IV SA/Wa 574/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant st. sekr. sąd. Piotr Iwaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie niewyrażenia zgody na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych na cele nierolnicze 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...], 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz G. S. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [....], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 3, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 3 lutego 1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tj. Dz. U. 2015 r. poz. 909 ze zm. - dalej jako ustawa), po rozpatrzeniu wniosku Burmistrza [...] Wójta Gminy W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], o odmowie przeznaczenia na cele nierolnicze gruntów rolnych klasy III, o łącznej powierzchni 0,7451 ha, położonych w granicach działek o nr [...], [...] i [...], w obrębie M. na terenie gminy [...]. W uzasadnieniu podano, iż wnioskiem z dnia [...] maja 2015 r. Burmistrz [...] wystąpił za pośrednictwem Marszałka Województwa [...] o wyrażenie zgody na przeznaczenie na cele nierolnicze gruntów rolnych klasy III, o łącznej pow. 0,7451 ha, położnych w obrębie M., które w projekcie miejscowego planu zostały przeznaczone na cele zabudowy usługowej oraz stacji paliw. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. Marszałek Województwa [...] zaopiniował pozytywnie przedmiotowy wniosek Burmistrza. Minister decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. odmówił wyrażenia zgody, stwierdzając, że wnioskowane grunty wraz z gruntami klas III nie objętymi granicami projektu planu oraz gruntami niższych klas bonifikacyjnych tworzą zwarty powierzchniowo obszar, położony w otwartej przestrzeni rolniczej. Nadto na obszarze obrębu M. grunty kl. III stanowią jedynie 3,85 % wszystkich gruntów rolnych, zatem w tych okolicznościach zasadnym jest aby w pierwszej kolejności zagospodarować grunty kl. IV – VI. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Burmistrz podkreślił, że teren objęty wnioskiem położony jest bardzo korzystnie pod względem komunikacyjnym, w bezpośrednim sąsiedztwie skrzyżowania dróg wojewódzkich. Wskazał również na zanieczyszczenie tych gruntów z uwagi na ich położenie przy drogach oraz brak ekonomicznego uzasadnienia dalszego ich użytkowania w sposób rolniczy. Minister rozpoznając ponownie wniosek o wyrażenie zgody na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych wyniku powtórnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego i wnikliwym rozpatrzeniu argumentów Burmistrza [...], stwierdził, że odwołanie nie wnosi żadnych nowych dowodów, a dodatkowe informacje wskazujące na wybór miejsc pod planowane zamierzenia inwestycyjne potwierdzają zasadność rozstrzygnięcia Ministra z dnia 26 sierpnia 2015 r. Minister wskazał, iż z załączników graficznych dołączonych do wniosku wynika, że przedmiotowe grunty położone są w otwartej przestrzeni rolniczej, poza zwartą zabudową m. M.. Stanowią one fragment rozległych obszarów gruntów rolnych o prawidłowo ukształtowanej strukturze agrarnej i strukturze gruntów rolnych, sprzyjających produkcji rolniczej. Istniejąca zabudowa znajduje się po przeciwnej stronie drogi. Na terenie gminy [...] użytki rolne klas I –III stanowią ok. 26,92 % powierzchni wszystkich gruntów rolnych, zaś w m. M. stanowią one 3,5 % powierzchni wszystkich gruntów rolnych. W tej sytuacji nie można zdaniem Ministra stwierdzić, iż na terenie gminy [...], w tym na terenie m. M. nie ma możliwości lokalizacjo nowej zabudowy na gruntach rolnych kl. IV-VI, które w pierwszej kolejności powinny być przeznaczone pod zainwestowanie. Przy sporządzaniu planu nie wzięto pod uwagę obowiązku wynikającego z art. 6 ust.1 pkt 1 ustawy, że na cele nierolnicze należy przeznaczać grunty stanowiące nieużytki, a dopiero w razie ich braku inne grunty o niższej przydatności. Organ nie podzielił argumentacji Burmistrza wskazującej na ograniczenia jakie występują na terenie gminy [...], a które mają wpływ na rozmieszczenie terenów budowlanych. Burmistrz przystępując do opracowywania planu winien dokonać wielokryterialnej analizy zasadności wyboru terenów, które będą przeznaczone na cele nierolnicze. Przeprowadzone czynności wstępne pozwolą ocenić, czy dane przedsięwzięcie planistyczne może być uznane za zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym i pozostaje w zgodzie z wymogami ładu przestrzennego i zrównoważonego rozwoju w tym zrównoważonej gospodarki gruntami rolnymi. Odnośnie argumentów Burmistrza dot. zanieczyszczenia omawianych gruntów z uwagi na ich położenie przy drogach Minister stwierdził, że