydenta [...] z dnia [...] września 2017 r., nr [...]. Zaskarżonym postanowieniem z [...] grudnia 2017 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta [...] z [...] września 2017 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], ul. [...] o powierzchni [...] m2. W uzasadnieniu organ wskazał, że z zaświadczenia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] marca 2002 r. wynika, że właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli S. i M. W. w [...] części, F. K. i J. K. w [...] części oraz K. i M. W. w [...] części. W dniu [...] stycznia 2012 r. B. K., B. G., S. W., J. K. wystąpili do Prezydenta [...] z wnioskiem o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość, przedkładając postanowienia spadkowe po byłych właścicielach nieruchomości przy ul. [...], w [...]. W toku postępowania Prezydent [...] dokonał wyceny przedmiotowej nieruchomości. Pismem z [...] czerwca 2017 r. organ ten poinformował, że zgromadzony w tej sprawie materiał dowodowy, w tym operat szacunkowy, daje podstawę do wydania decyzji. Wnioskami z dnia [...] września 2017 r. Prezydent [...] wystąpił do Sądu Rejonowego dla [...] o zmianę postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r., sygn. [...] o stwierdzenie nabycia spadku po F. K. K. oraz postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] maja 1999 r., sygn. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po S. W.. Zdaniem Wojewody [...], słusznie Prezydent [...] postanowieniem z [...] września 2017 r. zawiesił postępowanie, uznając, że w toku postępowania pojawiło się zagadnienie prawne, w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., wymagające rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy. Zagadnienie to dotyczy istotnej przesłanki dla rozpatrzenia sprawy, w konsekwencji nie jest możliwe zakończenie postępowania odszkodowawczego, co uzasadnia jego zawieszenie. Skarżący J. K. wniósł skargę na postanowienie Wojewody [...] z [...] grudnia 2017 r. utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta [...] z [...] września 2017 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania, zarzucając naruszenie: - art. 1025 § 2 K.c. – poprzez zwieszenie postępowania z uwagi na konieczność ustalenia stron postępowania, mimo że w aktach sprawy złożony został komplet prawomocnych postanowień stwierdzających nabycie spadku po byłych właścicielach nieruchomości oraz ich spadkobiercach; - art. 365 § 1 K.p.c. - poprzez zaniechanie wydania decyzji z uwagi na konieczność ustalenia stron postępowania i wyjaśnienia zagadnienia wstępnego, mimo że organ jest związany prawomocnymi postanowieniami stwierdzającymi nabycie spadku; - art. 97 § 1 pkt 1 i 4 K.p.a. – poprzez niewłaściwe zastosowanie, mimo że w sprawie nie zachodzi konieczność ustalenia stron, a nadto nie występuje zagadnienie wstępne, z uwagi na to, że w aktach jest komplet prawomocnych postanowień stwierdzających nabycie spadku po byłych właścicielach nieruchomości i ich spadkobiercach, zaś uczestnicy postępowania korzystają z domniemania statusu spadkobiercy na mocy art. 1025 k.c.; - 124 § 2 K.p.a. - poprzez zaniechanie uzasadnienia prawnego zaskarżonego postanowienia i poprzestanie na stwierdzeniu, że w sprawie występuje zagadnienie wstępne, przy całkowitym zignorowaniu argumentacji wskazanej w zażaleniu; - Art. 104 § 2 K.p.a. – poprzez niezastosowanie w sytuacji, w której niekwestionowane jest następstwo prawne po spadkobiercach K. i M. W. (byłych współwłaścicielach [...] nieruchomości). Zdaniem skarżącego wszczęcie postępowania o zmianę postanowienia w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po F. K. ([...]) oraz po S. W. ([...]) nie stanowi zagadnienia wstępnego. Kwestia następstwa prawnego po F. K. oraz S. W. została prawomocnie ustalona w drodze stwierdzenia nabycia spadku. Dopóki byt prawny postanowień w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku na rzecz określonych osób nie zostanie podważony, to osoby te powinny być uważane za spadkobierców, a postanowienia te są wiążące dla organów administracji .Wszczęcie postępowania w przedmiocie zmiany lub uchylenia postanowienia w sprawie stwierdzenia nabycia spadku nie prowadzi do uchylenia orzeczeń ani nie wstrzymuje ich wykonalności. Ponadto, nie istnieją przesłanki do zawieszenia postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania na rzecz spadkobierców K. i M. W.. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stanowisko skarżącego przedstawione w skardze, co do naruszenia przez organy administracji art. 1025 § 2 K.c., art. 365 § 1 K.p.c. oraz art. 97 § 1 pkt 1 i 4 K.p.a., sprowadza się do tego, że w postępowaniu w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] rozstrzygnięcie przez Sąd Rejonowy spraw z wniosków Prezydenta [...] o zmianę postanowień w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po F. K. ([...]) oraz po S. W. ([...]) nie stanowi zagadnienia wstępnego, od którego zależy rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji przez organ. Z tym stanowiskiem należy się zgodzić. Podstawę prawną postanowienia o zawieszeniu postępowania w tej sprawie stanowił art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnienie wstępne, o jakim mowa w art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., stanowi materialnoprawną przeszkodę powstającą lub ujawniającą się w toku postępowania administracyjnego, której usunięcie warunkuje rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, zależy od niej zarówno treść przyszłego rozstrzygnięcia, jak i w ogóle możliwość kontynuowania postępowania administracyjnego. Musi zatem istnieć wyraźny i bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a tym zagadnieniem. W przypadku braku takiego związku, zawieszenie postępowania na tej podstawie nie