IV SA/Wa 625/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj po rozpoznaniu w dniu 26 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. J. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 625/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia czynności materialno-technicznej zameldowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca E. J. we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 10 maja 2016 r. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Oświadczyła, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 883,59 zł netto miesięcznie oraz wyjaśniła, że prowadzi działalność gospodarczą, lecz w związku z zaciągniętymi kredytami przynosi ona straty. Wnioskodawczyni podała, że jest właścicielką działki o pow. 0,13 ha, usytuowanej na terenie zalewowym. Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy, odpis ww. postanowienia został doręczony skarżącej w dniu 9 września 2016 r. W dniu 15 września 2016 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wskazała, że pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1299 zł oraz prowadzi działalność gospodarczą o nazwie Dotacje MAM, która przynosi straty wynikające z zaciągniętych kredytów. Dodała, że jest osobą bezdomną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz korzysta w ograniczonym zakresie z pomocy studiującej córki. Z uwagi na opisane okoliczności skarżąca wniosła o zmianę wydanego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. W ocenie Sądu, w dacie orzekania przez referendarza sądowego skarżąca nie wykazała bezspornie, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Jak wynika z akt sprawy, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 20 maja 2016 r. wezwał skarżącą do a) nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie, b) złożenia kopii faktur i rachunków potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie, c) udokumentowania zobowiązań kredytowych oraz innych zobowiązań o jakich mowa we wniosku o przyznanie prawa pomocy (Fundusz [...], [...], [...] itd.), d) złożenia zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego w jakiej wysokości skarżąca otrzymała płatności bezpośrednie lub jakąkolwiek inną pomoc finansową z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w 2015 – 2016 r., e) przedstawienia kopii decyzji o ustaleniu wymiaru podatku od nieruchomości (podatku rolnego). W dniu 13 czerwca 2016 r. skarżąca nadesłała następujące dokumenty: a) wydruk komputerowy historii rachunku bankowego w [...] Bank za okres od 1 marca do 5 czerwca 2016 r., b) ostateczne wezwanie do zapłaty wystawione przez Bank [...], c) nakaz zapłaty w postepowaniu nakazowym z 7 marca 2016 r., d) harmonogram spłaty pożyczek (kredytów) zaciągniętych w [...] Bank (451,15 zł miesięcznie), Funduszu [...] Sp. z o.o. w [...] (3.585,93 zł miesięcznie), [...] S.A. (957,69 zł miesięcznie) wraz z informacjami zaległościach w spłatach raty, 3) kopię zaświadczenia ARiMR w [...] o przyznaniu wnioskodawczyni pomocy publicznej o wartości 137.335,45 zł oraz kopie potwierdzenia przelewu środków z tego tytułu (60.324.50 zł). Następnie, zarządzeniem z dnia 14 lipca 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do: a) nadesłania wyciągów z rachunku bankowego 15 1950 0001 2006 0319 3776 0004 lub informacji o jego zamknięciu, b) wskazania i udokumentowania wysokości aktualnych miesięcznych przychodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą przez nadesłanie kopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów lub ewidencji zakupów i sprzedaży VAT za ostatnie trzy miesiące, nadesłania wszystkich zeznań podatkowych skarżącej za 2015 r., c) nadesłania deklaracji VAT za ostatnie trzy miesiące, d) przedstawienia zestawienia wysokości miesięcznych dochodów i wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie skarżącej. W odpowiedzi skarżąca przestawiła zaświadczenie z banku o zamknięciu rachunku oraz PIT za 2015 r. Jednocześnie podała, że przebywa na urlopie i dlatego dokumenty finansowe dotyczące prowadzonej przez nią działalności gospodarczej przedstawi do dnia 25 sierpnia 2016 r. W dniu 23 sierpnia 2016 r. w siedzibie Sądu zostało złożone pismo skarżącej, w którym poinformowała, że żądane dokumenty zostaną przedstawione do dnia 31 sierpnia 2016 r. W tych okolicznościach, zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, stwierdzając w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że wnioskodawczyni nie dopełniła w sposób należyty obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji majątkowej. Mimo wezwania, skarżąca nie przedłożyła określonych dokumentów i stosownych wyjaśnień. W ocenie referendarza sądowego, dokumenty i wyjaśnienia dotyczące prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej były niezbędne do oceny jej sytuacji majątkowej, a stanowisko to Sąd rozpatrujący sprzeciw podziela. Podnoszona przez skarżącą okoliczność, że działalność gospodarcza przynosi straty, nie mogła uzasadniać przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie przyjmuje się, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki nad przychodem kosztów jego uzyskania, co skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania (tj. brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego), jednak nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r. sygn. akt II GZ 655/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawidłowo zatem referendarz sądowy przyjął, że skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, mimo upływu miesiąca od dnia doręczenia pierwszego wezwania do nadesłania dokumentów dotyczących przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, nie przedłożyła wymaganych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, a tym samym nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść żadnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Z tego względu, referendarz sądowy nie mógł przyjąć, aby skarżąca była pozbawiona środków do życia bądź aby poniesienie kosztów sądowych spowodowało dla niej uszczerbek utrzymania koniecznego. Zarzuty podniesione w sprzeciwie pozostają bez wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia. Jednocześnie Sąd stwierdza, że w dniu 1 września 2016 r. do akt sprawy zostały złożone, w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, następujące dokumenty: wydruk z księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do czerwca 2016 r., kserokopia korekty zeznania PIT za 2015 r., kserokopia orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2016 r. Zauważyć jednak trzeba, że ww. dokumentacja została złożona po wydaniu kontrolowanego postanowienia. Tym samym, referendarz sądowy przy wydawaniu rozstrzygnięcia nie miał możliwości odniesienia się do informacji w niej zawartych, natomiast Sąd rozpoznając sprzeciw oceniał prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia, mając na uwadze dokumenty przedłożone przez skarżącą do dnia wydania zaskarżonego orzeczenia. Należy również podkreślić, że skarżąca może wystąpić z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, załączając stosowne dokumenty, a wniosek taki będzie podlegać odrębnemu rozpoznaniu. Z tych przyczyn, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.