IV SA/Wa 589/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie asesor WSA Marta Laskowska, asesor WSA Danuta Szydłowska (spr.), Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2008 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lutego 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia (...) grudnia 2007 r.; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej D. W. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia (...) lutego 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu wniosku D. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) grudnia 2007 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w F. z dnia (...) lutego 1977 r. o przejęciu z urzędu na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi W. gmina F. o pow. 8,51 ha stanowiącego byłą własność W. W. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia (...) grudnia 2007 r. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż podstawą prawną przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność W. W. w zamian za rentę - był art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Zgodnie z treścią tego art. gospodarstwo rolne mogło być przejęte z urzędu na rzecz Skarbu Państwa za rentę, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji, a rolnik osiągnął wiek: 60 lat mężczyzna i 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Warunki kwalifikujące dane gospodarstwo do wykazujących niski poziom produkcji określało rozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58). Stosownie do § 1 pkt 1 tego rozporządzenia gospodarstwa rolne były uznawane za wykazujące niski poziom produkcji, jeżeli w ciągu ostatnich 3 lat przed przejęciem: 1. nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystane lub 2. plony 4 zbóż i ziemniaków były niższe, co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym: 3. obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej. 4. Jak wynika z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznającej W. W. z dniem (...) lutego 1977 r. rentę z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa, został on zaliczony do III grupy inwalidzkiej. Z protokołu z oględzin gospodarstwa w dniu (...) października 1976 r oraz z protokołu z dnia (...) lipca 1976 r w sprawie lustracji, wynika, że plony czterech podstawowych zbóż ( żyto, pszenica, owies, jęczmień) były niższe o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a obsada bydła na 1 ha użytków rolnych wynosiła poniżej 0,4 ha sztuk przeliczeniowych. Źródłem utrzymania była hodowla 8 sztuk owiec. Minister wyjaśnił, iż w myśl art. 6 w/w ustawy zgoda współwłaścicieli, zstępnych, małżonków na przekazanie gospodarstwa w zamian za rentę nie była wymagana a zgodnie z art. 17 renta przysługiwała obydwu małżonkom, choćby warunki spełniał tylko jeden z nich W konkluzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przyczyny wymienione w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, których istnienie jest konieczne do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w F. z dnia (...) lutego 1977 r. W skardze złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego D. W.- następczyni prawna W. W., zwana dalej skarżącą wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia (...) grudnia 2007 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia prawa procesowego tj. art. 7, art. 77 i art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W uzasadnieniu skargi wskazała m.in., iż W. W. został zaliczony do III grupy inwalidzkiej dopiero po wydaniu decyzji o przejęciu gospodarstwa na własność Państwa za rentę, nie osiągnął także wymaganego wieku albowiem miał 56 lat a nie 64 lata jak podano w protokole lustracyjnym. Okoliczności tych organ nie wyjaśnił. Nadto nie odniósł się także do faktu, iż przedmiotowe gospodarstwo stanowiło współwłasność małżeńską a żona W. W. nie otrzymywała renty. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić należy, iż w postępowaniu administracyjnym obowiązują zasady, określone w kodeksie postępowania administracyjnego, które wymagają bezwzględnego przestrzegania przez organy to postępowanie prowadzące. Zgodnie z wyrażoną w art. 7 kpa zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej, prowadząc postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, a zwłaszcza-dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji. Z kolei przepis art. 77 § 1 kpa. wskazuje, że organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co oznacza konieczność ustosunkowania się do wszystkich dowodów zebranych w sprawie zarówno przez organ I instancji jak i organ odwoławczy, oraz dokonać właściwej jego oceny (art. 80 kpa). Organ administracji, naruszając zasady ogólne musi liczyć się z tym, że w razie wniesienia skargi do sądu administracyjnego