IV SA/Wa 56/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Golat po rozpoznaniu w dniu 10.06.2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 5 listopada 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 56/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Pismem z dnia 20 stycznia 2016 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Skarżący uiścił wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Zarządzeniem z dnia 12 lutego 2016 r. Przewodnicząca Wydziału wezwała do uzupełnienia wpisu od skargi kasacyjnej o kwotę 24.551 zł. W terminie do uiszczenia wpisu skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku oświadczył, że za pieniądze uzyskane z odszkodowania kupił dom wraz z zabudowaniami gospodarczymi potrzebnymi do przechowywania maszyn rolniczych. Z renty rolniczej oraz zasiłku chorobowego żony nie jest w stanie finansować nawet bieżących kosztów utrzymania. Podniósł, że jako rolnik nie może otrzymać z banku kredytu i korzysta z karty kredytowej. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną. Jest właścicielem domu z zabudowaniami gospodarczymi o pow. 168 m2 o wartości 650.000 zł, mieszkania o pow. 68 m2 (współwłasność małżeńska) o wartości ok. 300 000 zł, dwóch nieruchomości rolnych o pow. 2.88 ha i 1.2 ha. Jest także właścicielem samochodu osobowego marki [...] (rok produkcji 2012). Oświadczył, że uzyskuje dochód w wysokości 968,38 zł z tytułu renty rolniczej, zaś jego żona otrzymuje zasiłek chorobowy w wysokości 300 zł. Podał, że z tytułu karty kredytowej jego zadłużenie wynosi 8883,22 zł. Wymienił wydatki miesięczne: czynsz za mieszkanie ok. 700 zł, media – 250 zł oraz roczne: podatek od nieruchomości ok. 480 zł i ubezpieczenie samochodu 700 zł. Zarządzeniem z dnia 5 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: złożenie wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę wszelkich rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z historią rachunku); nadesłanie dokumentów wskazujących wysokość wydatków, które według oświadczenia skarżącego zostały przeznaczone na budowę domu oraz zabudowań gospodarczych ze środków pochodzących z przyznanego odszkodowania; wskazanie wartości samochodu, o którym mowa w rubryce nr 7.3 formularza PPF; wskazanie maszyn rolniczych będących własnością skarżącego (o czym mowa w rubryce nr 5 formularza PPF); wyjaśnienie, czy skarżący starał się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych za 2014 i 2015 r., ewentualnie o inne formy pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli tak, to należy wskazać, czy je otrzymał i w jakiej wysokości oraz nadesłać kopię decyzji właściwego organu administracji o przyznaniu dopłaty bezpośredniej lub innej formy pomocy. W piśmie z dnia 18 kwietnia 2016 r. pełnomocnik skarżącego podał, że wartość samochodu skarżącego wynosi 60-65 tys. zł; skarżący posiada maszyny rolnicze: kosiarkę, rozdrabniarkę oraz glebogryzarkę; skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie z ARiMR za rok 2014 w łącznej wysokości 2.623,31 oraz za rok 2015 w łącznej wysokości 2.183,07 zł. Do pisma skarżący dołączył wyciągi z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, a także obwieszczenie Komornika Sadowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] o pierwszej licytacji nieruchomości z dnia [...] października 2014 r., postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z dnia [...] lutego 2015 r. oraz faktury VAT z okresu czerwca – sierpnia 2015 r. dotyczące zakupów materiałów budowlanych, mebli, sprzętów AGD. Postanowieniem z dnia 12 maja 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 56/15 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy. Podkreślił, że skarżący jest zobowiązany na obecnym etapie postępowania do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 