IV SA/Wa 577/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki, sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.), Protokolant Dominik Niewirowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2005 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wymeldowania z miejsca pobytu stałego - oddala skargę - Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji – po rozpoznaniu wniosku A.B. o ponowne rozpoznanie sprawy w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...].08.1999 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta M. z [...].06.1999 r., którą orzeczono o wymeldowaniu wymienionego z miejsca pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w M. – decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].11.2004 r. W uzasadnieniu orzeczenia organ naczelny wskazał na następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia [...]08.1999 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta M. orzekającą o wymeldowaniu A. B. z pobytu stałego z lokalu nr [...] położonego w M. przy ul. [...]. Wnioskiem z dnia 16.03.2004 r. A B. zwrócił się do Prezydenta Miasta M. o wznowienie postępowania w sprawie o wymeldowanie oraz o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydenta Miasta M.. Pismem z dnia 11.08.2004 r. na żądanie Prezydenta Miasta M. A. B. skonkretyzował wniosek wskazując, że żąda zarówno stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej wymeldowania jak i wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie. Postanowieniem z [...].09.2004 r. Wojewoda [...] przekazał Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji – jako organowi właściwemu wniosek A. B. o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. Decyzją z dnia [...].11.2004 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił stwierdzenia nieważności kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji. A B. nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu naczelnego złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wskazując na rażące naruszenie prawa poprzez nieuwzględnienie treści wyroku Sądu Rejonowego w M. z dnia [...].02.1997 r. w sprawie [...] opatrzopnego w klauzule wykonalności orzekającego o przywróceniu A.B. naruszonego posiadania lokalu. Nadto zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 156 kpa i przyjęcie, że prowadząc postępowanie w trybie art. 156 kpa organ rozstrzyga wyłącznie co do nieważności decyzji, a nie jest władny rozstrzygnąć sprawy co do meritum. W dniu wydania decyzji przez Prezydenta Miasta M. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. obowiązywał inny niż obecnie stan prawny, wynikający z ustawy z dnia 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W myśl art. 15 ust. 2 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym w tej dacie organy prowadząc postępowanie o wymeldowanie z pobytu stałego badały, czy osoba trwale i dobrowolnie opuściła sporny lokal oraz czy utraciła tytuł prawny do przebywania w tym lokalu. Z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego tj. – 19.06.2002 r. organy prowadzące postępowanie o wymeldowanie badają wyłącznie czy osoba trwale i dobrowolnie opuściła sporny lokal nie odnosząc się do faktu posiadania uprawnień tej osoby do przebywania w tym lokalu. Organ administracji nie podzielił stanowiska A. B., iż teza zawarta w decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...].11.04 dotycząca tego, że organ orzekający w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna w sprawie nowe postępowanie, w którym rozstrzyga wyłącznie co do nieważności decyzji, a nie jest władny rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty badanej sprawy – stanowi błędną interpretację przepisów kpa. W tym zakresie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał na utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia treści wyroku Sądu Rejonowego w M. dotyczącego przywrócenia utraconego posiadania lokalu – organ wskazał, że z materiału dowodowego wynika, że zainteresowany opuścił lokal w 1995 r. i po wyroku Sądu Rejonowego nie podjął żadnych czynności prawnych i faktycznych zmierzających do ponownego wejścia i zamieszkania w tym lokalu. Organ naczelny podał nadto, że wyrokiem z dnia [...].04.1998 r. (sygn. [...]) Sąd Wojewódzki orzekł o eksmisji A. B. z lokalu. W oparciu o prawomocne orzeczenie Sądu organy słusznie uznały, iż zostały spełnione przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uprawniające do wymeldowania tej osoby z pobytu stałego. Natomiast organ orzekający zauważył, że nie ma kompetencji do badania prawdziwości orzeczeń wydanych przez sądy powszechne. A. B. wniósł skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...].12.04 zarzucając naruszenie: 1. art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, nie zastosowanie się do tytułu wykonawczego – wyroku Sądu Rejonowego w M. w sprawie [...] i przyznanie mocy dowodowej nieprawomocnemu zaocznemu wyrokowi Sądu Wojewódzkiego w R. z [...].04.98, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez: - niezasadne przyjęcie, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27.05.2002 r. zmienił istotny w sprawie stan prawny w sytuacji, gdy wyrok ten dotyczył niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2, - niezasadne przyznanie mocy dowodowej w sprawie o wymeldowanie skarżącego wyrokowi orzekającemu eksmisję A. B., które to orzeczenie jest bezprzedmiotowe dla wymeldowania, a istotna jest jedynie dobrowolność opuszczenia lokalu bez wymeldowania, która nie zachodzi w okolicznościach niniejszej sprawy, - niezasadne przyjęcie, że skarżący dobrowolnie opuścił sporny lokal i nie podejmował czynności mających na celu ponowne w nim zamieszkanie, W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta M. z [...].06.1999 r. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w sprawie. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie wydane przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w postępowaniu nadzorczym. Zgodnie z jednolitym i utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest odrębnym postępowaniem, które toczy się na podstawie art. 157 kpa. Jak trafnie wskazał organ administracji – przedmiotem badania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji jest zaistnienie przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa. Organ orzekający nie jest natomiast władny rozstrzygnąć sprawy zakończonej kontrolowaną decyzję co do istoty (tak m.in. NSA w wyroku z dnia 14.08.1987 sygn. akt IV SA 393/97, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7.03.1996 r. IIIARN 70/95 ,OSN 1996, nr 18 poz. 258). Art. 156 § 1 kpa enumeratywnie wymienia przesłanki, których zaistnienie powinno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji. Organ naczelny prawidłowo uznał, że żadna z tych przesłanek nie zaistniała w niniejszej sprawie. Podstawą prawną rozstrzygania przez organy orzekające o wymeldowaniu A. B. ze spornego lokalu był art. 15 ust. 2 ustawy z 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm.). Stosownie do postanowień tego artykułu – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez Prezydenta Miasta M. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. – wymeldowanie określonej osoby z miejsca pobytu stałego – na wniosek strony lub z urzędu – może nastąpić jeżeli osoba ta utraciła uprawnienia, o których mowa w art. 9 ust. 2 ustawy i bez wymeldowania opuściła ten lokal lub jeżeli bez wymeldowania opuściła lokal, nie przebywa w nim co najmniej 6 miesięcy, a nowego jej miejsca pobytu nie można ustalić. Jak wynika z uzasadnienia decyzji Prezydenta Miasta M. organ ten przyjął, że skarżący nie mieszkał w spornym lokalu a pomimo korzystnego dla siebie wyroku Sądu Rejonowego w M. z dnia [...].02.97 o przywrócenie naruszonego posiadania nie podjął żadnych czynności ani faktycznych, ani prawnych zmierzających do zamieszkania w lokalu. Dodatkowo prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w R. z [...]04.1998 r. rozwiązującym przez rozwód jego związek małżeński została orzeczona eksmisja A. B. z tego lokalu. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ przyjął, że orzeczenie eksmisji prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego stanowi utratę uprawnień do przebywania w lokalu. Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2002 r. Trybunał Konstytucyjny ( sygn K. 20/01) orzekł o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny . odnosił się wprost ( nie tylko poprzez powtórzenie treści przepisu ) do art. 9 ust. 2 ustawy. Nie trafny jest zatem zarzut skarżącego, że treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie miała wpływu na rozstrzygnięcie organów orzekających na podstawie art. 15 ust. 2 po tej dacie ( a przed 1.05.2004 r. kiedy to została zmieniona treść tego przepisu). Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z chwilą ogłoszenia go w Dzienniku Ustaw ma moc powszechnie obowiązującą i jest ostateczny. Wydając wyrok, Trybunał Konstytucyjny nie określił innego terminu utraty mocy obowiązującej Stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny sprzeczność przepisu prawa z Konstytucją nie oznacza, że przepis ten stał się sprzeczny z Konstytucją dopiero z dniem ogłoszenia orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny lecz że przepis ten od chwili jego wejścia w życie pozostawał w sprzeczności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Stwierdzenie niezgodności z Konstytucją ma charakter orzeczenia deklaratoryjnego, nie zmienia stanu prawnego (do czego nie jest uprawniony Trybunał Konstytucyjny), nie ustanawia nowego porządku prawnego, a tylko przywraca stan prawny zgodny z Konstytucją. ( tak wyrok sądu apelacyjnego w Warszawie z dnia 5.10.2000 r, II AUa 1494/99, OSA 2001/4/18). W konsekwencji powyższego nie można przyjąć za prawidłowe stanowiska skarżącego, że treść omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie miała wpływu na treść art. 15 ust. 2 ustawy, skoro przepis ten odnosił się bezpośrednio do przepisu, który utracił moc obowiązującą . Z akt postępowania wynika, że zostały spełnione – w dacie wydania kontrolowanej decyzji przesłanki niezbędne do wymeldowania określonej osoby z lokalu. W tej dacie A. B. nie mieszkał w lokalu. Nie podjął również żadnych środków prawnych, ani faktycznych w celu realizacji wyroku przywracającego naruszone posiadanie spornego lokalu. Na rozprawie w dniu 27 lipca 2005 r. podał wprawdzie, że było to wynikiem braku środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania egzekucyjnego jednocześnie przyznał jednak, że nie występował do Sądu o zwolnienie go od ponoszenia tych kosztów. W takiej sytuacji prawidłowo organy orzekające o wymeldowaniu przyjęły, że opuszczenie lokalu przez skarżącego miało charakter dobrowolny (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18.04.00, V SA 1424/95). Tym samym jako niezasadne należało uznać zarzuty skargi, że organy orzekające o wymeldowaniu nie wzięły pod uwagę treści wyroku Sądu Rejonowego w M.. Uzasadnienie kontrolowanej decyzji wskazuje, że nie tylko uwzględniły treść tego orzeczenia, ale i prawidłowo zinterpretowały fakt jego niewyegzekwowania. Natomiast zarzuty dotyczące "nadania mocy dowodowej nieprawomocnemu wyrokowi Sądu Wojewódzkiego w R." zawierającego rozstrzygnięcie o eksmisji nie mogą mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. W dacie wydawania decyzji przez Prezydenta Miasta M. wyrok ten był prawomocny, a zatem wiązał m.in. organy administracji. Ewentualne późniejsze uchylenie tego orzeczenia lub stwierdzenie, że zostało ono wydane w wyniku przestępstwa (jak wskazuje skarżący), może stanowić przesłankę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 8 kpa), które jednak nie może być przedmiotem oceny w niniejszej sprawie. Wydanie natomiast decyzji na podstawie wyroku, który następnie zostałby uchylony nie stanowi przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, w szczególności nie powoduje rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W tych okolicznościach Sąd uznał, że zarzuty zawarte w skardze nie znajdują oparcia w prawie, Sąd nie stwierdził również z urzędu takiego naruszenia przepisów prawa zarówno materialnego, jak i procesowego, które miał obowiązek badać z urzędu, a które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższe skutkowało oddaleniem skargi. Przed wydaniem merytorycznej decyzji organ zbadał również właściwość rzeczową i prawidłowo przyjął, że jest właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy. Zgodnie z treścią art. 157 § 1 kpa właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez Ministra lub Samorządowe Kolegium Odwoławcze – ten organ. Decyzja Prezydenta Miasta M. była kontrolowana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które w tej dacie było właściwe do rozpoznawania odwołań. Obecnie – organem odwoławczym od orzeczeń administracyjnych wydawanych przez organy gminy jest wojewoda (art. 50 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych), natomiast organem wyższego stopnia w stosunku do wojewodów są właściwi ministrowie (art. 17 pkt 2 kpa). Z tych wszystkich względów – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) Sąd orzekł jak w sentencji.