IV SA/Wa 571/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] grudnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. S. w piśmie z dnia 11 stycznia 2017 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] grudnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności (w zakresie gruntu leśnego o powierzchni 2,40 ha) decyzji Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w K. z dnia [...] sierpnia 2008 r. znak: [...] zezwalającej na czasowe wyłączenie z produkcji gruntów leśnych o powierzchni 6,00 ha. Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawego. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 10 marca 2017 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, M. S. podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i trojgiem pełnoletnich dzieci. Skarżący osiąga dochód z działalności gospodarczej w wysokości 5.000 zł netto miesięcznie. Jego żona osiąga dochód ze stosunku pracy w wysokości 1.800 zł netto miesięcznie. Dochód ze stosunku pracy osiąga również starsza z dwóch córek. Jego wysokość wynosi 1.300 zł netto miesięcznie. Majątek nieruchomy skarżącego i jego żony (na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej) stanowi dom o powierzchni 126 m2 o wartości około 150.000 zł, a także nieruchomość rolna (nieużytki) o powierzchni 3,8 ha i las o powierzchni 2,8 ha. Majątek skarżącego to ponadto dwa ciągniki siodłowe (MAN), spycharka gąsiennicowa oraz ładowarka kołowa. Posiada on także wymagalną (od 2013 r.) wierzytelność na kwotę 60.000 zł (+ odsetki). Żona skarżącego i jego starsza córka posiadają samochody osobowe. Jak podał wnioskodawca, na opłaty za media wydatkuje 230 zł miesięcznie, a na ubezpieczenie gospodarstwa 1.500 zł rocznie. Ma też kredyt w banku, którego kwotę określił na 30.000 zł. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku M. S. stwierdził, że brak środków na sfinansowanie usług radcowskich spowodowany jest przez zaskarżoną decyzję. Wskazał, że wydanie tej decyzji i stwierdzenie nieważności decyzji zezwalającej na wyłączenie gruntu z produkcji leśnej oznacza zamknięcie źródła jego dochodu. Przystępując do rozpoznania przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treść powołanego przepisu wynika, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Należy zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy. Skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez M. S. możliwości płatnicze, stan majątkowy i stan rodzinny uprawniałyby do twierdzenia, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wpis od skargi na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] grudnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wynosi 200 zł (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość innych opłat sądowych, do których uiszczenia skarżący może być zobowiązany w przedmiotowej sprawie, jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. M. S. osiąga dochód z działalności gospodarczej (F.H.U. [...]M. S.), którego wysokość określił na 5.000 zł netto miesięcznie. Wedle informacji ujawnionych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) działalność ta obejmuje wydobywanie żwiru i piasku, wydobywanie gliny i kaolinu, a także sprzedaż hurtową drewna, materiałów budowlanych i wyposażenia sanitarnego. Na dzień wydania niniejszego postanowienia w CEIDG bark jest informacji o zaprzestaniu lub zawieszeniu przez skarżącego prowadzenia opisanej działalności. Należy też zaznaczyć, że zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 27 lipca 2016 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w K. z dnia [...] sierpnia 2008 r. znak: [...] - w zakresie gruntu leśnego o powierzchni 2,40 ha. Decyzja ta obejmowała natomiast grunt o łącznej powierzchni 6,00 ha. Zarówno żona skarżącego, jak i jego starsza córka, osiągają dochody ze stosunku pracy. Ich wysokość wynosi w sumie 3.100 zł netto miesięcznie. Łączny dochód pięcioosobowej rodziny wynosi zatem 8.100 zł netto miesięcznie, czyli 1.620 zł na osobę. Już tylko powyższe ustalenie wyklucza stwierdzenie, że skarżący jest osobą, która znajduje się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Jak jednak wskazano, przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy. Z oświadczenia skarżącego z dnia 10 marca 2017 r. wynika tymczasem, że jest on wraz z żoną (na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej) właścicielem nieruchomości rolnej i lasu, których powierzchnia wynosi w sumie 6,60 ha. Majątek skarżącego stanowią ponadto pojazdy i maszyny służące prowadzeniu działalności gospodarczej (dwa ciągniki siodłowe, spycharka i ładowarka). Zarówno żona skarżącego, jak i starsza z jego córek, posiadają natomiast samochody osobowe. Opisana sytuacja rodzinna, dochodowa i majątkowa pozwala stwierdzić, że skarżący – bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i członków rodziny – jest w stanie zarówno wygospodarować 200 zł na wpis od skargi, bądź 100 zł na inne opłaty sądowe, jak też ponieść koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Należy przy tym zauważyć, że jakkolwiek wedle złożonego oświadczenia, wnioskodawca nie pozostaje obecnie w stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym, to z akt postępowania administracyjnego wynika, że w 2014 r. korzystał z pomocy adwokata ustanowionego z wyboru. Mając zaś na względzie wykazane przez M. S. źródła zobowiązań i stałych wydatków, należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1125/11. Niepublikowane. Dostępne: Lex nr 1070506, https://cbois.nsa.gov.pl/). Dlatego wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów lub pożyczek zasadniczo nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei koszty ubezpieczenia gospodarstwa nie stanowią wydatków na konieczne utrzymanie, lecz koszty związane w posiadaniem majątku nieruchomego, stanowiącego takie gospodarstwo, a zatem przynoszącego lub mogącego przynosić dochód. Podsumowując, należy stwierdzić, że ponoszenie kosztów sądowych zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania strony. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej i jej rodziny. Ocena stanu rodzinnego, dochodów i stanu majątkowego M. S. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Dochody gospodarstwa domowego osiągane z kilku źródeł, a także posiadany majątek, pozwalają wnioskodawcy tak zaplanować niezbędne wydatki, aby bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny, ponieść pełne koszty postępowania przed Sądem. W tym stanie rzeczy nie znaleziono podstaw do uwzględniania przedmiotowego wniosku i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.