IV SA/Wa 596/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka Sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.) Asesor WSA Tomasz Wykowski Protokolant Andrzej Malinowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi Gminy T. i K. R. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem - oddala skargę - Były Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej działając na podstawie art. 156 §1pkt2 kpa - po rozpoznaniu wniosku S. J. z dnia 16 lipca 1991 r.(data wpływu do organu administracji) stwierdził nieważność - zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] maja 1953 r. w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem: M. [...] wł. J. L., J. J. i S-ka w T. ul. [...] . - Orzeczenia Przewodniczącego komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] maja 1962 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa :M. [...], J. L., J. J. i S-ka w T. , ul. [...] . W uzasadnieniu tego orzeczenia organ stwierdził, że zarządzeniem Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] maja 1953 r. ustanowiony został przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem: M. [...] wł. J. L. , J. J. i S-ka w T. ul. [...] .na podstawie dekretu Naczelnika Państwa z 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. Powołany dekret stanowił, że przymusowy dekret ustanawia się nad przedsiębiorstwami nieczynnymi lub zagrożonymi bezruchem, o ile ich uruchomienie lub utrzymanie w ruchu leżało w interesie państwa. Przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie. W okolicznościach niniejszej sprawy nie została spełniona żadna z w/w przesłanek. Zgromadzone dokumenty wskazują bowiem, że przedmiotowy młyn był czynny i nie zagrożony stanem bezruchu. Nie było również ważnego interesu państwa, aby ustanowić nad nim przymusowy zarząd bowiem młyn ten był młynem małym i świadczył usługi na rzecz okolicznych mieszkańców. W tym stanie rzeczy organ I instancji stwierdził, że omawiane przedsiębiorstwo młyńskie nie spełniało przesłanek określonych w dekrecie Naczelnika Państwa z 16 grudnia 1918 r. dla ustanowienia nad nim przymusowego zarządu państwowego. Prawną konsekwencją stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...].05.1953 r. jest konstatacja, że podjęte w rezultacie tego zarządzenia orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...].05.1962 r. o przejęciu tego młyna na własność państwa dotknięte jest taką samą wadą prawną. B. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej ocenił także skutki prawne jakie te decyzje wywołały. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ wskazał, że przez nieodwracalność skutków prawnych należy rozumieć sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może być przywrócony gdyż przestał istnieć przedmiot, którego prawo to dotyczyło lub podmiot, któremu prawo to przysługiwało utracił zdolność do zachowania tego prawa. W niniejszej sprawie przedmiotowe przedsiębiorstwo młyńskie stało się własnością Skarbu Państwa i Skarb Państwa dnia 6.11.2000 r. dokonał sprzedaży tej nieruchomości w drodze przetargu nieograniczonego K. K. Fakt zbycia tej nieruchomości osobie trzeciej nie oznacza, że decyzja administracyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. Jeżeli zbycie zostało dokonane w drodze umowy cywilno -prawnej na podstawie uprzedniej decyzji administracyjnej to taka sytuacja nie powoduje nieodwracalności skutków prawnych. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożył Burmistrz Miasta T. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie, że w/w orzeczenia nacjonalizacyjne zostały wydane z naruszeniem prawa wskazując przy tym, że organ pominął okoliczność, że Wojewoda [...] na podstawie decyzji z [...] lipca 1991 r. stwierdził nabycie przez gminę T. z mocy prawa nieodpłatnie własności przedmiotowej nieruchomości. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożyli również K. R. i S. J. podnosząc, że w przedmiotowej sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne przytaczając na poparcie swojego stanowiska orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Rozpoznając wnioski o ponowne rozpoznanie sprawy - na podstawie art. 127§3 kpa Minister Gospodarki i Pracy decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. utrzymał w mocy decyzję b. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2003r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że ponowna analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie daje podstaw do uwzględnienia wniosków stron skarżących a zawarte w ich treści zarzuty nie tworzą przesłanek uzasadniających zmianę zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów zawartych we wnioskach o ponowne rozpoznanie sprawy organ odwoławczy wskazał, że decyzja organu I instancji zawiera szczegółową ocenę i omówienie skutków prawnych jakie wywołały decyzje nacjonalizacyjne. Powtórzył argumentacje zawartą w uzasadnieniu decyzji I instancji, że na mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r. właścicielem gruntów, na którym znajduje się omawiany młyn stała się Gmina T.. Umową z dnia 6.11.2000 r. nieruchomość została sprzedana w drodze przetargu nieograniczonego co jednak nie oznacza, że decyzje nacjonalizacyjne wywołały nieodwracalne skutki prawne. Nieodwracalność skutków prawnych w rozumieniu art. 156§2 kpa to skutki wywołane przez decyzje nacjonalizacyjne a nie późniejsze zdarzenia które mogą się stać przedmiotem oceny w innym postępowaniu. W tym stanie rzeczy - w oparciu o art. 12§3 kpa i 156 §pkt2 kpa organ odwoławczy orzekł jak wyżej. Skargę na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy wnieśli: Gmina T. i K. R. W skargach podmioty te zarzuciły naruszenie przepisów prawa - art. 7 i 77 § kpa oraz art. 156§2 przez dokonanie dowolnej oceny stanu faktycznego oraz prawnego sprawy i przyjęcie, iż orzeczenia nacjonalizacyjne będące przedmiotem kontroli nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki i Pracy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. Nie jest sporne w niniejszej sprawie, że w dacie orzekania o ustanowieniu przymusowego zarządu nad przedsiębiorstwem M. [...] wł. J. L. , J. J. i S-ka na podstawie przepisów dekretu z 16.12. 1918 r. nie istniały przesłanki uzasadniające objęcie przedsiębiorstwa przymusowym zarządem a zatem, że orzeczenia nacjonalizacyjne zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156§1 pkt 2 kpa. Spór ogranicza się do ustalenia, czy orzeczenia te wywołały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156§2 kpa. Jak wynika z akt postępowania decyzją z dnia [...] lipca 1991 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę T. -z mocy prawa -własności nieruchomości, na której posadowione było przedmiotowe przedsiębiorstwo. Następnie umową z dnia 6.11.2000 r. nieruchomość ta została sprzedana w drodze przetargu nieograniczonego K. K. W ocenie Sądu ustalenia te nie dają podstaw do przyjęcia, że w wyniku wykonania zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego powstały nieodwracalne skutki prawne stanowiące negatywną przesłankę stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych. W tym zakresie Sąd podzielił stanowisko reprezentowane w orzecznictwie zarówno Sądu Najwyższego ( uchwała 7 sędziów z 28 maja 1992 r. (III AZP 4/92) jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (uchwała 7 sędziów z 20.03.2000 OPS 14/99 ONSA 2000/3/93). Pojęcie nieodwracalnego skutku prawnego zostało powiązane z sytuacją gdy nie jest możliwe przywrócenie stanu poprzedniego ze względu na to, że albo przestał istnieć przedmiot, którego dotyczyło prawo albo podmiot utracił zdolność do zachowania tego prawa lub też wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa. Przy ocenie czy dane orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne nie mogą być brane pod uwagę późniejsze zdarzenia, które mogą stwarzać przeszkody w przywróceniu praw w ich pierwotnej formie . Nie są to bowiem bezpośrednie skutki wykonania decyzji administracyjnej lecz następstwa tego, że dana decyzja, mimo że była obarczona wadami prawnymi pozostawała w obrocie prawnym. W orzeczeniu z dnia 28.09.2001 r. (I SA 326/01) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nieodwracalność skutków prawnych ma miejsce wówczas, gdy organ administracyjny na drodze postępowania administracyjnego nie może cofnąć ani odwrócić skutków prawnych, jakie wywołała decyzja. Dotyczy to takiej sytuacji, gdy organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego do cofnięcia, zniesienia czy odwrócenia skutków prawnych decyzji. Sytuacja taka nie zaistniała w niniejszej sprawie. Organ administracyjny, który wydał decyzję komunalizacyjną (Wojewoda [...] ) jest władny do odwrócenia jej skutków prawnych. Nie może też ujść uwadze Sądu, że decyzja komunalizacyjna została wydana po dacie wszczęcia postępowania administracyjnego (wniosek wpłynął do Ministerstwa dnia 16 lipca 1991r). W przytoczonej wyżej uchwale z dnia 20.03.2000 r. NSA stanął na stanowisku, że dokonane w trakcie postępowania administracyjnego czynności prawne, w wyniku których nastąpiło zbycie nieruchomości nie wywołują nieodwracalnych skutków prawnych. Takie stanowisko zajął także NSA w orzeczeniu z dnia 24.10.2003 r. ( IVSA 3580/02) Ostatecznie Sąd uznał za nietrafne zarzuty skargi Gminy T. i S. R., nie stwierdził także - z urzędu -naruszenia prawa, które miałoby wpływ na wynik rozstrzygnięcia co skutkowało oddaleniem skargi. Mając powyższe na uwadze na mocy powołanych wyżej przepisów oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270) należało orzec jak w sentencji.