IV SA/Wa 608/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego A. C. o uzupełnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2017 r. w zakresie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić uzupełnienia wyroku. Postanowieniem z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 608/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał skarżącemu B. B. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W piśmie z dnia 17 lipca 2017 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] wyznaczyła radcę prawnego A. C. pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego. Z akt sprawy wynika, że w dniu 9 sierpnia 2017 r. radca prawny A. C. zapoznawała się z ich treścią. Wyrokiem z dnia 26 września 2017 r., wydanym w trybie uproszczonym, Sąd oddalił skargę. Odpis tego wyroku pełnomocnik skarżącego otrzymał w dniu 18 października 2017 r. W dniu 25 października 2017 r. (data nadania pisma w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego) pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o uzupełnienie wyroku z dnia 26 września 2017 r. poprzez zasądzenie na jego rzecz kosztów nieopłaconej ani w części, ani w całości pomocy prawnej świadczonej z urzędu skarżącemu, którego reprezentuje, świadcząc mu pomoc prawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 157 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., zwanej w dalszej części "ppsa"), strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu – a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia – zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Wskazać należy, że dodatkowym orzeczeniem, o którym mowa w powołanym przepisie jest orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania sądowego zamieszczane w wyroku. Wniosek o uzupełnienie wyroku co do zwrotu kosztów sąd może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym. Użyte w przytoczonym przepisie pojęcie "całości skargi", określa zakres zawiłości prawnej, o którym, po pierwsze, decydują wnioski skargi określające przedmiot zaskarżenia, stanowiący podstawowy element kształtujący zakres kontroli zaskarżonego orzeczenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny a po drugie, dodatkowe orzeczenia, jak i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, które według przepisów ustawy sąd powinien zamieścić w wyroku. Wydany w sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2017 r. spełnia zdaniem Sądu te wymagania, gdyż rozstrzyga on o całości skargi orzekając o jej oddaleniu. Zgodnie bowiem z art. 209 powołanej ustawy rozstrzygnięcie wniosku strony o zwrot kosztów (art. 210 ppsa) należy zamieścić w sentencji każdego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego uwzględniającego skargę (art. 200 ppsa w zw. z art. 145-150 ppsa) oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej (uwzględniającego tę skargę – art. 203 ppsa oraz ją oddalającego – art. 204 ppsa). Ponadto należy je zawrzeć w postanowieniach o umorzeniu postępowania wskutek zastosowania przez organ autokontroli (art. 54 § 3 ppsa), a także przeprowadzenia skutecznej mediacji (art. 118 § 2 ppsa), o których mowa w art. 201 powołanej ustawy. Ponadto ustanowionemu w ramach prawa pomocy radcy prawnemu należy się wynagrodzenie oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków na zasadach określonych w art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z powołanym przepisem radca prawny wyznaczony w ramach przyznanego prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie na zasadach określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych dokonane w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Należy w tym miejscu podkreślić, że wynagrodzenie, o którym mowa w powołanym przepisie jest związane z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2005 r., sygn. akt OZ 720/04, Lex nr 156687). Przewidziany w art. 223 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1870) obowiązek Skarbu Państwa ponoszenia kosztów nieopłaconej przez strony pomocy prawnej z urzędu dotyczy pomocy "udzielonej", a zatem powstaje w momencie rozpoczęcia wykonywania przez radcę prawnego czynności związanych bezpośrednio z udzieleniem pomocy stronie, dla której został on wyznaczony. Udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 15/05, Lex nr 151472 i postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 2012 r., II FZ 727/12, Lex nr 1221331). Uprawnieniem i obowiązkiem Sądu jest natomiast ustalenie, czy pomoc ta została rzeczywiście udzielona. Trzeba bowiem mieć na względzie, że przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika powoduje, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z opłaceniem jego wynagrodzenia, zaś Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. W tym zakresie Sąd