jest dopuszczalne (por. wyroki NSA z 27.04.2010 r. sygn. akt II OSK 628/09 oraz z 29.04.2011 r. sygn. akt II OSK 760/10). W orzecznictwie podkreśla się, że owa "bezpośredniość" istnieje wówczas, "gdy bez uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji nie byłoby możliwe" (zob. wyrok NSA z 20.03.2016 r., sygn. akt II OSK 25/15). W rozpoznawanej sprawie wymagało zatem rozważenia, czy organ administracji miał obowiązek zawieszać z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], która została objęta działaniem dekretu z dnia [...] października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz.U. z 1945 r., Nr [...], poz. [...] ze zm.), na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. do czasu, gdy w drodze postępowania o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po poprzednich właścicielach nieruchomości, zweryfikowane zostaną prawomocne postanowienia sądu cywilnego ustalające krąg spadkobierców. Z akt sprawy wynika, że postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] ul. [...] zostało wszczęte w 2012 r. Właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli S. i M. W. w [...] części, F. K. i J. K. w [...] części oraz K. i M. W. w [...] części. Wnioskodawcy przedłożyli stosowne postanowienia wskazujące na ich następstwo prawne. Pismem z [...] czerwca 2017 r. Prezydent [...] W. poinformował, że zgromadzony w tej sprawie materiał dowodowy, w tym operat szacunkowy, daje podstawę do wydania decyzji. Następnie wnioskami z [...] września 2017 r. organ wystąpił do Sądu Rejonowego o zmianę postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r., sygn. [...] o stwierdzenie nabycia spadku po F. K. K. oraz postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] maja 1999 r., sygn. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po S. W.. Z tego względu Prezydent [...] postanowieniem z dnia [...] września 2017 r. zawiesił postępowanie w tej sprawie. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia o zawieszeniu postępowania zagadnieniem wstępnym, w ocenie organu, jest rozstrzygnięcie, które miało zapaść w postępowaniu o zmianę powyższych postanowień spadkowych prowadzonym w trybie art. 679 § 1 K.p.c. Z prawomocnym postanowieniem stwierdzającym nabycie spadku, mającym skutki materialnoprawne, wiąże się powaga rzeczy osądzonej oraz domniemanie, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, jest spadkobiercą (art. 1025 § 2 K.c.). W art. 679 K.p.c. ustawodawca przewidział szczególny sposób zmiany takiego postanowienia, wyłączając w tym zakresie możliwość wznowienia postępowania (art. 524 § 1 K.p.c.). Zgodnie z art. 679 § 1 K.p.c. dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą, może być przeprowadzony jedynie w postępowaniu o uchylenie lub zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Postępowanie przewidziane w art. 679 K.p.c. nie służy i nie może być wykorzystywane, jako środek do usunięcia skutków bezczynności lub błędów uczestników postępowania spadkowego, czy też skutków ich nieznajomości prawa ani nawet błędów sądu. Chociaż jest ono postępowaniem autonomicznym, ma jednak charakter "wznowieniowy" (zob. postanowienia SN z 15.1.2016 r., sygn. akt I CSK 1079/14 oraz z 29.4.2016 r., I CSK 298/15). Należy zauważyć, że w dacie wydania zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia z [...] września 2017 r. o zawieszeniu postępowania, krąg spadkobierców po S. W. oraz F. K. K. został ustalony prawomocnymi postanowieniami Sądu Rejonowego dla [...] z [...] maja 1999 r., sygn. akt [...]oraz Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r. sygn. akt [...]. Z akt sprawy nie wynika, że postanowienia te zostały w jakikolwiek sposób podważone. To, że w dacie wydania zaskarżonego postanowienia Wojewody [...] przed Sądem Rejonowym toczą się postępowania w trybie art. 679 § 1 K.p.c. w sprawie zmiany postanowienia spadkowego Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r., sygn. [...] oraz postanowienia spadkowego Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] maja 1999 r., sygn. [...], które nie zostały jeszcze prawomocnie zakończone nie oznacza, że obalone zostało domniemanie, zgodnie z którym osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia jest spadkobiercą (art. 1025 § 2 K.c.). Obowiązkiem sądów administracyjnych, jak też organów administracji jest respektowanie prawomocnych orzeczeń sądów cywilnych. Sama hipotetyczna możliwość zmiany postanowienia spadkowego nie może stanowić podstawy do zawieszenia postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. (por. wyrok NSA z 20.3.2016 r., sygn. akt II OSK 25/15). W rozpoznawanej sprawie nie mamy zatem do czynienia z zagadnieniem wstępnym, o którym mowa w art. 97 §1 pkt 4 k.p.a., gdyż w obrocie prawnym pozostają prawomocne postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r., sygn. [...] oraz Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] maja 1999 r., sygn. [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po S. W. oraz F. K. K.. Tym samym skoro w aktach sprawy znajdują się prawomocne postanowienia ustalające krąg spadkobierców po S. W. oraz F. K. K. to do chwili ich zmiany organ administracji nie miał podstaw do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Rację ma zatem skarżący, że podjęte w okolicznościach tej sprawy postanowienie o zawieszeniu postępowania, zapadło w sytuacji gdy nie istnieje przeszkoda prawna, w postaci zagadnienia prejudycjalnego, którego rozstrzygnięcie należy do kompetencji sądu powszechnego, uniemożliwiająca zakończenie postępowania zainicjowanego ich wnioskiem [...] stycznia 2012 r. W konsekwencji zasadne są zarzuty naruszenia art. 1025 § 2 K.c., art. 365 § 1 K.p.c. oraz art. 97 § 1 pkt 1 i 4 K.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji.