IV SA/Wa 575/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. K. z dnia 28 września 2017 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy postanawia: 1. umorzyć postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. S. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 18 maja 2017 r. przyznał skarżącemu prawo po pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Od postanowienia nie wniesiono sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 września 2017 r. oddalił skargę S. K.. Skarżący wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a po doręczeniu odpisu orzeczenia z uzasadnieniem wystąpił z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, tym razem w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 28 września 2017 r. S. K. wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Podał, że jedyne źródło jego dochodu stanowi pomoc otrzymywana od rodziny z [...] w wysokości +- 300 zł miesięcznie. Wskazał, że czynsz za lokal wynosi 598,65 zł, a opłaty za media i koszty leczenia po 50 zł. Jako jedyny majątek skarżący wykazał mieszkanie o powierzchni 45 m2. Stwierdził, że nie ma oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że jest osobą niepełnosprawną ruchowo. Ponieważ oświadczenie wnioskodawcy z dnia 28 września 2017 r. było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 25 października 2017 r. wezwano go do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowego oświadczenia potwierdzających stan majątkowy i dochody, to jest: a) wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w szczególności z rachunków bankowych: w [...] o numerze [...], w [...] o numerze [...] i w [...] o numerze [...] b) oświadczenia, z czego pokrywa wydatki wykazane w rubryce nr 11 formularza wniosku (czynsz, media, leczenie), których łączna wysokość, to prawie 700 zł, w sytuacji, gdy jedyne zadeklarowane przez niego źródło utrzymania, to pomoc otrzymywana od rodziny w wysokości około 300 zł miesięcznie (rubryka nr 10 formularza wniosku). W szczególności należało wskazać, czy skarżący uzyskuje środki finansowe za wykonywanie prac dorywczych, oraz czy skarżący otrzymuje obecnie świadczenia socjalne, a jeżeli tak, to jakie i w jakiej wysokości. Wnioskodawcę poinformowano także, że wystarczające będą wydruki komputerowe obejmujące zestawienie wszelkich operacji na rachunkach bankowych we wskazanym wyżej okresie oraz saldo rachunków. Podkreślono również, że jeśli którykolwiek z wymienionych w wezwaniu rachunków bankowych został zlikwidowany, to należy nadesłać dokumenty (np. potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie oświadczeń o wypowiedzeniu umowy rachunku bankowego z potwierdzeniem przyjęcia przez bank, albo zaświadczenia z banków) potwierdzające tę okoliczność. Opisane wezwanie doręczono S. K. w dniu 6 listopada 2017 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 102 akt sprawy). W odpowiedzi, w dniu 17 listopada 2017 r., skarżący złożył do akt sprawy: a) potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] października 2014 r. zaliczającego S. K. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; b) kopię decyzji Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak: [...] o przyznaniu skarżącemu dodatku mieszkaniowego na okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. w wysokości 281,27 zł miesięcznie; c) kopię decyzji Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak: [...] o przyznaniu skarżącemu dodatku energetycznego na okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. w wysokości 11,29 zł miesięcznie do 30 kwietnia 2017 r., a następnie zgodnie z obwieszczeniem właściwego ministra; d) wyciągi z rachunku bankowego w [...] o numerze [...] za okresy: od 7 sierpnia do 6 września 2017 r., od 7 września do 6 października 2017 r. i od 9 października do 6 listopada 2017 r.; e) potwierdzenie dokonanego przez S.K. w dniu 7 listopada 2017 r. wypowiedzenia umowy rachunku bankowego w [...] o numerze [...], a także potwierdzenie salda tego rachunku na dzień zamknięcia (-67,67 zł); f) potwierdzenie złożonej przez skarżącego w dniu 7 listopada 2017 r. dyspozycji zamknięcia rachunku bankowego w [...] o numerze [...] (saldo zamknięcia wyniosło 0,00 zł); g) potwierdzenie złożonej przez skarżącego w dniu 7 listopada 2017 r. dyspozycji zamknięcia rachunku bankowego w [...] o numerze [...] (saldo zamknięcia wyniosło 0,00 zł); h) decyzję Kierownika Studiów Doktoranckich Wydziału Prawa i Administracji [...] o skreślaniu skarżącego z listy uczestników I roku studiów doktoranckich z powodu niewypełnienia zadań przewidzianych w programie studiów w roku akademickim 2016/2017; i) wezwanie do zapłaty kwoty 7.844,88 zł wystosowane do skarżącego przez [...] – Wydział Prawa i Administracji; j) zawiadomienie Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z dnia 22 września 2017 r. o wysokości opłat (577,96 zł miesięcznie + 261,48 zł płatne jednorazowo do 20 marca 2018 r.); k) wydruk z Portalu Podsystemu Dostępu do Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. W piśmie z dnia 17 listopada 2017 r., przy którym S. K. nadesłał wyżej wymienione dokumenty, ponownie wskazał on, że jest osobą niepełnosprawną. Stwierdził także, że rachunki bankowe zostały zlikwidowane ze względu na brak środków finansowych. Mając powyższe na uwadze, należało zaważyć, co następuje. W pierwszej kolejności, odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sadowych, należy wskazać, że zgodnie z art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej powoływanej jako ppsa, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Jak wskazano, w przedmiotowej sprawie skarżącego zwolniono już od kosztów sądowych. Postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 maja 2017 r., którym przyznano stronie prawo pomocy w tym zakresie, ma skutki prawomocnego orzeczenia sądu (art. 259 § 3 ppsa). Od dnia złożenia pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie ma zatem obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Przyznane zwolnienie jest skuteczne od tego właśnie momentu poprzez cały dalszy tok postępowania, zarówno przed sądem pierwszej instancji - wojewódzkim sądem administracyjnym - jak i przed sądem drugiej instancji - Naczelnym Sądem Administracyjnym. W tej sytuacji rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych stało się zbędne. W związku z powyższym, na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało umorzyć postępowanie w tym zakresie. Odnosząc się natomiast do wniosku w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, należy wskazać, że zgodnie z art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, iż jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy podkreślić, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego z dnia 28 września 2017 r. jedyne źródło jego utrzymania stanowić mają środki przekazywane przez rodzinę z [...] w wysokości +- 300 zł miesięcznie. Wykazane przez stronę wydatki, obejmujące tylko opłaty za mieszkanie (577,96 zł miesięcznie - zgodnie z zawiadomieniem spółdzielni mieszkaniowej), opłaty za media (50 zł) i koszty leczenia (50 zł), wynoszą natomiast prawie 700 zł. Przekraczają zatem zadeklarowaną przez wnioskodawcę wysokość środków utrzymania o około 400 zł, a nie obejmują przecież innych niezbędnych obciążeń budżetu domowego, jak chociażby koszty wyżywienia, ubrania, czy środków higieny osobistej. W tej sytuacji, ponieważ zadeklarowana przez skarżącego wysokość dochodu budziła wątpliwości, zobowiązano go do nadesłania dokumentów pozwalających na ustalenie rzeczywistej wielkości źródeł utrzymania, a także relacji tej wielkości do wysokości koniecznych wydatków. S. K. zobowiązano zatem do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a także do złożenia oświadczenia, z czego pokrywa wykazane we wniosku wydatki, skoro zadeklarowany przez niego dochód jest znacznie niższy niż wskazana wysokość wydatków. Skarżący nie wywiązał się prawidłowo z nałożonego na niego zobowiązania. Nadesłał wprawdzie wyciągi z rachunku bankowego w [...] za okres trzymiesięczny, jednakże nie pozwalają one ani na ustalenie źródeł i wysokości wpływów do budżetu domowego wnioskodawcy, ani na określenie, jakie ponosi on wydatki. Przez cały okres ujęty w nadesłanych zestawieniach saldo tego rachunku wynosiło 0,69 zł i nie dokonywano przy jego pomocy jakichkolwiek operacji. Na podstawie wyciągów z tego rachunku nie można zatem ustalić, jaka jest rzeczywista wysokość środków przekazywanych skarżącemu przez rodzinę z [...]