powinien przede wszystkim rozważyć, czy czynność, za którą pełnomocnik domaga się opłaty, spełnia podstawowe elementy profesjonalizmu. Reprezentowana strona ma bowiem prawo wymagać, by czynności pełnomocnika były skuteczne, adekwatne do stanu sprawy i zgodne z prawem. Tym samym przez faktyczne udzielenie pomocy prawnej należy rozumieć profesjonalne działanie wyznaczonego radcy prawnego i znajomość obowiązujących przepisów prawa (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 sierpnia 1997 r., II CZ 88/97, Lex nr 31820 i z dnia 16 marca 2000 r., I PZ 86/99, Lex nr 460165 oraz postanowienia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: we Wrocławiu z dnia 20 września 2009 r., II SA/Wr 221/09, Lex nr 772245 i w Warszawie z dnia 17 lipca 2009 r., II SA/Wa 491/08, Lex nr 1055443). Nie sposób bowiem pominąć funkcji jakie powinna spełniać instytucja nieopłaconej pomocy prawnej. Chodzi tu o funkcję dyscyplinującą, która w stosunku do pełnomocnika powinna przejawiać się koniecznością dołożenia maksymalnej staranności w realizacji nałożonych obowiązków, zapłata bowiem za nie pochodzi ze środków Skarbu Państwa. Nie bez znaczenia pozostaje funkcja społeczna, gdyż uprawniony do pomocy prawnej z urzędu nie może pozostawać w przeświadczeniu, że udzielona mu pomoc jest pomocą iluzoryczną (zob. S. Babiarz i inni, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2009 r. wyd. 2, s. 366-367). Powyższy pogląd znajduje odzwierciedlenie w literaturze postępowania cywilnego, mając odniesienie również do procedury sądowoadministracyjnej, zgodnie z nim, jeśli czynności podejmowane przez wyznaczonego pełnomocnika, nie mają charakteru "pomocy prawnej" z uwagi na ich sprzeczność z zasadami profesjonalizmu, brak jest podstaw do przyznania adwokatowi ze środków Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2000 r., I PZ 86/99, Lex nr 460165 i z dnia 10 grudnia 2001 r. I PKN 248/01, Lex nr 52256), jak również w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r., I FSK 854/05, Lex nr 293151). Dlatego wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przyznawane jest za pomoc prawną faktycznie udzieloną. W przypadku natomiast, gdy pomoc prawna polega jedynie na zapoznaniu się z aktami sprawy przez pełnomocnika – tak jak w niniejszej sprawie – to trudno uznać, że ma ona charakter pomocy prawnej. Zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1715 z późn. zm.), ustalenie opłaty za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego, następuje z uwzględnieniem nakładu pracy radcy prawnego, w szczególności czynności podjętych w sprawie, a także charakteru sprawy i wkładu radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i rozstrzygnięcia sprawy. Jako podstawę swojego wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, pełnomocnik wskazał § 21 powyższego rozporządzenia, który przewiduje stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji. Interpretując ten przepis prawa łącznie z wyżej przywołanym § 4 ust. 2 rozporządzenia należało stwierdzić, że podstawą przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przed sądem administracyjnym pierwszej instancji przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu jest podjęcie przez tego radcę prawnego czynności procesowych zmierzających do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny pierwszej instancji sprawy strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu. W aktach sprawy brak jest informacji o jakiejkolwiek czynności procesowej podjętej przez radcę prawnego A. C. zmierzającej do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny pierwszej instancji niniejszej sprawy. Nie sposób zaliczyć do takich czynności zapoznania się przez tegoż profesjonalnego pełnomocnika procesowego z treścią akt sprawy. Oznacza to, że na obecnym etapie postępowania brak jest podstaw faktycznych i prawnych do żądania przez radcę prawnego przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Wnioskodawca nie wykazał więc wykonania ciążącego na nim obowiązku świadczenia pomocy prawnej na rzecz skarżącego w zakresie przyznanego prawa pomocy. W myśl art. 250 § 1 powołanej ustawy w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. wynagrodzenie należy się natomiast za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną i odpowiednio udokumentowaną przed sądem. Dokonana przez wyznaczonego pełnomocnika czynność w postaci zapoznania się z aktami sprawy, nie ma więc w ocenie Sądu charakteru pomocy prawnej, gdyż została podjęta w sprzeczności z zasadami profesjonalizmu. W tym stanie rzeczy należało na podstawie art. 157 § 1, § 2 i § 3 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 250 § 1 tej ustawy odmówić uzupełnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2017 r., o czym orzeczono jak w sentencji.