IV SA/Wa 553/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Rzążewska Asesor WSA Jakub Linkowski Asesor WSA Wanda Zielińska - Baran (spr.) Protokolant Andrzej Malinowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2004 r. sprawy ze skarg B. K., J. S. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r.; 2. zasądza od Ministra gospodarki i Pracy na rzecz skarżących B. K. i J. S. po 300 zł (trzysta) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 marca 2001 r. (sygn. IV SA 417/99) uchylił decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 1999 r. ( [...]) utrzymującą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa własną decyzję z dnia [...] października 1998 r. ( [...]) w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja 1950 r. w sprawie ustalenia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem p.n. P. w O. przy ul. [...] oraz w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że organ naczelny nie wykazał, iż przejęte przedsiębiorstwo spełniało kryteria do nacjonalizacji, określone w art. 3 ust. A pkt 16 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 października 1946 r. w przedmiocie określenia wielkich i średnich przedsiębiorstw przemysłu włókienniczego (Dz. U. Nr 62, poz. 343). Ustalenia organu powinny sprowadzać się do wyjaśnienia, ile zespołów zgrzebnych posiadało przedmiotowe przedsiębiorstwo w dacie 5 lutego 1946 r. tj. w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej. W tym celu należało dopuścić dowód z opinii biegłego, zwłaszcza, że organ nie uznał za wiarygodną prywatnej opinii biegłego J. S., sporządzoną na zlecenie skarżących - J. S. i B. K. Poza tym nie ustalono daty wszczęcia postępowania o przejęciu przedmiotowej przędzalni, a tym samym, czy został zachowany termin prekluzyjny do wydania orzeczenia o przejęciu na własność Państwa tej przędzalni. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 § 1 i 2 oraz art. 158 § 1 kpa, ponownie stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem tzn. P. w O., ul. [...] oraz na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art. 157 § 1 ł 2 kpa odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950 r. w sprawie przejęcia przedsiębiorstw na własność Państwa w części, dotyczącej ww. przedsiębiorstwa (opubl. w Monitorze Polskim z 1950 r. Nr [...], poz. [...]). W uzasadnieniu decyzji organ nadzoru stwierdził, że w świetle przepisów dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. Nr 21, poz. 67), nie zachodziły przesłanki do jego ustanowienia, ponieważ w dacie ustanowienia przymusowego zarządu ww. przedsiębiorstwo było czynne i żadne okoliczności nie wskazywały na jego unieruchomienie. Z tych też względów należało uznać, iż zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja 1950r. to zostało podjęte z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, a wiec należało stwierdzić jego nieważność. Postępowanie w przedmiocie przejęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa, zdaniem organu, zostało wszczęte z zachowaniem terminu z art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., tj. przed dniem 31 marca 1947 r., gdyż wykaz przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu, obejmujący również P. w O. został ogłoszony w [...] Dzienniku Wojewódzkim z 1946 r. Nr [...], poz. [...], Ip. [...], a zgodnie z orzecznictwem za datę wszczęcia nacjonalizacji przyjmuje się datę opublikowania wykazu przedsiębiorstw zakwalifikowanych do przejęcia na własność Państwa. Podstawą prawną przejęcia przedmiotowej przędzalni był art. 3 ust. 1 lit A pkt 16 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1946 r. w przedmiocie określenia wielkich i średnich przedsiębiorstw przemysłu włókienniczego (Dz. U. Nr 62, poz. 343), zgodnie z którymi przejęciu podlegały przędzalnie zgrzebne, odpadowe (w tym i wigoniowe), bawełny i wełny oraz odpadów i włókna ponownie