IV SA/Wa 573/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. D. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. E. D., w piśmie datowanym na dzień 19 lutego 2014 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. W skardze zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Ponieważ przedmiotowy wniosek nie został złożony na urzędowym formularzu PPF, formularz ten przesłano skarżącego celem jego wypełnienia i zwrotu do Sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Przesyłka zawierająca ten formularz została odebrana przez skarżącego w dniu 29 kwietnia 2014 r. Z powodu nienadesłania przez skarżącego wypełnionego formularza PPF w powyższym terminie, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 13 czerwca 2014 r., wniosek E. D. o przyznanie prawa pomocy pozostawiono bez rozpoznania. Pismem z dnia 1 lipca 2014 r. skarżący wniósł o przedłużenie/przywrócenie terminu do złożenia wniosku. Do pisma załączony został wypełniony formularz PPF. W dniu 4 lipca skarżący odebrał przesyłkę zawierającą ww. zarządzenie referendarza sądowego a następnie, zachowując ustawowy 7-dniowy termin, wniósł sprzeciw od tego zarządzenia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, założonym na urzędowym formularzu E. D. podał, że jest osobą samotną i sam prowadzi własne gospodarstwo domowe. Zajmuje mieszkanie komunalne w L. o powierzchni 26 m2. Oświadczył, że nie ma zasobów pieniężnych z wyjątkiem "50 zł na żywność". W rubryce 5 formularza PPF skarżący napisał: "Mam do ręki 2216 zł emerytury po potrąceniu przez komornika sądowego, zadłużenie mam około 20.000 zł z odsetkami". W rubryce 10 wskazał kwotę brutto emerytury tj. 3200 zł. Skarżący przedstawił zestawienie stałych miesięcznych wydatków, do których zaliczył: czynsz (559 zł), koszty leczenia – prywatne wizyty lekarskie (450 zł), telefon (60 zł), środki higieny (100 zł), zakup leków (ok. 500 zł), żywność (647 zł). Łączną wysokość miesięcznych wydatków skarżący oszacował na kwotę 2.216 zł. Pismem z dnia 29 lipca 2014 r. wezwano E. D. do nadesłania w terminie 7 dni: a) wyciągów z rachunków bankowych będących w jego posiadaniu, uwzględniających operacje na tych rachunkach w okresie ostatnich trzech miesięcy (ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunku bankowego), b) szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie (m.in. zakup żywności, odzieży, środków czystości, leków, utrzymanie mieszkania) oraz inne potrzeby wraz z określeniem ich wysokości, w tym także ich udokumentowanie za pomocą kopii faktur i rachunków, c) dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącego tj. emerytury i renty (np. decyzji o przyznaniu emerytury/renty), d) dokumentów potwierdzających wysokość zaległego zobowiązania i dokumentów potwierdzających zajęcie komornicze, czyli prowadzoną egzekucję, np. kopię tytułu wykonawczego, decyzję urzędu skarbowego, przelew bankowy. W odpowiedzi z dnia 11 sierpnia 2014 r. skarżący oświadczył, że pobiera zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, który wydaje na drobne usługi domowo-pielęgniarskie, część faktur za leki dośle pocztą oraz, że nie za wszystkie wydatki na leczenie ma faktury VAT, bo nie zawsze bierze znajomych, którzy mu realizują recepty w aptekach. Ponadto płaci 200 zł za lokal pełniący funkcję archiwum akt adwokackich, które jako były adwokat musi przechowywać. E. D. wskazał również na kwotę 356 zł, jednak ze względu na nieczytelność odręcznego pisma skarżącego Sąd nie jest w stanie ocenić, czy zalicza się ona do jego wydatków czy dochodów. Do powyższej odpowiedzi skarżący dołączył: a) kserokopię druku historii choroby pomocy nocnej z dnia 29 lipca 2014 r. (w dużej mierze nieczytelną), b) kserokopię umowy o kredyt na zakup towarów i usług nr [...] zawartej w dniu [...] maja 2014 r., z której wynika, że skarżącemu udzielono kredytu w kwocie 2.315,06 zł, zaś spłat będzie dokonywał w 30 ratach o wysokości 88,75 zł, począwszy od czerwca 2014 r., c) kserokopię orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanego na stałe, d) kserokopię zaświadczenia ZUS z dnia 26 maja 2014 r. o wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy w zbiegu ze świadczeniem emerytalnym, e) kserokopię 2 faktur VAT z dnia 6 sierpnia 2014 r. na zakup 5 worków do cewnika, 10 worków do zbiórki moczu oraz 3 cewników urologicznych opiewających na łączną kwotę 51,30 zł, f) kserokopię wyciągu z rachunku bankowego uwzględniającego operacje od 1 do 30 czerwcu 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego wniesienie w dniu 8 lipca 2014 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym [...]) sprzeciwu od zarządzenia z dnia 13 czerwca 2014 r., który nie został przez Sąd odrzucony, skutkuje utratą mocy postanowienia referendarza sądowego i rozpoznaniem wniosku o prawo pomocy przez Sąd. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy - jako wyjątek od powyższej zasady - winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wynika z treści powołanego przepisu instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania nie mają osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź osoby posiadające dochody, które nie są w stanie pokryć wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. E. D. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Zobligowany jest więc do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że oświadczenia E. D. są niewiarygodne, sprzeczne ze sobą oraz przedstawionymi dokumentami, co uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny jego rzeczywistych możliwości finansowych. Jako swój podstawowy dochód skarżący wskazał rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem w zbiegu ze świadczeniem emerytalnym. Nadesłane do Sądu zaświadczenie ZUS z dnia 26 maja 2014 r. wskazuje, że wysokość tego świadczenia to 3983,21 zł brutto (2266,92 zł netto). Od maja 2014 r. od świadczenia potrącana jest co miesiąc kwota 995,80 zł i przekazywana do komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. Z adnotacji na tym zaświadczeniu wynika, że E. D. otrzymał je 17 czerwca 2014 r. Znając zatem treść tego dokumentu, na formularzu PPF podpisanym w dniu 1 lipca 2014 r., E. D. zaniżył wysokość tego świadczenia oświadczając, że jego renta wynosi 3200 zł brutto (2216 zł netto). Do dochodu skarżącego należy naliczyć także zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. E. D. dysponuje więc miesięcznie łączną kwotą 2.419,92 zł. Pomimo wezwania Sądu do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych uwzględniających operacje na tych rachunkach w okresie ostatnich trzech miesięcy, skarżący nadesłał wyciąg z jednego rachunku uwzględniający operacje jedynie w miesiącu czerwcu 2014 r. Łączną wysokość miesięcznych wydatków, wskazanych w rubryce 11 formularza PPF, skarżący oszacował na 2216 zł. Tymczasem po zsumowaniu tych wydatków uzyskuje się kwotę 2316 zł. Tutaj pojawia się nieścisłość odnośnie zadeklarowanej wysokości opłaty za telefon. Skarżący oświadczył, że wynosi ona 60 zł, natomiast z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że w maju br. zapłacił z tego tytułu kwotę 50 zł. Do wydatków skarżącego należy zaliczyć także opłatę za lokal na archiwum akt adwokackich (200 zł) oraz ratę kredytu z tytułu umowy zawartej w dniu [...] maja 2014 r. (88,75 zł). Wprawdzie skarżący zadeklarował we wniosku PPF zadłużenie na ok 20.000 zł podlegające egzekucji komorniczej, co potwierdza zaświadczenie z ZUS, jednak z przedstawionych dokumentów nie wynika, aby i zobowiązania z powyższej umowy kredytu podlegały tej egzekucji. Suma zatem wszystkich wydatków, o których wspomniał skarżący wynosi 2594,75 zł, a zatem kwota przewyższająca dochód netto E. D., zarówno zadeklarowany przez niego w formularzu PPF jak i wynikający z zaświadczenia z ZUS zsumowanego z zasiłkiem pielęgnacyjnym. Skarżący, w piśmie z dnia 1 lipca br., oświadczył, że od dnia 13 marca 2014 r. zachorował "obłożnie na chorobę [...] – [...]". Wprawdzie z rachunku bankowego wynika, że zapłacił kwotę 34,84 zł za kopie jakiejś dokumentacji medycznej (w dniu 20 czerwca 2014 r.), jednak nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego jego chorobę. Przedłożona kserokopia druku historii choroby pomocy nocnej nie stanowi takiego potwierdzenia. E. D. zadeklarował wydatki z tytułu choroby w wysokości ok. 950 zł (wizyty lekarskie – 450 zł i zakup leków – ok. 500 zł). Na wezwanie Sądu do udokumentowania tych wydatków przedstawił jedynie 2 faktury VAT opiewające na łączną kwotę 51,30 zł wystawione w dniu 6 sierpnia 2014 r., tj. w następnym dniu po otrzymaniu wezwania. Pomimo własnego zobowiązania wnioskodawca nie nadesłał żadnych innych faktur. Biorąc pod uwagę rozbieżności w oświadczeniach skarżącego oraz brak dokumentów potwierdzających jego twierdzenia, Sąd nie jest w stanie rzetelnie ocenić jego sytuacji finansowej. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.