IV SA/Wa 564/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 12 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 czerwca 2013 r. oddalił skargę J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, w dniu 9 sierpnia 2013 r. wniosła skargę kasacyjną od powołanego wyroku. W skardze kasacyjnej zawarła m.in. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majtku i dochodach strona podała, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem i pełnoletnią córką. Źródła utrzymania trzyosobowej rodziny stanowią dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą w wysokości 1.200 zł brutto miesięcznie i dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez jej męża w wysokości 1.500 zł brutto miesięcznie. Majątek Państwa B. stanowią dom o powierzchni 150 m2 i grunt rolny o powierzchni 0,25 ha, a także samochód osobowy [...] z 2000 r. i samochód osobowy [...] z 2001 r. Strona oświadczyła, że nie dysponuje oszczędnościami, papierami wartościowymi, ani innymi zasobami pieniężnymi. W piśmie z dnia 21 sierpnia 2013 r. wezwano skarżącą do złożenia w terminie czternastu dni dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów źródłowych potwierdzających jej stan majątkowy i możliwości płatnicze, to jest: 1) oświadczenia o wysokości wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącej ze wskazaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości (np. opłat związanych z eksploatacją domu), 2) wyciągów z posiadanych przez skarżącą oraz jej męża osobistych rachunków bankowych, a także rachunków bankowych prowadzonych przez nich firm z okresu ostatnich trzech miesięcy, 3) odpisów zeznań podatkowych skarżącej i jej męża za 2012 rok, 4) dokumentu potwierdzającego dochody uzyskane przez skarżącą i jej męża w maju, czerwcu i lipcu 2013 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Reprezentujący skarżącą adwokat, przy piśmie z dnia 6 września 2013 r. nadesłał: 1) oświadczenie J. B. z dnia 6 września 2013 r., w którym podała ona, że wydatki miesięczne za zużycie energii elektrycznej, wody, gazu, podatek od nieruchomości, zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz opłaty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej wynoszą w przybliżeniu 2.500 zł miesięcznie, 2) kserokopię zeznania o wysokości dochodu skarżącej i jej męża osiągniętego w 2012 roku wraz z kserokopią pisma korygującego to zeznanie, 3) kserokopie informacji skarżącej i jej męża o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w 2012 roku, 4) kserokopię sporządzonego w języku [...] - nieprzetłumaczonego na język polski - zaświadczenia o zarobkach męża skarżącej w [...] z czerwca i lipca 2013 r., 5) kserokopię zaświadczenia o numerze identyfikacyjnym REGON skarżącej, z którego wynika m.in., że prowadzi ona działalność gospodarczą w zakresie architektury, 6) kserokopię zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej męża skarżącej, z którego wynika m.in., że działalność ta polega na konserwacji i naprawie pojazdów samochodowych, 7) kserokopię potwierdzenia przyjęcia wniosku męża skarżącej z dnia 1 sierpnia 2013 r. o wznowienie działalności gospodarczej, 8) kserokopię sześciu rachunków wystawionych przez skarżącą na rzecz kontrahentów oraz 9) wyciąg z rachunku skarżącej w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej za okres od 1 maja 2013 r. do 30 lipca 2013 r. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z treści powołanego przepisu, instytucja przyznania prawa pomocy ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w zakresie prawa pomocy. Na podstawie powołanego przepisu wystosowano do działającej przez adwokata J. B. wezwanie z dnia 21 sierpnia 2013 r. Skarżąca - pomimo upływu wyznaczonego terminu - nie złożyła do akt sprawy całości żądanych dokumentów źródłowych, natomiast podpisane przez nią oświadczenie z dnia 6 września 2013 r. w sprawie wydatków nie odpowiada treści wezwania, zawartej w lit. "a" pisma z dnia 21 sierpnia 2013 r. Zaniechanie strony w powyższym zakresie uniemożliwia stwierdzenie, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny nie jest ona w stanie wygospodarować środków niezbędnych na poniesienie kosztów postępowania przed Sądem. Otóż wbrew wyraźnemu zobowiązaniu, wnioskodawczyni nie złożyła do akt sprawy wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez jej męża. Analiza tych dokumentów umożliwiłaby tymczasem weryfikację wiarygodności oświadczenia z dnia 8 sierpnia 2013 r. w zakresie wielkości dochodu uzyskiwanego w trzyosobowym gospodarstwie domowym oraz nieposiadania przez Państwa B. zasobów pieniężnych. Wątpliwości w tym zakresie okazują się tym bardziej uzasadnione, gdy weźmie się pod uwagę, że na podstawie informacji o zarobkach męża wnioskodawczyni w [...], można ustalić, że D. B. otrzymywał je przynajmniej do lipca bieżącego roku, kiedy to należna mu wypłata wyniosła 2.200,20 Euro. Wnioskodawczyni złożyła do akt sprawy jedynie wyciąg z własnego rachunku w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej. Pozwala on wprawdzie ustalić, że księgowana jest na nim przynajmniej część płatności należnych J. B. za prace wykonywane przez nią w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca nie wyjaśniła jednak, ani przyczyn nienadesłania wyciągów z rachunku osobistego męża, ani także przyczyn nienadesłania wyciągów z rachunków otwartych dla prowadzonych przez nią i męża działalności gospodarczych. Następnie należy stwierdzić, że wbrew jednoznacznie sformułowanemu wezwaniu (lit. "a" pisma z dnia 21 sierpnia 2013 r.) J. B. nie złożyła prawidłowego oświadczenia o wysokości wydatków w gospodarstwie domowym. Po pierwsze bowiem, podała nie kwotę wydatków gospodarstwa domowego, a łączną kwotę wydatków gospodarstwa domowego oraz opłat związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Po drugie natomiast, podała jedynie kwotę łączną i przybliżoną, nie podając wysokości obciążeń związanych z poszczególnymi źródłami wydatków. Oceniając rzetelność strony w przedstawianiu informacji o jej możliwościach płatniczych należy tymczasem zakładać, że deklarowany przez nią stan ubóstwa wiąże się z konicznością skrupulatnego planowania wydatków gospodarstwa domowego, która to wiedza powinna znaleźć odzwierciedlenie w złożonym do akt sprawy oświadczeniu. Nieprawidłowe oświadczenie strony w powyższym zakresie uniemożliwia ustalenie rzeczywistej wielkości koniecznych wydatków w gospodarstwie domowym skarżącej, a w konsekwencji określenie kosztów koniecznego utrzymania trzyosobowej rodziny. Należy też zwrócić uwagę, że w kwietniu bieżącego roku skarżąca uiściła na rachunek bankowy Sądu kwotę 200 zł tytułem wpisu od skargi. Na obecnym etapie postępowania zobowiązana jest do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnianiem w kwocie 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192) oraz wpisu od skargi kasacyjnej także w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Suma należnych teraz opłat jest zatem równa uiszczonemu przez skarżącą wpisowi od skargi. Przedstawione przez stronę informacje o stanie majątkowym i dochodach nie dają natomiast podstaw do przyjęcia, że w ciągu minionych pięciu miesięcy możliwości płatnicze strony pogorszyły się na tle, aby uniemożliwić jej wygospodarowanie takiej samej kwoty. Należy nadmienić, że inne, ewentualnie należne na kolejnych etapach postępowania opłaty, jak np. wpisy od zażaleń, również nie przekroczą 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia). Konkludując należy wskazać, że ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy, chyba że strona wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Jak wywiedziono powyżej, J. B. nie wykazała, że w jej przypadku zachodzi taka sytuacja. W tym stanie rzeczy nie znaleziono podstaw do uwzględniania przedmiotowego wniosku i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.