nie uzasadniają one przeznaczenia gruntów rolnych wysokich klas na cele nierolnicze, w przeciwnym wypadku wszystkie grunty rolne wzdłuż ciągów komunikacyjnych należałoby przeznaczyć na cele nierolnicze. W pobliżu tych obszarów może być prowadzona produkcja rolnicza, polegająca na uprawie roślin, których tkanka wegetatywna przeznaczona jest do bezpośredniego spożycia. Dlatego argument o negatywnym oddziaływaniu dróg nie może być uwzględniony, jak również nie może być uwzględniony argument dot. braku ekonomicznego uzasadnienia dalszego użytkowania omawianych gruntów w sposób rolniczy. W odniesieniu do dodatkowych informacji przedstawiających szczegółową analizę warunków środowiskowych wskazujących na wybór terenów projektowanych na cele nierolnicze i dołączonej kopii decyzji Dyrektora RZGW w P., Minister stwierdził, że nie stanowią one podstawy rozstrzygnięć podejmowanych w oparciu o przepisy ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Organ wskazał, iż ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu nakłada na wójta ( burmistrza, prezydenta) obowiązek aby przed podjęciem uchwały o przystąpieniu do sporządzenia planu wykonał analizy dotyczące zasadności przystąpienia do jego sporządzenia. Zatem, już na etapie formułowania uchwały w sprawie planu, należy podać wielokryterialnej analizie zasadność przystąpienia do opracowania takiego planu, w którym należy uwzględnić ochronę gruntów rolnych. Analiza taka ma dowieść m.in. czy tereny dotychczas użytkowane rolniczo mogą być przydatne i wykorzystywane w przyszłości pod ewentualną zabudowę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Burmistrz [...] zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7 w zw. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak oceny sprawy w jej całokształcie, wynikającym m. in. z pominięcia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności oraz pozytywnych opinii Marszałka Województwa i Izby Rolniczej, a w konsekwencji oparcie ustaleń faktycznych na niepełnym materiale dowodowym bez analizy całokształtu sprawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało błędnym uznaniem, iż należało odmówić zgody, a także co znajduje swoje odzwierciedlenie w lapidarnym uzasadnieniu decyzji. Skarga zarzuca także naruszenie art. 7 ust. 3 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez odmowę wyrażenia zgody, co stanowiło przekroczenie dopuszczalnych granic uznaniowości i naruszenie obowiązku załatwienia spraw mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wskazując na powyższe pełnomocnik organu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 31 maja 2015 r. pełnomocnik Burmistrza [...] podniósł, i z wbrew twierdzeniom Ministra, fakt , że w obrębie M. użytki rolne kl. I-III stanowią ok. 3,85 % powierzchni wszystkich gruntów rolnych nie może stać na przeszkodzie uwzględnienia wniosku,. Minister podnosząc ten argument, ignoruje położenie obrębu M. oraz powierzchnię terenu objętego wnioskiem o zgodę na zmianę przeznaczenia. Obręb M. jest niewielki i położony w pobliżu "Kanału [...]" odchodzącego do rzeki W. i chroniącego miast [...] przed powodzią. W związku z tym obręb M. pokryty jest w części terenami zalewowymi i znajduje się w nim nieproporcjonalnie dużo gruntów niższych klas (IV-VI). Teren objęty wnioskiem jest niewielki – poniżej 1 ha, w związku z czym przeznaczenie go na cele inne niż rolnicze nie spowoduje zauważalnego ubytku w zasobie nieruchomości rolnych klas I-III położonych na terenie Polski. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a. ) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była kwestia wyrażenia zgody na zmianę przeznaczenia gruntów o powierzchni 0,7451 ha gruntów stanowiących użytki rolne klas III, położonych w obrębie M., gmina [...], w granicach działek oznaczonych nr ew. [...], [...] i [...], w konturach oznaczonych na załączniku graficznym, stanowiącym integralną część wniosku Burmistrza [...] z dnia [...] maja 2015 r. W świetle art. 7 ust. 1 i 2 u.o.g.r.l., przeznaczenie gruntów rolnych na cele nierolnicze, jeśli dotyczy gruntów rolnych stanowiących użytki rolne klas I-III, a ich zwarty obszar projektowany do takiego przeznaczenia przekracza 0,5 ha, wymaga uzyskania zgody Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i dokonuje się w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, z zastrzeżeniem ust. 2a. Rolą Ministra jest w takiej sytuacji dokonanie oceny, czy przeznaczenie gruntu rolnego klasy od I-III jest uzasadnione w świetle przepisów ustawy, a w szczególności jej art. 3 ust. 1 pkt 1 - wskazującego, że ochrona gruntów rolnych polega m. in. na ograniczaniu przeznaczania ich na cele nierolnicze