przędzonego posiadające więcej, niż jeden zespół zgrzebny, bez względu na ilość posiadanych wrzecion przędnych. W celu ustalenia, czy przedsiębiorstwo spełniało przesłankę nacjonalizacyjną organ powołał dwóch biegłych w celu ustalenia, ile w dacie 5 lutego 1946 r. - wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej- przedsiębiorstwo miało zespołów zgrzebnych. Zarówno w opinii inż. J. S. rzeczoznawcy Stowarzyszenia W. z października 2001 roku, jak też opinii dr. hab. inż. W. J. z października 2002 roku wynika, że w przedsiębiorstwie na dzień 5 lutego 1946 r. zainstalowane były i pracowały dwa trójzgrzeblarkowe zespoły zgrzebne. Organ uznał, że obie ekspertyzy są pełne, nie zawierają wewnętrznych sprzeczności i niespójności oraz są jasne co do wniosków końcowych. Przedstawiona przez wnioskodawcę B. K. prywatna opinia z dnia [...] stycznia 2002 roku - opracowana przez inż. F. O. rzeczoznawcę ds. przędzalniczych oraz maszyn przędzalniczych - nie uwzględnia tego, że przedmiot oceny winien stanowić stan urządzeń przedsiębiorstwa, mogących składać się na zespoły zgrzebne na dzień 5 lutego 1946r. Podstawę opinii stanowiły protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...].09.1950 r. oraz ogólny spis urządzeń produkcyjnych i pomocniczych przedsiębiorstwa na dzień [...].07.1950 r., w oparciu o które biegły przyjął, że urządzenia wymieniane w spisie nie tworzą zespołu zgrzebnego, ponieważ w spisie nie wyszczególniono dzielnika rzemykowego, niezbędnego do zestawu zespołu zgrzebnego. Autor opinii nie analizował w przeciwieństwie do biegłych działających na zlecenie organu, danych dotyczących stanu przędzy i surowca, które zostały zaliczone do istotnych z punktu widzenia danych technicznych funkcjonowania zakładu. Biegły nie dokonał żadnej charakterystyki przedsiębiorstwa, ani oceny w zakresie zdolności produkcyjnej przędzalniczej. Z tych względów, zdaniem organu, opinii tej nie można uznać za pełną i mogącą stanowić pełnowartościowy materiał dowodowy odnoszący się do stanu przedsiębiorstwa w dniu 5 lutego 1946 r. Z kolei przedstawiona przez J. S. opinia J. S. z dnia [...] listopada 1998 r. przedstawia definicje, jakie sformułował biegły, co do pojęcia "zespołu zgrzebnego" oraz pojęcia "zgrzeblarki". Opinia ta, ze względu na swój charakter ogólny nie może stanowić podstawy do ustaleń faktycznych. Opinia ta nie została opracowana w oparciu o materiał dowodowy sprawy. W świetle zgromadzonego materiału źródłowego oraz opinii biegły organ naczelny przyjął, że w stosunku do przedmiotowego przedsiębiorstwa zostały spełnione przesłanki do jego nacjonalizacji. Ponadto organ dodał, że brak w orzeczeniu Ministra z dnia [...] lipca 1950 r. rozstrzygnięcia odnośnie odszkodowania nie stanowiło przeszkody do przejęcia przedsiębiorstwa, albowiem przejęcie nie było uzależnione od wypłaty odszkodowania. Odszkodowania miały być realizowane na zasadach określających w rozporządzeniu Rady Ministrów, które jednak dotychczas nie zostało wydane. Minister Gospodarki i Pracy decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. po rozpoznaniu wniosków B. K. i J. S. o ponowne zaopatrzenie sprawy, utrzymał swoją decyzję w mocy, stwierdzając, że nie znajduje podstaw do zmiany poprzednio zajętego stanowiska. Odnosząc się do zarzutów podnoszonych we wniosku stwierdził, że realizując wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego pozyskał nowe dowody z ekspertyz biegłych, z których wynika, że przedsiębiorstwo w dacie 3 stycznia ł946 r. posiadało dwa zespoły zgrzebne i nie znajduje uzasadnienia zarzut, że z parku maszynowego znajdującego się przedsiębiorstwie nie można było stworzyć żadnego zespołu zgrzebnego. Potwierdzają to zebrane dowody oraz fakt, że przedsiębiorstwo w 1950 roku było czynne i bez tych zespołów nie mogłoby prowadzić działalności produkcyjnej. Protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...].09.1950 