IV SA/Wa 56/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dni 5 listopada 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 56/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Pismem z dnia 20 stycznia 2016 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Skarżący uiścił wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Zarządzeniem z dnia 12 lutego 2016 r. Przewodnicząca Wydziału wezwała do uzupełnienia wpisu od skargi kasacyjnej o kwotę 24.551 zł. W terminie do uiszczenia wpisu skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 31 marca 2016 r. skarżący oświadczył, że za pieniądze uzyskane z odszkodowania kupił dom wraz z zabudowaniami gospodarczymi potrzebnymi do przechowywania maszyn rolniczych. Z renty rolniczej oraz zasiłku chorobowego żony skarżący nie jest w stanie finansować nawet bieżących kosztów utrzymania. Podniósł, że jako rolnik nie może otrzymać z banku kredytu i korzysta z karty kredytowej. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną. Jest właścicielem domu z zabudowaniami gospodarczymi o pow. 168 m2 o wartości 650.000 zł, mieszkania o pow. 68 m2 (współwłasność małżeńska) o wartości ok. 300 000 zł, dwóch nieruchomości rolnych o pow. 2.88 ha i 1.2 ha. Jest także właścicielem samochodu osobowego marki [...] (rok produkcji 2012). Skarżący oświadczył, że uzyskuje dochód w wysokości 968,38 zł z tytułu renty rolniczej, zaś jego żona otrzymuje zasiłek chorobowy w wysokości 300 zł. Wnioskodawca podał, że z tytułu karty kredytowej, jego zadłużenie wynosi 8883,22 zł. Wymienił wydatki miesięczne: czynsz za mieszkanie ok. 700 zł, media – 250 zł oraz roczne: podatek od nieruchomości ok. 480 zł i ubezpieczenie samochodu 700 zł. Zarządzeniem z dnia 5 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy na podstawie art. 258 § 2 pkt 5 w zw. z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), wezwał do uzupełnienia wniosku poprzez: a) złożenie wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę wszelkich rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z historią rachunku), b) nadesłanie dokumentów wskazujących wysokość wydatków, które według oświadczenia skarżącego zostały przeznaczone na budowę domu oraz zabudowań gospodarczych ze środków pochodzących z przyznanego odszkodowania; c) wskazanie wartości samochodu, o którym mowa w rubryce nr 7.3 formularza PPF; d) wskazanie maszyn rolniczych będących własnością skarżącego (o czym mowa w rubryce nr 5 formularza PPF) e) wyjaśnienie, czy skarżący starał się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych za 2014 i 2015 r., ewentualnie o inne formy pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli tak, to należy wskazać, czy je otrzymał i w jakiej wysokości oraz nadesłać kopię decyzji właściwego organu administracji o przyznaniu dopłaty bezpośredniej lub innej formy pomocy; W piśmie z dnia 18 kwietnia 2016 r. pełnomocnik skarżącego podał, że: - wartość samochodu skarżącego "ze względu na aktualny stan wynosi 60-65 tys. zł"; - aktualnie skarżący posiada następujące maszyny rolnicze: kosiarkę, rozdrabniarkę oraz glebogryzarkę; - skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie z ARiMR za rok 2014 w łącznej wysokości 2.623,31 oraz za rok 2015 w łącznej wysokości 2.183,07 zł. Do pisma dołączono wyciągi z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych a także obwieszczenie Komornika Sadowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] o pierwszej licytacji nieruchomości z dnia 10 października 2014 r., postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydział [...] Cywilny z dnia [...] lutego 2015 r. oraz faktury VAT z okresu czerwca – sierpnia 2015 r. (dot. zakupów materiałów budowlanych, mebli, sprzętów AGD). Rozpoznając wniosek zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 omawianego przepisu). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Mając powyższe na uwadze, w ocenie referendarza sądowego, w rozpatrywanej sprawie skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy. Rozpatrując tę kwestię wzięto pod uwagę, że skarżący jest zobowiązany na obecnym etapie postępowania do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 24 551 zł. Skarżący na urzędowym formularzu PPF zadeklarował, że dochód jego oraz żony wynosi (łącznie) 1268 zł netto. Należy jednak stwierdzić, że jak wynika z nadesłanych wyciągów a rachunków skarżącego i jego żony na ich konta wpływają dodatkowe kwoty, których nie wykazano w rubryce nr 10 formularza PPF. I tak np. na konto skarżącego prowadzone przez [...] w styczniu 2016 r. wpłynęła kwota 3000 zł, w marcu środki finansowe w łącznej wysokości 2800 zł, zaś w kwietniu – 2900 zł. Wszystkie te operacje zostały zatytułowane "wpłata gotówki we wpłatomacie" Na rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy skarżącego w [...] S.A. w dniu 4 marca 2016 r. wpłynęła kwota 1500 zł, w dniu 11 marca 2015 r. 1582,55 ("RENTA ZA 03/2016 ..."), w dniu 13 marca 2016 r. – kwota 1000 zł, zaś w dniu 23 marca 2016 r. – kwota 3177 zł. Również na konto żony skarżącego w miesiącu styczniu wpłynęła kwota 1800 zł, w lutym, marcu i kwietniu były to kwoty po 1500 zł. Analizując zatem przepływ środków finansowych na kotach skarżącego i jego żony należy zauważyć, że w miesiącu marcu 2016 r. na konta skarżącego w [...] S.A i w [...] wpłynęły środki finansowe w łącznej kwocie 10 059 zł, na konto żony skarżącego w marcu 2016 r. wpłynęła kwota 1500 zł. Z powyższego wynika, że skarżący ma do dyspozycji środki finansowe, których źródła nie wskazał w rubryce nr 10 formularza PPF, a które bez wątpienia wpływają na jego możliwości finansowe. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie referendarza sądowego zasadnicze znaczenie ma jednak fakt, że decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. na rzecz skarżącego Wojewoda [...] ustalił odszkodowanie w wysokości 849.871 zł. Skarżący kwotę tę kwestionuje i dlatego zdecydował się na wystąpienie na drogę sądową, żądając kwoty o 4.930.129 zł wyższej. W ocenie referendarza sądowego skarżący, któremu kwotę odszkodowania wypłacono, występując na drogę sądową, powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z tym postępowaniem. Oświadczenie skarżącego, że kwotę tę już wydał na kupno domu oraz remont i urządzenie tego domu, nie może prowadzić do przerzucenia na współobywateli finasowania postępowania zainicjowanego przez skarżącego. Należy także zauważyć, że kwota odszkodowania wypłaconego skarżącemu wyniosła 849.871zł. Jak wynika z nadesłanych dokumentów (obwieszczenia o licytacji komorniczej i postanowienia sądu w przedmiocie przysądzenia prawa własności) skarżący na przełomie 2014 i 2015 r. kupił na licytacji komorniczej nieruchomość (dom) – za kwotę 488 250 zł. Przedstawił także rachunki z okresu do czerwca do sierpnia 2015 r. na łączną kwotę 16 731 zł (za materiały budowlane, sprzęt AGD, meble). W ocenie referendarza sądowego powyższe okoliczności nie uzasadniają zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Podkreślić należy, że oprócz ww. domu, jak wynika z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPF, skarżący wraz z żoną są właścicielami mieszkania o pow. 68 m2. W tej sytuacji, kupna domu i kosztów remontu, zakupu mebli i wyposażenia tego domu, nie można uznać za wydatek na podstawowe potrzeby życiowe. Jeszcze raz należy podkreślić, że skoro skarżący podjął decyzję o wystąpieniu na drogę sądową, bowiem nie jest zadowolony z kwoty przyznanego odszkodowania, to powinien był w zabezpieczyć środki potrzebne mu do dochodzenia swych praw. Nawet bowiem mając na uwadze, że wpis od skargi w niniejszej sprawie wyniósł 49.302 zł (którą to kwotę skarżący uiścił), a wpis od skargi kasacyjnej wynosi 24.651 zł, to kwota przyznanego i wypłaconego odszkodowania (849.871 zł) w pełni pozwała na poniesienie tych kosztów. Podsumowując, w ocenie referendarza sądowego, brak jest podstaw do zwolnienia skarżącego w niniejszej sprawie od kosztów sądowych. Skarżący w momencie wszczęcia postępowania posiadał środki na opłacenie kosztów związanych z jego prowadzeniem. Jego decyzja o zakupie domu za część środków pochodzących z przyznanego odszkodowania nie uzasadnia przerzucenia finasowania zainicjowanego przez niego postępowania na budżet państwa. Ponadto mając na uwadze, że skarżący jest właścicielem domu o pow. 168 m2 (o wartości ok. 650.000 zł), mieszkania o pow. 68 m2 (o wartości ok. 300.000 zł), nieruchomości rolnych o łącznej pow. 4,08 ha, samochodu osobowego marki [...] rok. produkcji 2012 (o deklarowanej wartości ok. 60 -65 tys. zł), z pewnością nie można go zaliczyć do osób ubogich. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.