oraz art. 6 ust. 1 - określającego, że na cele nierolnicze można przeznaczać przede wszystkim grunty oznaczone w ewidencji gruntów, jako nieużytki, a w razie ich braku inne grunty o najniższej przydatności produkcyjnej. Powołane przepisy wyrażają, zatem wskazówki, jakimi winien kierować się organ administracji przy wydawaniu zgody na zmianę przeznaczenia gruntu rolnego na cele nierolnicze oraz nie zamykają one możliwości przeznaczenia na cele nierolnicze gruntów rolnych klas I-III. Niemniej nie można przyjąć, że w sytuacji, gdy organ nie podzieli poglądu strony wnioskującej o taką zmianę, to w świetle powołanych przepisów, nie może odmówić wyrażenia żądanej zgody. Wspomniana bowiem konstrukcja rozstrzygnięcia z art. 7 ust. 2 u.o.g.r.l., przy kierowaniu się wskazanymi wytycznymi, które wyznaczają granice uznania administracyjnego, oznacza że właściwemu organowi pozostawiono ocenę każdej konkretnej sytuacji faktycznej przy zastosowaniu jego najlepszej merytorycznej wiedzy. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, Sąd bada ich zgodność z prawem, a nie wnika w celowość ich wydania. Z tego względu kontrola sądowa takich decyzji zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. np.: J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 494 - 495, wraz z powoływanym tam orzecznictwem NSA). Badaniu podlega zatem to, czy przy podjęciu decyzji spełniona została zawarta w art. 7 kpa powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa. Nadto zaakceptowanie zakresu, w jakim organ uczynił użytek z przyznanego mu uprawnienia, zależy od ustalenia, że stan faktyczny sprawy został wszechstronnie wyjaśniony w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Uzasadnienie decyzji nie może opierać się na ogólnych stwierdzeniach, lecz musi zawierać konkretne ustalenia faktyczne, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. Organ zatem przed podjęciem rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego ma obowiązek wyjaśnić wnikliwie stan faktyczny sprawy, a następnie rozpatrzyć go w odniesieniu do przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Jako dowolne należy traktować więc ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.). Czyniąc zadość temu obowiązkowi organ ma instrument prawny w postaci przeprowadzenia z urzędu dowodu służącego ustaleniu stanu faktycznego sprawy, czy też zażądania w tym celu od strony przedłożenia określonych dowodów. Wskazać też należy, że jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy uznaniu administracyjnemu interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Tworzy się w ten sposób domniemanie pozytywnego rozstrzygnięcia, chyba że brak jest realnych możliwości, pozytywne rozstrzygnięcie bowiem niemożliwe jest z przyczyn faktycznych albo gdy pozytywnemu rozstrzygnięciu stoi na przeszkodzie nie budzący wątpliwości interes ogólny (vide wyrok NSA z dnia 20 marca 2003 r., V SA 2036/01, LEX nr 82004, wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., II OSK 2031/10, baza cbos). Jak już wspomniano, powołane powyżej przepisy ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych wyrażają jedynie wskazówki, którymi winien kierować się organ administracji przy wydawaniu zgody na zmianę przeznaczenia gruntu rolnego na cele nierolnicze oraz że nie zamykają one możliwości przeznaczenia na cele nierolnicze gruntów rolnych. Argumentem przemawiającym za odmową wydania zgody na zmianę przeznaczenia tych gruntów nie może być więc jedynie okoliczność, że ustawa przewiduje szczególną ochronę tych gruntów. W rozpatrywanej sprawie obowiązkiem Ministra jako organu administracji publicznej było szczegółowe i wnikliwe rozważenie powoływanych przez Gminę [...] powodów przemawiających jej zdaniem za zmianą przeznaczenia działek rolnych na cele nierolnicze oraz następnie dokonanie oceny w świetle całokształtu materiału dowodowego, zgromadzonego w sposób wyczerpujący, czy powody te należało uznać za ważne. Tymczasem Minister wydając zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję nie rozważył w sposób wnikliwy argumentów Burmistrza [...] w szczególności tych dotyczących określonej możliwości rozwoju Gminy. Organ skupiając się przede wszystkim na ochronie gruntów rolnych klasy III w postaci ograniczania przeznaczenia ich na cele nierolnicze, pominął przywoływane przez Gminę powody wskazujące na zasadność zmiany przeznaczenia tych gruntów na cele nierolnicze, położonych w obrębie M. z przeznaczeniem pod usługi związane z obsługą komunikacji i turystyki ( stacja paliw, obiekty gastronomiczne, handlowe, hotelowe itp...). Minister odmawiając zgody na zmianę przeznaczenia spornych gruntów, nie wziął pod uwagę okoliczności, że grunty objęte wnioskiem Burmistrza położone są w bezpośrednim sąsiedztwie dwóch dróg wojewódzkich o nr [...] i [...]