r. wbrew zarzutom nie jest dokumentem pośrednim i nie mogącym stanowić podstawy do ustaleń biegłych, lecz przeciwnie, jest dokumentem istotnym, obrazującym wyposażenie w maszyny i urządzenia przedsiębiorstwa w momencie jego nacjonalizacji. W ocenie organu wbrew zarzutom podnoszonym przez skarżących, postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z ogólnymi zasadami kpa, dokonano oceny zebranego materiału dowodowego i w całości zostały zrealizowane wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na powyższą decyzję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli B. K. i J. S., podnosząc, iż w zaskarżonej decyzji organ naczelny w ogóle nie ustosunkował się do trzech opinii inż. F. O., opracowanych na zlecenie skarżących w dniach [...] stycznia 2002 r., [...] kwietnia 2002 r. oraz [...] sierpnia 2003 r. Zatem organ naruszył przepis art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa, gdyż rozstrzygnięcie oparł li tylko na opiniach opracowanych przez inż. J. S. na zlecenie organu. Z tych powodów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki i Pracy wniósł o ich oddalenie, podnosząc te same argumenty, co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2004 r. Przede wszystkim organ orzekający nie przeprowadził wnikliwej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz nie dokonał jego oceny w oparciu o regułę swobodnej oceny dowodów. Trafnie podniesiono w skargach, że organ rozpatrując niniejszą sprawę w ogóle nie ustosunkował się do trzech opinii opracowanych w dniach [...].01.2002r, [...].04.2002r. i [...].08.2003r. przez inż. F. O. na zlecenie B. K. oraz J. S. Należy podnieść, że stosownie do art. 75 § 1 kpa opinia biegłego jest jednym ze środków dowodowych w postępowaniu administracyjnym obok dokumentów zamiast świadka i oględzin i tak jak pozostały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie podlega swobodnej ocenie w myśl zasady wynikającej z art. 80 kpa, przy czym wyniki tej oceny powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, jak tego wymaga przepis art. 107 § 3 kpa. Organ administracji rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć jakiegokolwiek dowodu zgromadzonego w sprawie, może natomiast odmówić danemu dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest to uzasadnić, z jakiej robi to przyczyny. Innymi słowy, zaniechanie organu co do ustosunkowania się do danego dowodu może budzić uzasadnione wątpliwości co do trafności oceny innych dowodów, co też może prowadzić do wadliwej ich oceny, a w rezultacie do wadliwego rozstrzygnięcia. Dlatego też organ obowiązany jest zgodnie z art. 7, art. 77 § I i art. 80 kpa dokładnie przeanalizować każdy dowód, a w szczególności te dowody z których wynikają odmienne wnioski. Chodzi tu między innymi o dowody z opinii biegłych, z których wynikają rozbieżne wnioski, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. W takim przypadku organ administracji nie może zaniechać wyjaśnienia istotnych różnic w opinii biegłych w powołanych w sprawie, ale obowiązany jest w toku postępowania skonfrontować te rozbieżne opinie przy zastosowaniu środków prawnych przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego, chociażby przez dopuszczenie dowodu z przesłuchania biegłych. Powyższe, w ocenie Sądu, wskazuje, że organ naczelny postępowanie wyjaśniające przeprowadził z naruszeniem przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa , w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto należy zauważyć, że organ naczelny w ogóle nie zwrócił uwagi, iż Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 marca 2001r. uchylił tylko decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 1999r., a to oznacza, że w obrocie prawnym pozostaje nadal decyzja tegoż Ministra z dnia [...] października 1998r. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 209 cyt. ustawy.