. Nie wiadomo też, czy poza tą poza tą pomocą, S. K. uzyskuje inne – niewykazane we wniosku – dochody. W zestawieniach tych brak także jakichkolwiek informacji o źródłach i wielkości ponoszonych wydatków. Skarżący nie nadesłał natomiast wyciągów z żadnego z pozostałych rachunków bakowych, chociaż w wezwaniu z dnia 25 października 2017 r. jednoznacznie wskazano, że żądane zestawienia mają obejmować wszelkie operacje na rachunkach we wskazanym okresie. Okoliczność, że następnego dnia po otrzymaniu wezwania S. K. zlikwidował rachunki bankowe w [...] i w [...], w żadnym razie nie zwalniała go zatem z obowiązku przedstawienia wyciągów z rachunków w tych bankach z okresu ostatnich trzech miesięcy. Wnioskodawca nie odpowiedział też na pytanie, w jaki sposób pokrywa niezbędne wydatki, w sytuacji, gdy jedyne zadeklarowane przez niego źródło utrzymania to pomoc od rodziny w wysokości +- 300 zł miesięcznie. Pomocne w tym zakresie nie są bynajmniej nadesłane przez stronę kopie decyzji Prezydenta W. w przedmiocie dodatku mieszkaniowego i dodatku energetycznego. Po pierwsze bowiem, na podstawie tych decyzji przyznano skarżącemu świadczenia na okres do 30 czerwca bieżącego roku, który upłynął prawie trzy miesiące przez złożeniem przedmiotowego wniosku. Po drugie natomiast, z uzasadnienia decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego jednoznacznie wynika, że organ administracji ustalił wysokość dochodu wnioskodawcy wyłącznie na podstawie założonej przez niego deklaracji. Decyzje Prezydenta W. nie odzwierciedlają zatem aktualnej sytuacji finansowej skarżącego i nie stanowią podstawy do ustalenia jego rzeczywistych źródeł utrzymania. Odstępując od złożenia wyciągów z rachunków bankowych [...] i w [...] oraz nie przedstawiając jakiegokolwiek wiarygodnego wyjaśnienia odnośnie do źródeł finansowania deklarowanych kosztów utrzymania, S. K. nie usunął więc wątpliwości, jakie budzi oświadczenie zawarte w złożonym przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym uniemożliwił dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Referendarz sądowy nie podważa w żadnym razie okoliczności, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w umiarkowanym stopniu. Znajduje ona bowiem potwierdzenie w złożonym do akt sprawy orzeczeniu Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. Treść powołanego wyżej art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie jednak wskazuje, że jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Stąd też takie okoliczności, jak np. stan zdrowia, czy wiek mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy tylko w takim zakresie, w jakim wpływają one na możliwości płatnicze wnioskującego. S. K. wykazał w przedmiotowym wniosku wydatki na leczenie wysokości 50 zł, a referendarz sądowy nie znajduje podstaw, by kwestionować wiarygodność oświadczenia skarżącego w tym zakresie. Stan zdrowia skarżącego niewątpliwie wpływa zatem na jego możliwości płatnicze, zwiększając kwotę koniecznych wydatków. Z powodu nieprzedstawienia przez S. K. wiarygodnych danych o źródłach utrzymania, nie wiadomo jednak, w jaki sposób pokrywa on m.in. wydatki na leczenie. O spełnianiu przez skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy nie świadczy też sama w sobie okoliczność niewywiązywania się przez niego z wymagalnych zobowiązań finansowych wobec Uniwersytetu [...]. Jak wskazano, z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskodawcy budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, S. K., udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 25 października 2017 r., w istocie tej współpracy zaniechał. Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza więc, że ustalono, iż wykazane przez skarżącego stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych informacji, wykonaniem nałożonego na stronę zobowiązania do uzupełnienia oświadczenia z dnia 28 września 2017 r., które spowodowało, iż nie da się ustalić, jaka jest jego rzeczywista sytuacja materialna. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, postanowiono jak w punkcie drugim.