IV SA/Wa 569/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Miron, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2006 r. sprawy ze skargi A. R. i J. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie podlegania nieruchomości przejęciu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących A. R. i J. R. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].02.2006 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody W. z dnia [...].12.2005 r. i umorzył postępowanie przed organem I instancji. Wojewoda W. stwierdził w swym rozstrzygnięciu, że nieruchomość zapisana dawniej w księdze wieczystej S. obszar dworski tom 1 karta 2, obejmująca zespół willowo-parkowy, należąca uprzednio do S. R. i J. R., stanowiąca obecnie część działki o nr ew. [...] i o pow. [...] ha, położonej w B. gm. C. - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.). Jednocześnie Wojewoda wskazał, że integralną częścią jego decyzji jest operat z dochodzenia stanu prawnego, sporządzony przez uprawnionego geodetę. Przedmiotową nieruchomość wydzielono w 1933 r. za zgodą ówczesnych władz leśnych z nieruchomości leśnej. Na terenie tym właściciele wybudowali dom mieszkalno-rekreacyjny, garaż, urządzili park, ogród i wybudowali cieplarnie. W ocenie Wojewody nieruchomość ta nie nadawała się do wykorzystania na cele reformy rolnej, nie stanowiła bowiem nieruchomości ziemskiej w znaczeniu tego pojęcia wyłożonym w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19.09.1990 r., sygn. akt TK W. 3/89. Odwołanie od tej decyzji wniosły Lasy Państwowe Nadleśnictwo K. podnosząc, iż w istocie jest to spór o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku spadkobierców nieruchomości, droga administracyjna jest tu niedopuszczalna, a dotychczas prowadzone postępowanie administracyjne w tej sprawie winno być umorzone. Nadto strona odwołująca się wyjaśniła, że zespół "[...]" od 1945 r. do chwili obecnej wykorzystywany jest przez Lasy Państwowe jako siedziba Nadleśnictwa B. i cały czas pozostawał w związku funkcjonalnym z całą pozostałą nieruchomością leśną. W wyniku wniesionego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody W. z dnia [...].12.2005 r. i umorzył postępowanie przed organem I instancji. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia przychylił się do sugestii Lasów Państwowych uznając, iż organ I instancji dokonał nieprawidłowej interpretacji § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. Podkreślił, że w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na cele tej reformy przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te bezzwłocznie przechodziły na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu tj. z dniem 13 września 1944 r. Ówczesny urząd ziemski orzekał o całej nieruchomości, nie zaś o jej części. Przepisy § 6 tego rozporządzenia przewidziały dopuszczalność złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Wniosek taki w myśl § 5 tego rozporządzania był rozpoznawany w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie - o tym czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej - zapadało w formie decyzji administracyjnej, od której przysługiwało odwołanie do organu wyższego stopnia. Samo złożenie wniosku przewidzianego w § 6 omawianego rozporządzenia nie zawieszało jednakże skutku w postaci przejścia na własność Skarbu Państwa nieruchomości, jak też nie stanowiło przeszkody ani w wystawieniu zaświadczenia stwierdzającego, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani do dokonania na jego podstawie odpowiedniego wpisu w księdze wieczystej. Organ odwoławczy, przytaczając w tym zakresie orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, stwierdził, że brak jest podstawy prawnej w przedmiocie orzekania przez organ administracyjny co do części przejętej w trybie reformy rolnej nieruchomości. Rozstrzyganie sporów dotyczących praw rzeczowych, w tym ustalanie, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej winny rozstrzygać sądy powszechne w drodze powództwa o uzgodnienie treści wpisu w księdze wieczystej, czy też w powództwie windykacyjnym lub w powództwie o ustalenie prawa. W skardze pełnomocnik A. i J. R. nie zgodził się z interpretacją § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Podkreślił, iż przedmiotowa działka była i jest całkowicie bezużyteczna dla realizacji celów reformy rolnej. Stanowi teren śródleśny otoczony nieruchomościami leśnymi, należącymi dawniej do tych samych osób - o pow. ponad [...] ha. Nie pozostawała w związku funkcjonalnym z pozostałymi nieruchomościami tak o charakterze leśnym, jak i rolnym oraz nie stanowiła ośrodka zarządzania takimi nieruchomościami. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje : Skarga jest zasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w myśl art. 269 § 1 a contrario ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) związany jest treścią uchwały Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 5.06.2006 r., sygn. akt I OPS 2/06. Wykładnia przepisów prawa zawarta w uchwałach składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże bowiem pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, tak długo sądy administracyjne winny je respektować. Z przytoczonej uchwały wynika, że przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.). Podejmując uchwałę tej treści Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zatem ostatnio prezentowanego w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie poglądu, iż rozstrzyganie sporów dotyczących praw rzeczowych, w tym ustalanie, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej winny rozstrzygać sądy powszechne w drodze powództwa o uzgodnienie treści wpisu w księdze wieczystej, czy też w powództwie windykacyjnym lub w powództwie o ustalenie prawa. W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż rozporządzenie wykonawcze nie może być interpretowane sprzecznie z samym dekretem, bowiem służy jego wykonaniu. Zatem użyte przez ustawodawcę sformułowanie - zarezerwowanie "odpowiednich terenów" na realizację celów reformy nie oznacza zarezerwowania odpowiednich obiektów. Nadto uznał, iż dla interpretacji użytego w dekrecie pojęcia nieruchomości ziemskiej w dalszym ciągu należy posługiwać się definicją przyjętą przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19.09.1990 r., sygn. akt TK W. 3/89, z której wynika, że muszą one mieć charakter rolniczy. Z tego względu właściwe organy administracji publicznej winny badać, czy nieruchomość, której wyłączenia spod działania dekretu domaga się wnioskodawca pozostawała w związku funkcjonalnym (łączności) z nieruchomością ziemską. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził także obawę, iż przekazanie tej kategorii spraw sądom powszechnym stworzyłoby w istocie dwutorowość postępowania, przy czym w obu postępowaniach brane by były pod uwagę przesłanki wynikające z tych samych przepisów. Zdaniem NSA rozwiązanie takie byłoby też nieracjonalne z punktu widzenia celów dekretu i sprzeczne z założeniami ówczesnego prawodawcy. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 269 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewoda W. był organem właściwym do orzekania w tej sprawie, zatem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organ odwoławczy winien rozpoznać odwołanie wniesione przez Lasy Państwowe Nadleśnictwo K.