24 551 zł. Jak zauważył referendarz sądowy, skarżący na urzędowym formularzu PPF zadeklarował, że dochód jego oraz żony wynosi (łącznie) 1268 zł netto. Stwierdził jednak, że jak wynika z nadesłanych wyciągów z rachunków skarżącego i jego żony, na ich konta wpływają dodatkowe kwoty, których nie wykazano w rubryce nr 10 formularza PPF. Przykładowo, na konto skarżącego prowadzone przez [...] w styczniu 2016 r. wpłynęła kwota 3000 zł, w marcu środki finansowe w łącznej wysokości 2800 zł, zaś w kwietniu – 2900 zł. Wszystkie te operacje zostały zatytułowane "wpłata gotówki we wpłatomacie". Na rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy skarżącego w [...] S.A. w dniu 4 marca 2016 r. wpłynęła kwota 1500 zł, w dniu 11 marca 2015 r. – kwota 1582,55 ("RENTA ZA 03/2016"), w dniu 13 marca 2016 r. – kwota 1000 zł, zaś w dniu 23 marca 2016 r. – kwota 3177 zł. Również na konto żony skarżącego w miesiącu styczniu wpłynęła kwota 1800 zł, w lutym, marcu i kwietniu były to kwoty po 1500 zł. Analizując przepływ środków finansowych na kotach skarżącego i jego żony referendarz sądowy zauważył, że w miesiącu marcu 2016 r. na konta skarżącego w [...] S.A oraz w [...] wpłynęły środki finansowe w łącznej kwocie 10 059 zł, na konto żony skarżącego w marcu 2016 r. wpłynęła kwota 1500 zł. Z powyższego wynika, że skarżący ma do dyspozycji środki finansowe, których źródła nie wskazał w rubryce nr 10 formularza PPF, a które bez wątpienia wpływają na jego możliwości finansowe. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie referendarza sądowego zasadnicze znaczenie ma jednak fakt, że decyzją z dnia 19 lutego 2014 r. na rzecz skarżącego Wojewoda [...] ustalił odszkodowanie w wysokości 849.871 zł. W ocenie referendarza sądowego skarżący, oświadczenie skarżącego, że kwotę tę już wydał na kupno domu oraz remont i urządzenie tego domu, nie może prowadzić do przerzucenia na współobywateli finasowania postępowania zainicjowanego przez skarżącego. Referendarz sądowy zauważył, że kwota odszkodowania wypłaconego skarżącemu wyniosła 849.871zł. Jak natomiast wynika z nadesłanych dokumentów (obwieszczenia o licytacji komorniczej i postanowienia sądu w przedmiocie przysądzenia prawa własności), skarżący na przełomie 2014 i 2015 r. kupił na licytacji komorniczej nieruchomość (dom) – za kwotę 488 250 zł. Przedstawił także rachunki z okresu do czerwca do sierpnia 2015 r. na łączną kwotę 16 731 zł (za materiały budowlane, sprzęt AGD, meble). Zdaniem referendarza sądowego, powyższe okoliczności nie uzasadniają zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Podkreślono, że oprócz ww. domu, jak wynika z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPF, skarżący wraz z żoną są właścicielami mieszkania o pow. 68 m2. W tej sytuacji, kupna domu i kosztów remontu, zakupu mebli i wyposażenia tego domu, nie można uznać za wydatek na podstawowe potrzeby życiowe. Referendarz sądowy stwierdził brak podstaw do zwolnienia skarżącego w niniejszej sprawie od kosztów sądowych, gdyż skarżący w dacie wszczęcia postępowania posiadał środki na opłacenie kosztów związanych z jego prowadzeniem. Ponadto, mając na uwadze, że skarżący jest właścicielem domu o pow. 168 m2 (o wartości ok. 650.000 zł), mieszkania o pow. 68 m2 (o wartości ok. 300.000 zł), nieruchomości rolnych o łącznej pow. 4,08 ha, samochodu osobowego marki [...] rok produkcji 2012 (o deklarowanej wartości ok. 60-65 tys. zł), nie można go zaliczyć do osób ubogich. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia zarzucając, że wykazał, że nie jest w stanie ponieść w pełni kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Zwrócił się o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od opłat sądowych w całości. W uzasadnieniu wskazał, że obecnie wraz ze swoją małżonką nie mają żadnych możliwości zarobkowych. Wyjaśnił, że pozostaje niezdolny do pracy ze względu na problemy zdrowotne, z tytułu których pobiera rentę w wysokości 968,38 zł miesięcznie. Małżonka skarżącego, z którą prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe, także pozostaje niezdolna do pracy i pobiera z tego tytułu zasiłek chorobowy w wysokości 300 zł miesięcznie. W związku z problemami zdrowotnymi małżonkowie zmuszeni są do ponoszenia znacznych wydatków na leki i badania, co zostało uwidocznione na wyciągu z rachunku bankowego skarżącego w [...] z okresu od dnia 2 stycznia 2016 r. do dnia 8 kwietnia 2016 r. oraz na wyciągu z rachunku bankowego małżonki skarżącego w [...] od dnia 4 stycznia 2016 r. do dnia 12 kwietnia 2016 r. Skarżący podniósł, że wobec bardzo niskiego dochodu, jaki wspólnie otrzymują skarżący i jego małżonka, nie są oni w stanie samodzielnie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb życiowych, dlatego otrzymują wsparcie od swojego syna P. M. Wpłaty od syna uwidocznione są na wydrukach z rachunków bankowych, na które zwrócił uwagę referendarz sądowy. Zdaniem skarżącego, okoliczność ta jedynie potwierdza trudną sytuację finansową małżonków oraz uwidacznia niemożliwość samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Skarżący stwierdził, że na jego obecną, trudną sytuację finansową wpłynęła okoliczność, iż przez okres ponad 4 lat nie otrzymywał żadnych pieniędzy z tytułu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. Odszkodowanie zostało wypłacone dopiero po wydaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 56/15. W okresie tym skarżący zaciągnął wiele zobowiązań u rodziny, które nadal reguluje, ponadto zmuszony był do zaciągania zobowiązań przy użyciu kart kredytowych w celu zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. W dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy zobowiązania te opiewały na kwotę łączną 20.148,23 zł, co zostało uwidocznione w załączonych do wniosku wyciągach z rachunku bankowego, prowadzonego przez bank [...] oraz z rachunku prowadzonego w banku [...]. Skarżący dodał, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazał, że jego zadłużenie w banku [...] na dzień 21 marca 2016 r. wyniosło 8.883,22 zł, natomiast z załączonego do akt sprawy wyciągu wynika, że zadłużenie w dniu 4 kwietnia 2016 r. wyniosło 12.637 zł. Wyjaśnił, że zadłużenie ma charakter rosnący. Stwierdził, że ponosi stałe wydatki m.in. na opłatę do spółdzielni w kwocie 700 zł miesięcznie, media ok. 250 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości ok. 480 zł rocznie, ubezpieczenie samochodu 700 zł rocznie. Zauważył, że gdy otrzymane odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości przeznaczył na nabycie nieruchomości, na którą poczynił znaczne nakłady, co potwierdzają przedłożone faktury na zakup materiałów budowlanych. Podniósł, że jako osoba prowadząca rolniczą działalność gospodarczą potrzebuje miejsca, w którym może składować sprzęty rolnicze, a także inne materiały związane z uprawą roli (ziarna na zasiew, nawozy itp.). Nabycie nieruchomości było zatem niezbędne. Skarżący zarzucił, że dochód w kwocie 1268 zł netto, jaki uzyskuje wraz z małżonką, nie wystarczy na pokrycie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Jest to wydatek nagły, który znacznie przekracza jego możliwości finansowe. Ponadto, na dochód skarżącego i jego małżonki składają się jedynie świadczenia otrzymywane z KRUS, które powinny służyć przede wszystkim zaspokojeniu potrzeb powstałych na tle problemów zdrowotnych. Nie zgadzając się ze stanowiskiem referendarza sądowego dodał, że okoliczność, iż posiada on wskazane składniki majątkowe, nie może być podstawą do odmówienia przyznania prawa pomocy bez pełnego zbadania sytuacji majątkowej przedstawionej we wniosku. Podniósł, że wpis sądowy od skargi kasacyjnej znacznie przewyższa możliwości zarobkowe skarżącego, a oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy winien wziąć pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego. Wskazał również, że do pewnego etapu niniejszego postępowania partycypował w pełni w kosztach sądowych. Na obecnym etapie postępowania sytuacja skarżącego uległa jednak zmianie. Ponadto, skarżący zakwestionował zasadność żądania od skargi kasacyjnej wpisu stosunkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie, o czym stanowi art. 260 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym w dniu wszczęcia postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną. Jest właścicielem domu z zabudowaniami gospodarczymi o pow. 168 m2 o wartości 650.000 zł, mieszkania o pow. 68 m2 (współwłasność małżeńska) o wartości ok. 300 000 zł, dwóch nieruchomości rolnych o pow. 2.88 ha i 1.2 ha. Jest także właścicielem samochodu osobowego marki [...] (rok produkcji 2012). Uzyskuje dochód w wysokości 968,38 zł z tytułu renty rolniczej, zaś jego żona otrzymuje zasiłek chorobowy w wysokości 300 zł. Wnioskodawca podał, że z tytułu karty kredytowej jego zadłużenie wynosi 8883,22 zł. Wymienił wydatki miesięczne: czynsz za mieszkanie ok. 700 zł, media – 250 zł oraz roczne: podatek od nieruchomości ok. 480 zł i ubezpieczenie samochodu – 700 zł. Oświadczył, że za pieniądze uzyskane z odszkodowania kupił dom wraz z zabudowaniami gospodarczymi potrzebnymi do przechowywania maszyn rolniczych. Z renty rolniczej oraz zasiłku chorobowego żony skarżący nie jest w stanie finansować nawet bieżących kosztów utrzymania. Podniósł, że jako rolnik nie może otrzymać z banku kredytu i korzysta z karty kredytowej. Jak wynika z nadesłanych wyciągów z rachunków skarżącego i jego żony, na ich konta wpływają dodatkowe kwoty, których nie wykazano w rubryce nr 10 formularza PPF. Ponadto, decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. Wojewoda [...] ustalił na rzecz skarżącego odszkodowanie w wysokości 849.871 zł, które zostało wypłacone. Wyjaśnienia udzielone przez skarżącego w sprzeciwie pozostają bez wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia. Należy bowiem mieć na uwadze okoliczność, że kwota przyznanego skarżącemu odszkodowania przewyższa wydatki poniesione przez skarżącego m.in. z tytułu nabycia nieruchomości, jak również wysokość kwot zadłużenia podanych przez skarżącego. Decydując się na wszczęcie postępowania przed sądem administracyjnym, skarżący powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Zauważyć trzeba, że miał on możliwość przeznaczenia na ten cel stosownej kwoty z uzyskanego odszkodowania. Podkreślić należy, że ustawa nakłada obowiązek uiszczenia kosztów sądowych na tego, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Stanowi o tym przepis art. 214 § 1 p.p.s.a. Strona wnosząca do Sądu pismo podlegające opłacie co do zasady powinna liczyć się z koniecznością poniesienia obciążeń finansowych z tym związanych. Z tego też względu, możliwość przyznania prawa pomocy została uwarunkowana bezspornym wykazaniem przez stronę, iż nie jest w stanie wypełnić powyższego obowiązku. W opisanej sytuacji nie sposób przyjąć, aby wnioskodawca był pozbawiony środków do życia bądź aby poniesienie pełnych kosztów sądowych spowodowało dla niego uszczerbek utrzymania koniecznego. Stwierdzić należy, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w całości. Zarzuty dotyczące prawidłowości ustalenia wysokości wpisu sądowego od skargi kasacyjnej mogły zostać podniesione w ewentualnym zażaleniu na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, natomiast nie podlegają kontroli w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Z tych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.