IV SA/Wa 553/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na osiedlenie się postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 13 marca 2015 r. skarżący M. S. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek ten rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 30 kwietnia 2015 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy ze względu na niezłożenie przez skarżącego dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów, co uniemożliwiło dokonanie oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Od powyższego postanowienia skarżący, w piśmie z dnia 31 maja 2015 r., wniósł sprzeciw. Na skutek wniesienia sprzeciwu powyższe postanowienie referendarza sądowego utraciło moc – zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wobec tego, że złożone oświadczenie budziło wątpliwości Sądu i było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 15 czerwca 2015 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, oryginalnych lub urzędowo poświadczonych dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, tj: 1) przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; 2) nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za 2014 rok; 3) wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy jego oświadczeniem o niezatrudnianiu i niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym (rubryka nr 12 formularza wniosku), a treścią znajdującego się w aktach administracyjnych pełnomocnictwa, z którego wynika, że ustanowił swoim pełnomocnikiem adwokata M. J.; 4) wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy złożonym przez niego oświadczeniem o stanie rodzinnym (rubryka nr 10 formularza wniosku), w którym wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dziećmi, a treścią prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego [...] w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że związek małżeński, w jakim był z K. S., został rozwiązany przez rozwód i został on pozbawiony władzy rodzicielskiej; 5) jeżeli skarżący płaci alimenty zasądzone powołanym wyrokiem Sądu Okręgowego - nadesłanie dokumentów (np. dowodów wpłat, poleceń przelewów, wyciągu z rachunku bankowego z zaznaczeniem odpowiednich pozycji) potwierdzających tę okoliczność; 6) przedłożenie aktualnych – z okresu ostatnich trzech miesięcy – dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty, polecenia przelewów, wyciągi z rachunku bankowego z zaznaczeniem odpowiednich pozycji) wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z eksploatacją mieszkania (np. opłat za energię elektryczną, gaz) i z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy; 7) wyjaśnienie, z jakiego względu skarżący nie jest w stanie ponieść opłat sądowych należnych w dalszym toku postępowania, których jednorazowa wysokość wynosić będzie 100 zł (ewentualnie opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku na wniosek oraz wpisy od ewentualnych zażaleń) lub 150 zł (wpis od skargi kasacyjnej), skoro skarżący był w stanie wygospodarować kwotę 300 zł na wpis od skargi, który jest najwyższą opłatą sądową w sprawie wszczętej jego skargą. Na obecnym etapie postępowania skarżący nie ma obowiązku uiszczania jakichkolwiek innych opłat sądowych; 8) złożenie szczegółowego oświadczenia o źródłach utrzymania skarżącego oraz o wysokości tych źródeł utrzymania, w szczególności należy wyjaśnić skąd skarżący czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie, mieszkanie, czy koszty przejazdu środkami transportu miejskiego), skoro we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazał żadnych dochodów. Jak wynika z adnotacji doręczyciela placówki pocztowej, przesyłki nie doręczono z powodu nieobecności adresata. Placówka pocztowa dwukrotnie bezskutecznie zawiadamiała skarżącego o możliwości odbioru przesyłki w urzędzie pocztowym (awizo z dnia 22 czerwca 2015 r. i awizo powtórne z dnia 30 czerwca 2015 r.), po czym w dniu 8 lipca 2015 r. zwróciła nieodebraną przesyłkę Sądowi, którą Przewodniczący Wydziału uznał za skutecznie doręczoną w dniu 6 lipca 2015 r. w trybie art. 73 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zgodnie z art. 252 § 1 i 2 tej ustawy, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Stosownie do treści art. 255 powołanej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W myśl art. 245 § 1–3 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle treści art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie złożył żądanych dokumentów, niezbędnych do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazał zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu przypomnieć należy, że skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a to oznacza, że jest on zobligowany do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Jeżeli strona postępowania uchyla się – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Skarżący nie podjął nawet próby zadośćuczynienia nałożonemu nań zobowiązaniu zarządzeniem z dnia 15 czerwca 2015 r. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał zatem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie mu przez Sąd prawa pomocy, a to oznacza, że nie wykazano, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy. Jednocześnie wyjaśnić należy, że w świetle art. 73 § 3 tej ustawy, w przypadku niepodjęcia pisma w terminie siedmiu dni od dnia umieszczenia w oddawczej skrzynce pocztowej zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej, pocztowa placówka oddawcza pozostawia powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej. Stosownie zaś do art. 73 § 4 powołanej ustawy doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu licząc – w myśl § 3 tegoż artykułu – od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej. Oznacza to, że warunkiem skuteczności doręczenia zastępczego jest uprzednie dwukrotne awizowanie doręczanej przesyłki. Wobec powyższego, wezwanie skierowane do skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku, uznać należy za doręczone w dniu 6 lipca 2015 r. Zatem siedmiodniowy termin do dokonania powyższej czynności bezskutecznie upłynął w dniu 13 lipca 2015 r. Pomimo tego do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia skarżący nie uzupełnił braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.