. Sprawia to, jak słusznie podnosi wnioskodawca, że ze względu generowane przez poruszające się tymi drogami pojazdy samochodowe czynni szkodliwe i niebezpieczne dla zdrowia grunty wnioskowane są mało przydatne do prowadzenia gospodarki rolnej, na co też zwrócił uwagę Minister, stwierdzając, że w pasie przyległym do szlaków komunikacyjnych konieczny jest właściwy dobór upraw. W sprawie tej Minister nie wziął pod uwagę tego, że na przydatność wnioskowanych gruntów do wykorzystania na cele rolnicze ma również to, że są one częściowo położone na obszarze szczególnego zagrożenia powodzią. Okoliczność tę potwierdza znajdująca się w aktach sprawy decyzja Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. z dnia [...] siepania 2015 r., zwalniająca te grunty od zakazów określonych w art. 88I. ust.1 pkt 1 i 3 oraz art. 40 ust. 1 pkt 3 Prawa wodnego. W ocenie Sądu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ bardzo ogólnikowo odniósł się do istotnych z punktu widzenia wnioskodawczy przesłanek, które w jego ocenie uzasadniały zasadność wniesionego wniosku. Podkreślić bowiem należy, że strona nie kwestionuje, okoliczności, iż na obszarze gminy znajdują się grunty rolne o najniższej przydatności produkcyjnej. We wniosku wskazała jednak dlaczego akurat grunty wnioskowane chce przeznaczyć na cele nierolnicze. Podkreślenia wymaga przy tym, iż nie jest to duży obszar bowiem dotyczy zaledwie 0,7451 ha, a jak wynika z informacji przekazanych przez Burmistrza grunty klasy I-lll w całej gminie [...] stanowią ok. 27 % ogólnej powierzchni gruntów. W tych warunkach uprawnione jest stanowisko skarżącego, że przeznaczenie niecałego hektara gruntów rolnych klasy III na cele nierolnicze nie rodzi żadnego zagrożenia dla dostępności gruntów rolnych wysokiej klasy bonifikacyjnej w Gminie [...], ani nie stanowi znacznego uszczuplenia zasobu tych gruntów w skali kraju. Słusznie wskazuje również skarżący, że odrolnienie wnioskowanych gruntów nie wyklucza możliwości rolniczego wykorzystania sąsiednich gruntów rolnych, na skraju których znajdują się wnioskowane grunty rolne. Przeznaczenie tak położonych gruntów na cele inwestycyjne jest w ocenie wnioskodawcy posunięciem jak najbardziej racjonalnym. Przyczyni się to bowiem do rozwoju gospodarczego gminy. Gmina wyjaśniła także dlaczego nie jest możliwe przeznaczenie na ten cel gruntów znajdujących się w innej części Gminy. Minister odmawiając zgody na zmianę przeznaczenia spornych gruntów nie wziął pod uwagę okoliczności, że Gmina planuje opracowanie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego celem realizacji określonego kierunku jej rozwoju i, że teren ten ma być przeznaczony pod rozwój funkcji gospodarczych, mających istotne znaczenie z punktu widzenia utrzymania potencjału produkcyjnego, polegającego na rozwoju usług. Te kwestie pozostały poza sferą zainteresowania organu. Jednocześnie organ nie może pominąć tego, iż faktyczną przesłanką zamierzeń gospodarczych wnioskodawcy może być atrakcyjne położenie gruntów rolnych z punktu widzenia możliwości zainwestowania pod usługi w związane z obsługą komunikacji i ruchu turystycznego. Koncepcje w zakresie kształtowania polityki przestrzennej i kierunków jej rozwoju należą do organów określonych w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Zatem ochrona gruntów rolnych, nie może być posunięta tak daleko, by skutkowało to brakiem bądź istotnym ograniczeniem możliwości rozwoju gminy. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] sierpnia 2015 r. zostały wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1 k.p.a., gdyż organ nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, tym samym nie wykazał należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Organ wydając obie decyzje w sposób istotny uchybił art. 80 k.p.a., według którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wskazać również należy, iż w dacie wydawania zaskarżonej decyzji art. 7 ust. 2 pkt 1 u.o.g.r.l. obowiązywał w brzmieniu "Przeznaczenie na cele nierolnicze i nieleśne gruntów rolnych stanowiących użytki rolne klas I-III - wymaga uzyskania zgody ministra właściwego do spraw rozwoju wsi, z zastrzeżeniem ust. 2a". Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby Minister dokonał oceny, czy w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności wskazane w ust. 2a art. 7 ustawy, wyłączające wymóg uzyskania zgody Ministra na przeznaczenie na cele nierolnicze gruntów rolnych stanowiących użytki rolne klasy III. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.