IV SA/Wa 624/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Protokolant Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2010 r. sprawy ze skargi E. P., E. P., G. S., J. P., J. P., J. M. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) lutego 2010 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) listopada 2009 roku nr (...) Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r, znak: [...], Minister Gospodarki, działając na podstawie art. 149 § 3, w związku z art. 145 § 1 pkt 8 i art. 147 k.p.a., odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją-orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r., znak: [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w niniejszej sprawie w trakcie postępowania nacjonalizacyjnego wydane zostały dwa indywidualne akty nacjonalizacyjne: Zarządzenie Ministra Skupu z dnia [...] czerwca 1955 r., nr [...] o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. M., wł. G. J., R., woj. [...] oraz orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r., znak: [...], o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. M., wł. G. J., R., woj. [...]. W związku ze złożonym przez E. P. i innych wnioskiem, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., znak: [...], stwierdził nieważność ww. zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] czerwca 1955 r. Przedmiotowa decyzja została doręczona wnioskodawczyni za zwrotnym potwierdzeniem odbioru w dniu [...] sierpnia 2008 r. Powołując się na ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, E. P. działając w imieniu własnym oraz w imieniu: J. M., J. G., E. P., G. S., J. P. i J. P., podaniem z dnia [...] października 2008r. (data wpływu [...] października 2008 r.) zwróciła się do Ministra Gospodarki o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r., a następnie pismem z dnia [...] stycznia 2009r. zmodyfikowała swoje poprzednie żądanie z dnia [...] października 2008 r., wnosząc o wznowienie postępowania w powyższej sprawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Minister Gospodarki wyjaśnił, iż z akt sprawy wynikało, iż E. P. w dniu [...] sierpnia 2008 r. otrzymała decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2008 r., natomiast w dniu [...] października 2008r. (data wpływu [...] października 2008) zwróciła się do Ministra Gospodarki z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r., zaś pismem z dnia [...] stycznia 2009 r. zmodyfikowała powyższy wniosek, wnosząc o wznowienie postępowania w tej sprawie, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Mimo, iż przyjęto korzystniejszą dla wnioskodawczyni datę [...] października 2008 r., jako datę złożenia wniosku wznowieniowego, to i tak wskazano, iż w niniejszej sprawie jednomiesięczny ustawowy termin złożenia przedmiotowego wniosku upłynął z dniem [...] września 2008 r. i został przekroczony o 30 dni. Powyższe oznacza, iż wniosek o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie został złożony z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a. Pismem z dnia [...] grudnia 2009 r., z zachowaniem ustawowego terminu, o którym mowa w art. 129 § 2 k.p.a., E. P. wystąpiła do Ministra Gospodarki o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] marca 2010r. Minister Gospodarki działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku E. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009r. Po powtórnej, analizie całości zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, przy szczególnym uwzględnieniu podniesionych przez skarżącą zarzutów, organ orzekający nie znalazł podstaw do zmiany decyzji własnej z dnia [...] listopada 2009r., podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w skarżonej decyzji. Analizując ponownie przebieg niniejszego postępowania administracyjnego Minister wyjaśnił, iż rozpatrzenie pierwotnego wniosku E. P., w jego pierwotnej wersji, a więc wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego nie było możliwe, albowiem stwierdzenie na podstawie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, z dnia [...] sierpnia 2008 r., nieważności zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] czerwca 1955 r., w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedmiotowym przedsiębiorstwem, czyli uznanie go za nieważne z mocą ex tunc, tj. od dnia jego wydania, nie skutkuje przypisaniem wady rażącego naruszenia prawa decyzji wydanej na podstawie decyzji uznanej za nieważną, czyli w tym konkretnym wypadku - ocenianemu orzeczeniu Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r. Zdaniem Ministra z powiązania art. 9 ust. 2 z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym i z art. 2 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego wynika, że właściwy minister zobowiązany był wydać orzeczenie stwierdzające przejście przedsiębiorstwa z mocy prawa na własność Państwa, o ile przedsiębiorstwo to było objęte zarządzeniem o ustanowieniu zarządu państwowego, a nie nastąpił jego zwrot w trybie określonym w ww. ustawie z dnia 25 lutego 1958 r. Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby przedmiotowy zakład, przed dniem 25 lutego 1958 r., został zwrócony byłemu właścicielowi. Orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r. stanowiło zatem potwierdzenie stanu prawnego, jaki istniał w dniu wejścia w życie ww. ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., tj. 8 marca 1958 r., a ww. zarządzenie Ministra Skupu, w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu nad przedmiotowym przedsiębiorstwem było dla Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości wiążące i stanowiło podstawę do stwierdzenia zaistnienia ustawowej przesłanki, wynikającej z przepisu art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., tj. objęcia przedsiębiorstwa przymusowym zarządem państwowym. Pomiędzy ww. orzeczeniem, a zarządzeniem istniał związek materialnoprawny, wyrażający się w ustawowym obowiązku Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości wydania orzeczenia z dnia [...] marca 1963 r. w związku z ustanowieniem, na mocy wskazanego zarządzenia Ministra Skupu, przymusowego zarządu państwowego. Istniejący związek zależności prawnej, pomiędzy ww. orzeczeniem a zarządzeniem, zdaniem Ministra Gospodarki powoduje, że nie można przypisać wady rażącego naruszenia prawa, na zasadzie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., orzeczeniu Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963r. tylko dlatego, iż stwierdzono nieważność ww. zarządzenia. Minister wskazał, iż zgodnie z aktualnie obowiązującym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, w przypadku orzeczeń w przedmiocie przejęcia w zarząd i nacjonalizacji istotnie występuje ścisłe powiązanie, bowiem ówczesny prawodawca w ustawie o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym przypisał skutki prawne, w postaci przejęcia na rzecz państwa przedsiębiorstw, wcześniejszemu ich objęciu stosownymi orzeczeniami w zarząd na zasadzie dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (art. 2 ustawy). W tej sytuacji prawidłową drogą ewentualnej eliminacji z obrotu prawnego orzeczeń nacjonalizacyjnych powinno być wznowienie postępowania. Zatem, stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] czerwca 1955 r., będące podstawą do wydania orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963r. nie stanowi przesłanki stwierdzenia nieważności tego orzeczenia, lecz może być rozważane w ramach dyspozycji art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. - wznowienie postępowania, zgodnie z którym, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowania, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Jednocześnie Minister wskazał, iż zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Minister wskazał, iż w niniejszej sprawie okolicznością stanowiącą podstawę do wznowienia postępowania, jest dzień doręczenia wnioskodawczyni decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, gdyż tam zawarto informację, zgodnie z którą ocena orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963r., znak: [...], będzie przedmiotem odrębnego postępowania, którego przeprowadzenie zgodnie z właściwością należy do kompetencji Ministra Gospodarki. Ponieważ przedmiotowa decyzja została doręczona wnioskodawczyni za zwrotnym potwierdzeniem odbioru w dniu [...] sierpnia 2008r., od tego momentu zaczął biec jednomiesięczny termin na wniesienie wniosku o wznowienie postępowania. Przyjmując nawet korzystniejszą dla strony datę, a więc dzień złożenia pierwotnego wniosku, jako wniosku wznowieniowego – [...] października 2008 r. (nie zaś datę jego zmodyfikowania [...] stycznia 2009 r.), Minister wskazał, iż miesięczny termin został przekroczony. Pismem z dnia [...] marca 2010r. Eugenia Podleśna działając w imieniu własnym oraz pozostałych skarżących wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwestionując wydane rozstrzygnięcie przez Ministra Gospodarki. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie, co prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Gospodarki utrzymująca w mocy wcześniejszą decyzją tego organu z dnia [...] listopada 2009r., w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zakończonej orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r., znak: [...]. Oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcia Sąd doszedł do przekonania, iż przy ich wydaniu organ naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Na wstępie wyjaśnić należy, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku E. P., o stwierdzenie nieważności zarządzenia z dnia [...] czerwca 1955 r. Ministra Skupu, decyzją z dnia [...] sierpnia 2008r. stwierdził nieważność ww. zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] czerwca 1955r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. M., wł. G. J., R., woj. [...] W końcowej części uzasadnienia ww. decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż kwestia oceny zasadności przejęcia przedmiotowej nieruchomości, co nastąpiło orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r., znak: [...], będzie przedmiotem odrębnego postępowania, którego przeprowadzenie zgodnie z właściwością należy do kompetencji Ministra Gospodarki. Wobec powyższego stwierdzenia E. P. wnioskiem z dnia [...] października 2008r. wystąpiła do Ministra Gospodarki o stwierdzenie nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r., znak: [...]. W świetle tak sformułowanego wniosku Minister Gospodarki pismem z dnia [...] stycznia 2009r. zwrócił się do E. P. wyjaśniając, iż stwierdzenie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2008r. nieważności zarządzenia z dnia [...] czerwca 1955r. Ministra Skupu nie stanowi przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r., lecz może być rozważane w ramach dyspozycji art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Jednocześnie Minister Gospodarki wezwał wnioskodawczynię do wskazania czy podtrzymuje wniosek z dnia [...] października 2008r. czy też dokonuje jego modyfikacji poprzez zmianę podstawy prawnej żądania wzruszenia orzeczenia nacjonalizacyjnego, pod rygorem rozpatrzenia sprawy w jej aktualnym stanie faktycznym i prawnym. Wobec tak sformułowanych wyjaśnień E. P. pismem z dnia [...] stycznia 2009r. zmodyfikowała swój wniosek z dnia [...] października 2008r. opierając swoje żądanie uchylenia decyzji nacjonalizacyjnej na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Ostatecznie Minister Gospodarki stwierdził, iż wniosek wznowienie postępowania złożony został z uchybieniem terminu. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż Sąd nie podzielił stanowiska organu, iż w przedmiotowej sprawie dla wzruszenia orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r., znak: [...]. właściwy jest tryb wznowieniowy. W ocenie Sądu Minister Gospodarki niezasadnie przyjął, że stwierdzenie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nieważności zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] czerwca 1955 r., nr [...] o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. M., wł. G. J., R., woj. [...] nie skutkuje nieważnością orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r., znak: [...], o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. M., wł. G. J., R., woj. [...] ( czego pierwotnie domagali się skarżący), lecz mogło stanowić przesłankę wznowienia postępowania wymienioną w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Stosownie do treści art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym ( Dz. U. Nr 11 poz.37), przedsiębiorstwa, nad którymi ustanowiony został zarząd państwowy i które w dacie wejścia w życie tej ustawy, tj. w dniu 8 marca 1958 r. były pod zarządem państwowym - przechodziły na własność Państwa. Potwierdzeniem tego zdarzenia prawnego było wydanie orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa przez właściwego ministra. W niniejszej sprawie orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r., orzeczono, iż przedsiębiorstwo pn. M., wł. G. J., będące pod zarządem państwowym, przeszło na własność Państwa. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., znak: [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność ww. zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] czerwca 1955r. Zdaniem Sądu stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu ma skutek wsteczny ( ex tunc). Skutek wsteczny decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2008 r. polega na tym, że kontrolowane zarządzenie już z dniem jego wydania, tj. [...] czerwca 1955r było obarczone wadą nieważności, a więc w ogóle nie weszło do obrotu prawnego. Istnienie w obrocie prawnym w dniu [...] marca 1958 r. zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu nad przedmiotowym przedsiębiorstwem było konieczne do wydania orzeczenia o przejściu jego własności na rzecz Państwa. Skoro w dniu [...] marca 1958 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo nie było objęte przymusowym zarządem państwowym, ponieważ zarządzenie z dnia [...] czerwca 1955r. nie weszło do obrotu prawnego, to orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r., w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa, nie mogło mieć oparcia w dyspozycji art. 2 i art. 9 powołanej ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, a zatem wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 2 w/w ustawy. Rażące naruszenie art. 2 cyt. ustawy polegało zaś na tym, że treść wydanego na jego podstawie orzeczenia z dnia [...] marca 1963 pozostaje w oczywistej sprzeczności ze stanem prawnym, ponieważ w związku z brakiem w obrocie prawnym w dniu [...] marca 1958r. zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu nad przedmiotowym przedsiębiorstwem, wydanym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, nie było podstaw do wydania orzeczenia o przejściu tego przedsiębiorstwa z mocy prawa na własność Państwa na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Powyższe w ocenie Sądu wskazuje, iż wystąpiły przesłanki do stwierdzenia nieważności kontrolowanego w postępowaniu nieważnościowym orzeczenia. Tym samy właściwy był wniosek skarżących z dnia [...] października 2008r., w którym zwrócili się do Ministra Gospodarki o stwierdzenie nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r. Niezależnie od powyższego zwrócić również należy uwagę, iż takie postępowanie Ministra Gospodarki jak w niniejszej sprawie narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego przede wszystkim zasadę zaufania do organów państwa wyrażoną w art. 8 k.p.a. oraz zasadę informowania stron sformułowaną w art. 9 k.p.a. Zauważyć należy, iż Minister Gospodarki w piśmie z dnia [...] stycznia 2009 r. skierowanym do E. P. organ wyjaśnił, iż stwierdzenie nieważności ww. zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nie stanowi przesłanki do stwierdzenia nieważności przedmiotowego ww. orzeczenia, lecz może być rozważane w ramach dyspozycji art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. W związku z powyższym poproszono o jednoznaczne wskazanie, czy wnioskodawczyni podtrzymuje swój wniosek z dnia [...] października 2008 r., zgodnie z jego pierwotną treścią, czy też przedmiotowy wniosek zostanie zmodyfikowany. W ocenie Sadu powyższe wyjaśnienie organu w tym zakresie nie było pełne i nie zawierało wszystkich istotnych dla strony działającej bez profesjonalnego pełnomocnika informacji zwłaszcza o tym, iż wniosek o wznowienie w odróżnieniu od wniosku o stwierdzenie nieważności złożyć należy w określonym terminie i jakie są konsekwencje złożenia wniosku z jego uchybieniem, a także że stronie przysługuje jej wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku. Mając jednak na uwadze, iż zdaniem Sądu wskazany przez Ministra Gospodarki tryb postępowania administracyjnego nie jest właściwy, powyższe uchybienia nie miały znaczenia dla uchylenia zaskarżonych decyzji. W świetle powyższego Sąd doszedł do przekonania, iż sprawa wymaga ponownej szczegółowej analizy we wskazanym wyżej kierunku. Minister Gospodarki zobowiązany będzie do rozpoznania wniosku E. P. i pozostałych wnioskodawców z dnia [...] października 2008r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r. Tym samym Sąd działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.