jego działania lub zaniechania zostaną uznane za niezgodne z prawem. W myśl art. 107 § 3kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne- wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Tak, więc należy stwierdzić, iż uzasadnienie jest integralną częścią decyzji. Funkcją uzasadnienia jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część decyzji a jego zadaniem- przekonanie stron o prawidłowości tegoż rozstrzygnięcia. Uzasadnienie powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady ogólnej przekonywania (art. 11 kpa). Równocześnie powinno umożliwiać organowi nadzoru oraz sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracji należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania sprawy. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu, strony, bowiem mają oprawo znać argumenty i przesłanki podejmowanej decyzji by miały możliwość obrony swoich interesów i polemiki z organem- tak w odwołaniu jak i w skardze do Sądu. Co więcej, prawidłowe uzasadnienie decyzji ma również znaczenie wychowawcze- pogłębia, bowiem zaufanie uczestników postępowania do organów administracji ( wyrok NSA OZ w Lublinie z 15 grudnia 1995 r, SA/Lu, 2479/94 LEX nr 27106). Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć przesłanki faktyczne i prawne, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy wydaną decyzją a nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji ( wyrok NSA z 16 marca 1998 r., II SA 96/98-LEX nr 41681). Jak wynika z aktu własności ziemi znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy właścicielem gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi W. gmina F. o pow. 8,51 ha był W. W.. Podstawą materialnoprawną decyzji Naczelnika Gminy w F. z dnia (...) lutego 1977 r. o przejęciu z urzędu na własność Państwa w/w gospodarstwa rolnego jest art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). W myśl tego przepisu gospodarstwo rolne określone w ust. 1 może być przejęte na własność Państwa za rentę z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa poprzedzały dwa postępowania wyjaśniające: pierwsze - prowadzone w celu wydania opinii, że gospodarstwo rolne kwalifikuje się do zaliczenia jako wykazujące niski poziom produkcji rolnej, drugie - ustalające, że rolnik odpowiada jednemu z ustawowych warunków dopuszczających przyjęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę, a więc ukończył określony wiek lub też został zaliczony do grupy inwalidzkiej. Przyjąć, zatem należy, iż niski poziom produkcji rolnej był obligatoryjnym warunkiem przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa, natomiast odnośnie pozostałych warunków musiał być spełniony jeden z dwóch wskazanych przez ustawodawcę a mianowicie-osiągnięcie odpowiedniego wieku bądź też uzyskanie jednej z grup inwalidzkich. W uzasadnieniu decyzji, której stwierdzenia nieważności domagała się skarżąca, wskazano, iż powodem przejęcia gospodarstwa na własność Państwa był niski poziom produkcji i fakt posiadania przez jego właściciela III grupy renty inwalidzkiej. W tym, więc wypadku kwestia wieku W. W., pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem Naczelnik Gminy w F. uznał za spełniony warunek zaliczenia w/w do określonej grupy inwalidzkiej. Tymczasem z akt sprawy wynika, iż renta inwalidzka została przyznana W. W. decyzją ZUS-u, która to decyzja nie posiada daty jej wydania, od dnia (...) lutego 1977 r. a więc już po wydaniu decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa. Tej okoliczności, mimo, podnoszenia jej w toku postępowania administracyjnego przez skarżącą, organ nie wyjaśnił ani też do zgłaszanych zarzutów nie ustosunkował się w żaden sposób. W szczególności organ nie wyjaśnił, czy W. W. był zaliczony do jednej z grup inwalidzkich już wcześniej czy też-jak podnosi skarżąca-utrzymywał się z rolnictwa a postępowanie w sprawie przyznania renty zostało zainicjowane dopiero pismem Urzędu Gminy w F. skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu (...) marca 1977r. W świetle powyższych wywodów należy uznać, iż organ administracji nie wyjaśnił sprawy w sposób wymagany przez art. 7, art. 77, art. 107 §3 kpa. Sąd stanął na stanowisku, iż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia (...) grudnia 2007 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów procesowych mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i jako wadliwe winny być wyeliminowane z obrotu prawnego. Rozpoznając ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozważy wskazane wyżej okoliczności, przeprowadzi postępowanie stosownie do zasad ogólnych zawartych w kpa a wydane rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz.1270) orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd postanowił na podstawie art. 200 p.p.s.a.