IV SA/Wa 594/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Sędzia WSA - Aneta Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi Gminy N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej wniosku Gminy N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: - odmówić przyznania Gminie N. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Gmina N., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2011 r., zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż Gmina nie posiada wolnych środków, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w przedmiotowym postępowaniu. W złożonym na urzędowym formularzu PPPr wniosku strona skarżąca nie zawarła informacji dotyczących wysokości majątku lub środków finansowych, którymi dysponuje, nie przedstawiła również wartości środków trwałych, nie złożył ponadto oświadczenia w zakresie stanu rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Wobec braku pełnych informacji dotyczących aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z 9 maja 2011 r. wezwano pełnomocnika strony skarżącej do uzupełnienia wniosku w przedmiocie prawa pomocy. Uzupełniając przedmiotowy wniosek, pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z 13 czerwca 2011 r. oświadczył, iż w ramach działku klasyfikacji budżetowej 754- bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa oraz rozdziału 75416- straż gminna (miejska), zostały zaplanowane środki w zakresie – koszty postępowania sądowego i prokuratorskiego w wysokości 500 zł, do dnia 13 czerwca 2011 r. brak wykonania. Ponadto w budżecie Gminy została zaplanowana rezerwa ogólna w wysokości 40 000 zł. Według stanu na dzień 13 czerwca 2011 r. plan dochodów gminy wynosi 19 824 237, 83 zł, natomiast plan wydatków 24 708 122, 43 zł. Do pisma dołączono historię rachunku bankowego Gminy N. z okresu od dnia 10 stycznia 2011 r. do dnia 10 czerwca 2011 r. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 29 czerwca 2011 r. odmówił Gminie N. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 12 lipca 2011 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Gmina wniosła sprzeciw od ww postanowienia (mylnie wskazując, iż od postanowienia z 29 czerwca 2011 r. przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego). W uzasadnieniu podniesiono, iż środki na koszty postępowania sądowego w kwocie 500 złotych zostały zaplanowane w ramach działu klasyfikacji budżetowej 754- bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, rozdział 75416 - straż gminna, co oznacza, iż gmina zaplanowała te wydatki na potrzeby funkcjonującej straży gminnej, która składa w ramach swojej działalności wnioski do sądu powszechnego i ukaranie. Ponadto rezerwa ogólna w kwocie 40 000 złotych może być rozwiązana tylko w przypadku gdyby w budżecie na 2011 r. zaplanowano wydatek na cel związany z toczącą się aktualnie sprawą. Jak podała pełnomocnik Gmina N. takiego wydatku nie przewidziała i nie może skorzystać z utworzonej rezerwy na opłatę wpisu w kwocie 200 złotych. Zwróciła nadto uwagę na trudną sytuację Gminy, wskazując ponownie, iż zaplanowane wydatki znacznie przekraczają plan dochodów, w związku z czym powstaje deficyt budżetowy. W tej sytuacji nawet niewielki wydatek jest dla Gminy znacznym obciążeniem i powoduje uszczuplenie już i tak niepokaźnego budżetu. Ostatecznie pełnomocnik Gminy podniosła, iż Gmina przewidziała w swym budżecie środki na poniesienie kosztów postępowania, a na skorzystanie z instytucji prawa pomocy zdecydowała się tylko ze względu na trudną sytuację finansową. Sąd zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie:P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu (...), postanowienie (...) przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (...). W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść art. 199 ustawy P.p.s.a., według którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem, także i Gmina, chcąc realizować swoje uprawnienia jako osoba prawna, musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w tym również postępowania sądowoadministracyjnego. Jedynie w sytuacji, gdy strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 ppsa) lub, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2), można przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Twierdzenia pełnomocnika skarżącej zawarte w sprzeciwie od postanowienia z 29 czerwca 2011 r. dotyczące - ogólnie rzecz ujmując - możliwości płatniczych Gminy są wewnętrznie sprzeczne. Z jednej strony pełnomocnik podnosi, iż środki na koszty postępowania sądowego w kwocie 500 złotych zostały zaplanowane w ramach działu klasyfikacji budżetowej 754- bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, rozdział 75416 - straż gminna, co oznacza, iż gmina zaplanowała te wydatki na potrzeby funkcjonującej straży gminnej, a nadto rezerwa ogólna w kwocie 40 000 złotych może być rozwiązana tylko w przypadku gdyby w budżecie na 2011 r. zaplanowano wydatek na cel związany z toczącą się aktualnie sprawą, gdy tymczasem Gmina takiego wydatku nie przewidziała i nie może skorzystać z utworzonej rezerwy na opłatę wpisu w kwocie 200 złotych. Z drugiej jednak strony w piśmie tym twierdzi się, iż Gmina przewidziała w swym budżecie środki na poniesienie kosztów postępowania, a na skorzystanie z instytucji prawa pomocy zdecydowała się tylko ze względu na trudną sytuację finansową. Odnosząc się do pierwszego z przytoczonych twierdzeń wyjaśnić należy, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania, osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Podkreślić bowiem należy, iż wymagać trzeba szczególnej zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie nie tylko od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych ale pogląd ten należy również odnieść do wszystkich innych podmiotów, które prowadząc działalność publiczną, są stronami postępowań sądowych, w których ponoszenie kosztów jest typową konsekwencją ich prowadzenia. Zdaniem Sądu dokonując oceny, czy skarżąca Gmina N. nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, trzeba wziąć pod uwagę przede wszystkim to, iż skarżąca jednostka samorządu terytorialnego, przygotowując projekt swojego budżetu na rok 2011 powinna przewidzieć odpowiednie środki celem pokrycia kosztów w sprawach sądowych, w których Gmina jest lub będzie stroną postępowania, albowiem jest to normalne i przewidywalne następstwo uczestnictwa danej jednostki samorządu terytorialnego w obrocie prawnym. Jeżeli Gmina tego nie uczyniła do nie może obecnie przerzucać obowiązku finansowania tychże kosztów na Skarb Państwa. Jeżeli jednak Gmina stosowne środki zarezerwowała - jak twierdzi pełnomocnik skarżącej - to skorzystanie z instytucji prawa pomocy nie jest możliwe, albowiem nawet w sytuacji, gdy Gmina znajduje się w trudnej sytuacji finansowej (czego Sąd nie kwestionuje) to dokonanie w budżecie gminy stosownej rezerwy na pokrycie kosztów w sprawach sądowych, w tym i w niniejszym postępowaniu, wyklucza zaistnienie przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy nie może służyć dokonywaniu oszczędności przez gminę poprzez przerzucenie ciężaru kosztów sądowych na Skarb Państwa w sytuacji, gdy znajduje się ona w trudnej kondycji finansowej. Z powyższych względów Sąd uznał, że nie zachodzi przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy, pozwalająca na przyznanie Gminie N. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ustawy P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.